Truyền thống của nhà trường gồm những gì và cách giữ gìn

Hỏi một học sinh về truyền thống trường mình, nhiều em trả lời lúng túng. Có em chép bài mẫu của trường khác, và lỗi lộ ra ngay: tên trường cùng năm thành lập không khớp.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)}

Thế nào mới đúng? Lễ kỷ niệm 125 năm của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, tính từ năm 1898 đến 2023, diễn ra cùng dịp 41 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Một quãng đường gấp nhiều đời người như thế nói lên bản chất của truyền thống nhà trường. Đó là thứ được đúc kết qua nhiều đời thầy trò, chứ không phải thành tích của một năm học.

Truyền thống khác thành tích

Truyền thống của nhà trường là những nếp làm được giữ gìn từ khóa này sang khóa khác, đến mức ai trong trường cũng biết.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Muốn một việc thành nếp, phải làm đi làm lại nhiều năm, các khóa sau tiếp nhận, rồi dần thành điều quen thuộc của cả trường.

Phân biệt thế nào? Hỏi hai câu: việc đó đã diễn ra bao nhiêu năm liền, và khóa trước có làm không. Nhiều năm liền, các khóa đều làm, đó là truyền thống. Mới có một lần thì chỉ là thành tích hay sự kiện.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Giải nhất một cuộc thi năm ngoái chưa thành nếp, nhưng năm nào trường cũng cử đội đi thi và năm nào cũng có giải thì đã thành truyền thống hiếu học.²

Nhiều người nhầm hai khái niệm này với nhau.

Nghe nói đến truyền thống nhà trường, họ nghĩ ngay đến những tấm bảng vàng treo ở sảnh, ghi những danh hiệu thi đua của một năm. Nhưng bảng vàng chỉ có giá trị khi đằng sau nó là một nếp làm dai dẳng: năm này sang năm khác, khóa này sang khóa khác, vẫn làm như cũ.

Vì sao phải chờ qua nhiều khóa? Vì bản chất của truyền thống là sự kế thừa. Khóa trước làm, khóa sau thấy đáng làm nên làm tiếp. Cách làm được điều chỉnh theo hoàn cảnh nhưng tinh thần giữ nguyên. Đến khi học sinh mới nhập học được nghe kể ngay từ buổi đầu, nếp ấy đã sống trong cả ngôi trường.

Một điều nên biết: chưa có văn bản nào quy định con số năm cụ thể để một việc làm ở trường được coi là truyền thống. Cách nói quen thuộc đều dừng ở “nhiều năm” và “qua nhiều khóa”. Việc đánh giá nằm ở sự dai dẳng và sự tiếp nhận của các khóa, chứ không ở một mốc thời gian cứng.

Tám nhóm truyền thống hay gặp

Truyền thống ở các trường Việt Nam thường rơi vào tám nhóm quen thuộc.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Nhóm đầu là hiếu học và dạy tốt; kế đến là tôn sư trọng đạo, văn nghệ, thể thao, tương thân tương ái; nhóm thứ bảy là lao động giữ gìn trường lớp; nhóm cuối là ngày hội riêng của trường.² Sách bài tập Hoạt động trải nghiệm 10 liệt kê những nếp quen thuộc trong nhà trường phổ thông gồm thi đua học tốt, tôn sư trọng đạo, tương thân tương ái, hoạt động Đội và phong trào văn hóa văn nghệ thể thao, lá lành đùm lá rách.

Mỗi nhóm có biểu hiện riêng, và mỗi biểu hiện cần một dẫn chứng cụ thể mới thuyết phục. Riêng nhóm thi đua học tốt, hoạt động phát huy thường thấy gồm hội thi tìm hiểu lịch sử trường, hội thi “lớp tôi giỏi”, và tìm hiểu tấm gương giáo viên, học sinh tiêu biểu.

• Hiếu học: đội tuyển học sinh giỏi, tỉ lệ đỗ cấp trên; dẫn chứng nên tìm là số giải theo từng năm.
• Dạy tốt: thầy cô đạt danh hiệu giáo viên giỏi; dẫn chứng là tên và cấp danh hiệu.
• Tôn sư trọng đạo: lễ tri ân ngày 20/11, học sinh cũ về thăm thầy cô.
• Văn nghệ: hội diễn, đêm nhạc cuối năm, câu lạc bộ; dẫn chứng là tên chương trình thường niên.
• Thể thao: giải bóng đá, bóng rổ, hội khỏe hằng năm; dẫn chứng là thành tích mới nhất.
• Tương thân tương ái: quyên góp giúp bạn khó khăn, áo ấm mùa đông; dẫn chứng là số suất, số tiền đã góp.
• Lao động giữ gìn trường lớp: ngày thứ bảy dọn trường, trồng và chăm cây; dẫn chứng là vườn cây hay công trình măng non.
• Ngày hội riêng của trường: ngày thành lập, hội trại, lễ trưởng thành; dẫn chứng là ngày tháng tổ chức cố định.

Nơi tra truyền thống trường mình

Muốn tìm ra truyền thống nhà trường, có bốn chỗ nên đến: phòng truyền thống, trang web của trường, diễn văn trong lễ kỷ niệm, và lời kể của thầy cô lâu năm.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Trong bốn chỗ ấy, phòng truyền thống đáng đến nhất. Ở đó có cúp, ảnh các khóa, sổ vàng và thường có bảng ghi mốc thời gian.²

Trang web của trường thường có mục giới thiệu hoặc lịch sử hình thành, nêu năm thành lập và tên các hiệu trưởng qua các thời kỳ.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Một ví dụ cụ thể là trường THCS Hồng Bàng ở Hải Phòng. Trang của trường cho biết nơi đây thành lập năm học 1974–1975, tiền thân là trường Phổ thông cấp I–II Hồng Bàng. Đến năm 1991, trường chia tách cấp học, chỉ đào tạo cấp II và lấy tên trường THCS Hồng Bàng, đặt tại số 4 phố Đinh Tiên Hoàng, quận Hồng Bàng, Hải Phòng. Trang cũng nêu 100% giáo viên của trường đạt chuẩn và trên chuẩn đào tạo.

Diễn văn trong lễ kỷ niệm tuy ngắn nhưng cô đọng. Người viết đã chọn sẵn những gì trường tự hào nhất.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Còn thầy cô lâu năm là nguồn sống động: họ kể được cả những chi tiết chưa ai ghi vào tài liệu.

Phòng truyền thống còn có chỗ dựa là chủ trương của ngành. Công văn 3769/BGDĐT-VP ngày 21/7/2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, do Thứ trưởng Nguyễn Thị Nghĩa ký, nêu chủ trương xây dựng và phát triển phòng truyền thống tại các nhà trường trong cả nước, tiến tới xây dựng bảo tàng quốc gia về giáo dục. Chủ trương này xuất phát từ hiệu quả của phòng truyền thống trong dạy học và giáo dục truyền thống cho các thế hệ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và học sinh.^{33 Công văn 3769/BGDĐT-VP 2014 về việc xây dựng và phát triển phòng truyền thống tại các nhà trường (luatvietnam.vn)}

Về cơ sở vật chất, Khoản 3d Điều 14 Thông tư 13/2020/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ 11/7/2020, quy định phòng truyền thống của trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT và trường phổ thông nhiều cấp học phải có một phòng riêng, trang bị đầy đủ thiết bị. Phòng Đoàn, Đội có thể kết hợp với phòng truyền thống. Thế nên học sinh muốn tìm hiểu truyền thống nhà trường hoàn toàn có nơi để bắt đầu.

Đọc thêm: Người trẻ vào lễ hội truyền thống đúng nếp để giữ gìn văn hóa

Ngày truyền thống theo quy định

Nghị định 111/2018/NĐ-CP ngày 31/8/2018 của Chính phủ quy định ngày truyền thống là ngày gắn với một sự kiện đáng ghi nhớ, hoặc một chặng hình thành, phát triển được ghi nhận, mang tính kế thừa, liên tục. Nhiều trường chọn ngày thành lập làm ngày hội riêng, nhưng việc công nhận một ngày truyền thống chính thức lại theo luật riêng.

Điều 5 nghị định này nêu điều kiện công nhận: có tài liệu lịch sử thể hiện ngày cụ thể gắn với sự kiện đáng ghi nhớ; ngày diễn ra sự kiện phải cách thời điểm đề nghị công nhận ít nhất là 10 năm; có tính giáo dục truyền thống lịch sử và ý nghĩa đối với bộ, ngành, địa phương; Thủ tướng Chính phủ quyết định việc công nhận.

Muốn đề nghị công nhận, điều 6 yêu cầu bộ hồ sơ gồm: công văn đề nghị; bản thuyết minh sự cần thiết và tính giáo dục; bản chụp tài liệu chứng minh sự ra đời hay ngày diễn ra sự kiện; văn bản thẩm định của cơ quan thẩm định; kèm báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến thẩm định.

Thẩm định thuộc về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, theo Điều 8. Thiếu gì thì trong 3 ngày làm việc, bộ này yêu cầu bổ sung. Đủ rồi thì trong 15 ngày kể từ ngày nhận phải ra văn bản thẩm định. Sau đó cơ quan đề nghị trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Điều cần nhớ: nghị định này chỉ áp dụng cho ngày truyền thống của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, các ngành và các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Nó không điều chỉnh việc công nhận ngày truyền thống của từng nhà trường. Vì thế một trường tự chọn ngày kỷ niệm cho mình là chuyện nội bộ của trường, khác với ngày truyền thống được Nhà nước công nhận.

Cách tổ chức lễ cũng có khuôn. Điều 4 và Điều 9 quy định lễ kỷ niệm ngày thành lập, ngày truyền thống chỉ tổ chức vào năm tròn, tức năm có chữ số cuối là 0. Các năm khác chỉ tổ chức hoạt động tuyên truyền, giáo dục, thi đua, hội thảo, tọa đàm. Kinh phí được cân đối trong dự toán chi thường xuyên hằng năm theo Luật ngân sách nhà nước, và không tặng quà, không tổ chức chiêu đãi.

Đọc thêm: Bánh truyền thống Việt Nam: từ bánh chưng đến bí quyết bánh phu thê Đình Bảng

Giữ gìn trong nếp học hôm nay

Vì sao cần giữ gìn truyền thống của nhà trường? Vì đó là thứ nối các khóa học trò thành một dòng chảy: người đi trước để lại nếp, người đi sau tiếp lấy. Các hoạt động Đoàn, Đội gắn với việc học hỏi lịch sử và truyền thống quốc gia giúp thanh thiếu niên xây dựng lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội. Làm việc cùng nhau trong các hoạt động ấy còn rèn sự hợp tác, tôn trọng người khác, sự tự tin, khả năng giao tiếp và kỹ năng lãnh đạo.

Với học sinh, việc giữ gìn không cần điều gì lớn lao.^{22 Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn)} Bốn việc thường được chấp nhận khi trả lời câu hỏi này: giữ đúng nội quy và giờ giấc; học đều, không để tụt kết quả chung của lớp; mỗi học kỳ tham gia ít nhất một hoạt động chung; trông nom cơ sở vật chất của trường.²

Ở trường, các hoạt động phát huy truyền thống cũng rất cụ thể: tổ chức lễ tri ân thầy cô ngày 20/11, kêu gọi ủng hộ học sinh nghèo, phát động phong trào trồng cây xanh và dọn vệ sinh hàng tháng, tổ chức thi giáo viên giỏi - học sinh giỏi, thăm hỏi các bà mẹ Việt Nam anh hùng và dọn dẹp nghĩa trang liệt sĩ. Muốn phát huy nếp tôn sư trọng đạo, học sinh tham gia Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, phong trào thi đua “Dạy tốt, học tốt”, viết thư và tặng hoa thiệp chúc mừng thầy cô. Muốn phát huy nếp tương thân tương ái, có chương trình “sóng và máy tính cho em”, quỹ vì người nghèo, ủng hộ từ thiện quần áo, thức ăn, tiền cho hoàn cảnh khó khăn.

Muốn tìm hiểu sâu hơn, học sinh có thể đọc tài liệu thư viện về lịch sử trường, tham quan phòng truyền thống, tham gia cuộc thi tìm hiểu truyền thống trường, hoặc tra qua các kênh truyền thông của trường. Bên cạnh đó, hình thức edit video đang được đánh giá phù hợp với giáo dục truyền thống hiện nay, vì hợp với thời đại 4.0, phát huy sáng tạo và thu hút người xem.

Khi được yêu cầu giới thiệu, bài nói hay có năm phần: mở đầu với tên trường, địa chỉ, năm thành lập; lịch sử với hai ba mốc lớn; truyền thống nổi bật gồm ba nhóm kèm dẫn chứng có tên, năm, con số; việc em đã làm; phần kết nêu điều em muốn khóa sau giữ lại.

Một chi tiết đáng nhớ: lễ kỷ niệm 125 năm của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội còn nhắc đến tỉ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp đạt 90–100%, và trường đã nâng cấp lên đại học được 18 năm. Con số ấy cho thấy truyền thống nhà trường, khi được giữ gìn, không nằm trong tấm bảng treo tường mà hiện ra trong cuộc đời của từng khóa học trò ra trường.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Kể tên các truyền thống nhà trường mà em biết và những hoạt động góp phần phát huy truyền thống n (tailieuhoctap.edu.vn)
• Những truyền thống của nhà trường: 8 nhóm và cách tìm (rdsic.edu.vn) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d ↩^e ↩^f ↩^g ↩^h ↩ⁱ ↩^j ↩^k ↩^l
• Công văn 3769/BGDĐT-VP 2014 về việc xây dựng và phát triển phòng truyền thống tại các nhà trường (luatvietnam.vn) ↩