Cả nhà cùng vẽ tranh ngày Tết đơn giản, từ cành mai đến nồi bánh chưng

Cuối tuần trước Tết, nhiều gia đình ở chung cư trải tờ giấy A3 ra bàn ăn, mỗi người vẽ một biểu tượng mình thích: ông vẽ cành đào, con vẽ phong bao lì xì, mẹ vẽ mâm ngũ quả, rồi ghép lại thành một tờ tranh lớn dán ở phòng khách. Không ai trong nhà học qua lớp vẽ, thế mà tờ tranh vẫn rộn ràng sắc đỏ vàng.

Vẽ tranh ngày Tết đơn giản vốn là việc cả nhà cùng làm được vào dịp đầu năm. Người chưa từng cầm bút vẽ vẫn hoàn thành được, đi đúng trình tự từ khâu chuẩn bị, chọn chủ đề, phác thảo, vẽ chi tiết đến tô màu.

Tô nhầm màu cũng có cách sửa, không cần làm lại từ đầu. Cách sửa còn khác nhau tùy loại màu dùng trong tranh.

Vì sao người Việt vẽ tranh ngày Tết

Vẽ tranh ngày Tết hôm nay không phải trào lưu mới, mà nối với một nếp xưa: mua tranh về dán tường mỗi dịp năm mới. Hoạt động này là vẽ lại những khung cảnh tươi vui đón năm mới của gia đình, người thân, đồng thời tái hiện những giá trị văn hóa truyền thống của đất nước.

Xưa kia, người dân nông thôn mua tranh dân gian Đông Hồ, dòng tranh khắc gỗ có xuất xứ từ làng Đông Hồ nay thuộc phường Thuận Thành, thành phố Bắc Ninh, về dán tường ngày Tết.^{11 Tranh Đông Hồ (Wikipedia)} Hết năm lột bỏ, sang năm dán tranh mới.¹ Tranh in trên giấy điệp làm từ vỏ sò điệp nghiền nát trộn với hồ gạo, dùng màu tự nhiên như than gỗ, lá chàm, hoa hòe, gỗ vang.¹ Phan Kế Bính trong sách Việt Nam phong tục ghi lại tục mua tranh, treo tranh ngày Tết như một việc sắm Tết không thể thiếu.

Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ nay đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, và cũng là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.^{11 Tranh Đông Hồ (Wikipedia)}

Nghề này còn được đưa ra thế giới qua nhiều hoạt động lan tỏa, thậm chí xuất hiện trên nền tranh Đông Hồ trong lễ khai mạc SEA Games 31.

Người ngày nay ít mua tranh dán tường như xưa, nhưng tinh thần ấy vẫn còn: trẻ vẽ tranh Tết chính là thay việc in tranh bằng tự tay vẽ. Tự tay vẽ tranh ngày Tết đơn giản rồi dán lên tường chung cư, người trong nhà vẫn giữ đúng ý nghĩa mà tờ tranh Đông Hồ năm xưa mang lại cho mái nhà nông thôn.

Chọn chủ đề vừa sức người mới

Trước khi cầm bút, người vẽ chọn trước chủ đề, vì nó quyết định bức tranh dễ hay khó. Các ý tưởng phổ biến gồm cảnh chợ Tết nhộn nhịp, gia đình bên bữa cơm tất niên, đi chúc Tết, chơi trò chơi dân gian, xem pháo hoa, múa lân, nấu bánh chưng, đèn lồng, câu đối hay cảnh xin chữ đầu năm. Gần gũi hơn nữa là cành đào hồng ở miền Bắc, cành mai vàng ở miền Nam, bánh chưng bánh tét, phong bao lì xì đỏ, câu đối đỏ và mâm ngũ quả.

Nếu chỉ vẽ một bức cho ra mắt, chúc mừng năm mới là lựa chọn hàng đầu vì màu sắc tươi sáng, bố cục rõ ràng, dễ vẽ mà vẫn thể hiện được cảm xúc, phù hợp nhiều lứa tuổi. Còn với đề tài ngày Tết quê em, tranh gợi nhớ mái nhà đơn sơ, con đường làng, chợ Tết quê, cây nêu đầu ngõ, hợp cho trang trí hay triển lãm.

Người mới nên bắt đầu bằng một cành mai hoặc một phong bao lì xì, vì tranh hoa mai, hoa đào chỉ cần tập trung vào bông hoa và bố cục tinh tế để tạo điểm nhấn. Những biểu tượng như đào, mai, bánh chưng, lì xì không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp, chỉ cần một chút tỉ mỉ là có thể tạo ra tác phẩm riêng.

Trong các đề tài gia đình, cảnh sum vầy thường có cả nhà gói bánh chưng, chuẩn bị mâm cỗ, quây quần xem Táo Quân, ông bà cha mẹ trao phong bao lì xì, trẻ em nô đùa trong tà áo mới. Sang nhóm hoạt động cộng đồng, có đi chúc Tết họ hàng bạn bè, đi lễ chùa đầu năm, phiên chợ hoa Tết, múa lân sư rồng trên phố phường. Cảnh đông người như múa lân trên phố hay lễ hội mùa xuân với kéo co, hội làng nên để dành cho lần sau; tranh kiểu này nhiều chi tiết, cần phân chia bố cục hợp lý mới không bị rối.

Nói chung, vẽ tranh ngày Tết đơn giản nên đi từ một chủ thể chính, rồi mới mở rộng khung cảnh.

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ

Thứ đầu tiên cần chuẩn bị là giấy vẽ khổ A3 hoặc A4, ưu tiên loại dày tốt. Tiếp đến là bút chì 2B hoặc 3B hoặc bút chì kim, tẩy, bút dạ, màu sáp hoặc màu nước; thước kẻ, compa và giá vẽ chỉ thêm vào khi cần. Với trẻ nhỏ, phụ huynh chỉ cần bút chì, giấy A4, bút màu và tẩy là đủ.

Người mới cầm bút chỉ cần bộ bút chì, tẩy, giấy A4 và một hộp màu sáp là đủ cho tranh đầu tiên. Thước kẻ và compa chỉ thêm vào khi vẽ câu đối hoặc hình đối xứng. Khổ giấy A3 hợp với tranh có nhiều nhân vật, vì khi đó cần giấy vẽ, bút chì, tẩy và bút màu hoặc màu nước để phác thảo rồi tô lại đường nét chính.

Dụng cụ cũng chọn theo chủ đề đã định: vẽ cảnh gói bánh chưng cần nhiều màu xanh và vàng, vẽ câu đối cần thước kẻ cho nét chữ thẳng. Chủ đề chọn ở mục trước sẽ quyết định có cần thêm thước kẻ hay compa hay không.

Đọc thêm: Cách vẽ thiệp chúc Tết đơn giản tại nhà với khổ giấy 12x17 cm và bông mai vàng

Bước 2: Phác thảo từ hình khối

Đặt chủ thể chính vào vị trí một phần ba bức tranh, rồi dùng hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật phác các khối lớn. Khi đặt bố cục, cần hình dung trước các yếu tố muốn thể hiện như người, nhà, bàn ghế, cây cối, sao cho tổng thể cân đối, hài hòa.

Vẽ cảnh gói bánh chưng, lấy hình chữ nhật làm khung nồi, hình tròn làm đầu người, hình vuông làm chiếu cói, rồi mới thêm mắt miệng và tay. Với người mới bắt đầu, dùng các hình khối cơ bản như tròn, vuông, tam giác để phác họa đối tượng giúp quá trình vẽ trở nên dễ dàng hơn.

Tranh bị rối thường do vẽ chi tiết quá sớm, cách khắc phục là áp dụng quy trình từ khối lớn tới chi tiết. Lỗi tỷ lệ không đúng thì dùng thước đo khoảng cách và tạo điểm tham chiếu. Trên giấy A3, sau khi chọn chủ đề, phác thảo từ các hình dạng cơ bản rồi mới thêm chi tiết như hoa mai, bánh chưng.

Bước 3: Vẽ cảnh gói bánh chưng

Cảnh cả nhà gói bánh chưng là một trong những chủ đề gắn với sinh hoạt gia đình được nhiều người chọn, và vẽ được trọn theo tám bước nhỏ sau.

Đầu tiên, vẽ một bạn nam ngồi ở vị trí một phần ba bức tranh, mặc áo dài tay. Rồi thêm chi tiết gương mặt như mắt, miệng và đôi tay cầm hai cây gỗ đang cháy để đưa vào bếp. Tiếp đó, vẽ một nồi bánh chưng lớn kê trên những viên gạch ba banh, phía dưới có những ngọn lửa cháy bao quanh đáy nồi.

Về phía bên trái, thêm một bạn nam mang chậu nước đổ thêm vào nồi bánh đang sôi. Sát nồi bánh, vẽ một cô gái mặc váy, tóc hai bím đang đưa bánh chưng mới vào nồi; phía sau là một cô gái khác ngồi trên chiếu cói, bên cạnh chồng bánh chưng đang gói dở.

Cuối cùng, vẽ tiền cảnh và hậu cảnh với những cây mai, cây đào, đống rơm, những hình ảnh đặc trưng của ngày Tết cổ truyền Việt Nam. Xong cảnh, dùng bút dạ màu đen tô đè lên các đường nét bút chì để tranh nổi bật hơn khi tô màu.

Sau khi đã tô đè bút dạ, tiếp tục tô màu và hoàn thiện; màu sắc tùy ý lựa chọn để thể hiện cá tính và không khí Tết của mỗi gia đình.

Bước 4: Tô màu và sửa lỗi

Màu sắc làm nên không khí Tết trong tranh. Nên ưu tiên gam màu nóng như đỏ, vàng, cam vì tượng trưng cho may mắn, tài lộc và không khí ngày xuân, rồi kết hợp thêm màu xanh của bánh chưng, cây cối để tạo hài hòa, cân bằng. Trên giấy A3, chọn màu rực rỡ và phối màu hài hòa để tranh sống động. Người mới nên chọn nhiều màu sắc để làm nổi bật không khí Tết Nguyên Đán.

Vẽ sai màu chưa chắc phải làm lại từ đầu. Bảng dưới đây gom các cách khắc phục theo từng loại màu và từng loại lỗi.

Thêm chi tiết nhỏ như hoa văn áo dài, câu đối mini hay vài cành lộc nhỏ cũng làm tranh tinh tế hơn. Bút dạ màu đen tô đè lên nét bút chì trước khi tô màu giúp các mảng màu rõ ràng, tranh nổi bật.

Lưu ý khi cả nhà cùng vẽ

Khi vẽ cùng trẻ nhỏ, kỳ vọng nên điều chỉnh theo độ tuổi. Các giai đoạn phát triển kỹ năng vẽ của trẻ không bất di bất dịch vì mỗi trẻ có tốc độ riêng, nhưng tất cả đều đi qua các giai đoạn giống nhau.

Ở 15‑18 tháng, trẻ bắt đầu vẽ nguệch ngoạc không kiểm soát. Đến 2 tuổi, trẻ vẽ nguệch ngoạc có kiểm soát với dấu chấm, hình tròn và học cầm bút bằng ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa. Trẻ 3 tuổi luyện cầm bút ba ngón tay qua bút sáp màu tam giác; đến 4 tuổi, trẻ kết hợp hai hay nhiều hình để tạo hình và cầm bút như người lớn. Trẻ 5 tuổi vẽ chân dung người với tóc, bàn tay, ngón tay và hoàn thiện kỹ năng cầm bút chì, bút sáp, cọ vẽ. Đến 6‑7 tuổi, trẻ đã vẽ thuần thục các hình cơ bản, phối màu thực tế hơn và đủ sức vẽ cảnh cả nhà.

Nếu tranh có bố cục hoặc tỷ lệ lệch, một cách khác chưa nhắc ở trên là thêm các chi tiết nhỏ hoặc tạo lớp màu nền mới để cân đối lại. Ví dụ, nếu một chi tiết quá to, thêm các chi tiết phụ xung quanh để tạo cảm giác hài hòa hơn. Còn khi vẽ cảnh đông người, nên phác trước vị trí nhân vật chính rồi mới thêm nhân vật phụ vào xung quanh.

Nguồn tham khảo

• Tranh Đông Hồ (Wikipedia) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d