Những chú mèo hài hước và bí mật khiến dân mạng cười té ghế

Mèo đã sống gần gũi với con người ít nhất 9.500 năm và hiện là con vật cưng phổ biến nhất.^{11 Mèo (Wikipedia)} Nhưng chưa bao giờ loài mèo nổi bật trên mạng như thời điểm ngày 1/5/2019. Hôm đó, tài khoản Twitter @MISSINGEGIRL đăng hai bức ảnh ghép cạnh nhau: một bên là diễn viên Taylor Armstrong đang khóc và chỉ tay trong chương trình thực tế về các bà nội trợ Beverly Hills, bên kia là chú mèo ngồi điềm nhiên trước đĩa salad.^{22 Cô gái la chú mèo (Wikipedia)} Chỉ hơn ba tháng sau, bài đăng được chia sẻ lại hơn 78.000 lần và nhận hơn 275.000 lượt thích.²

Chú mèo trong ảnh, tên Smudge, từ một vị khách bữa tối ở Canada bỗng trở thành gương mặt quen thuộc trên mọi màn hình điện thoại. Mọi thứ thật sự bùng nổ vào đầu tháng 6/2019, khi tài khoản PerpetualWinter trên Reddit dùng meme này để châm biếm người hâm mộ đội bóng rổ New York Knicks. Từ đó, meme lan khắp mạng.

Không riêng gì Smudge. Trên mạng xuất hiện hàng loạt những chú mèo hài hước với đủ biểu cảm: cau có, ngơ ngác, hằn học, hay say sưa đuổi theo thứ không ai nhìn thấy. Câu hỏi nhiều người tự đặt ra là vì sao chỉ một tấm ảnh mèo cũng đủ khiến cả mạng nở nụ cười.

Câu trả lời nằm ở cả văn hóa mạng lẫn cơ chế bên trong não bộ con người.

Meme mèo là gì

Meme mèo là hình ảnh hoặc video ghi lại khoảnh khắc đáng yêu, ngộ nghĩnh của mèo, thường kèm câu chú thích bông đùa. Cộng đồng mạng chia sẻ rồi biến tấu thành vô số phiên bản khác nhau. Điểm chung của hầu hết meme là đều bắt nguồn từ một khoảnh khắc thật: ai đó chụp lại biểu cảm hay cử chỉ của chú mèo hài hước nhà mình, đăng lên mạng, rồi người khác ghép thêm chữ, cắt ghép ảnh mới, và câu chuyện lan đi.

Những meme này xuất hiện dày đặc trên Facebook, Instagram, Twitter, trong các nhóm chat và diễn đàn, trở thành một phần quen thuộc của văn hóa mạng. Nhiều người dùng thậm chí gửi meme mèo khi nhắn tin mà không hề biết mình đang dùng một meme nổi tiếng.

Ví dụ rõ nhất chính là meme Cô gái la chú mèo, còn gọi là Cuộc cãi vã giữa người và mèo. Sức hút của nó nằm ở sự tương phản: một bên là người phụ nữ la hét trong tư thế kích động, một bên là chú mèo ngồi điềm nhiên trước bàn ăn như không có chuyện gì. Chính sự đối lập ấy khiến meme được dùng để minh họa những cuộc tranh cãi gay gắt hoặc phản ứng quá khích trong đời thường.

Cách dùng trong đời thường cũng rất gần gũi. Hai bạn đồng nghiệp nhắn tin, một người gửi tấm ảnh mèo cau có kèm dòng chữ than việc chất chồng, hạn chót ép sát, người kia bấm cười và trả lời bằng một ảnh mèo khác.

Không cần giải thích gì thêm, một tấm ảnh mèo đã nói thay cả đoạn văn dài.

Những gương mặt gây sốt

Mèo cau có là một trong những gương mặt sớm nhất. Chú mèo tên thật Tardar Sauce, sinh ngày 4/4/2012, nổi tiếng từ khi anh của chủ nuôi đăng một bức ảnh lên Reddit ngày 22/9/2012.^{33 Mèo Grumpy (Wikipedia)} Gương mặt gắt gỏng của nó xuất phát từ chứng mèo lùn, theo lời chủ nuôi là bà Tabatha Bundesen.³ Vẻ mặt không mấy hài lòng ấy trở thành biểu tượng cho các tâm trạng tiêu cực như bực bội, khó chịu hay chán nản, lan truyền khắp Internet thành hiện tượng meme toàn cầu. Chú mèo này mất ngày 14/5/2019 sau gần bảy năm làm người hùng của những người hay cáu.³

Trước đó một năm, mèo cầu vồng bay xuất hiện với thân hình là chiếc bánh nướng, đuôi kéo dài dải cầu vồng, bay lượn trong không gian và trở thành biểu tượng cho niềm vui. Trong khi đó, meme mèo trên trần lại là chú mèo ló đầu qua lỗ hổng trên trần nhà với đôi mắt dõi theo mọi thứ bên dưới, được dùng để ám chỉ cảm giác bị theo dõi hay sự tò mò quá mức.

Nhưng gương mặt có câu chuyện trọn vẹn nhất vẫn là Smudge. Chú mèo này đến từ Ottawa, Ontario ở Canada, được chủ nuôi Miranda Stillabower nuôi từ năm 2015.^{22 Cô gái la chú mèo (Wikipedia)} Bức ảnh nổi tiếng chụp khoảnh khắc nó chiếm ghế của vị khách vừa rời đi trong một bữa tối, được đăng lên Tumblr vào tháng 6/2018 và đạt 50.300 lượt tương tác cùng chia sẻ lại trong vòng một năm.

Từ đó, Smudge thành ngôi sao thật sự. Tài khoản Instagram của chú có 1,4 triệu người theo dõi, nhóm Facebook dành riêng cho nó có hơn 23.000 thành viên tính đến tháng 12/2019.^{22 Cô gái la chú mèo (Wikipedia)} Tiền bán áo phông được chủ nuôi quyên góp cho tổ chức giải cứu mèo Furry Tails.² Nhiều người xếp meme Cô gái la chú mèo vào nhóm meme hay nhất năm 2019, thậm chí của cả thập niên 2010.² Smudge còn đứng đầu danh sách những con mèo nổi tiếng nhất trên Internet mọi thời đại do tạp chí Time bình chọn, còn meme giành giải Meme của năm tại lễ trao giải Shorty Awards lần thứ 12 vào ngày 3/5/2020.²

Não bộ và hormone vui vẻ

Vì sao gương mặt một chú mèo lại có sức mạnh như vậy? Từ góc độ khoa học, sự dễ thương của mèo gắn với việc duy trì đặc điểm ngoại hình của động vật non ở cả con trưởng thành: mắt to, đầu lớn, khuôn mặt tròn bầu bĩnh. Những nét ấy gợi lên bản năng chăm sóc và bảo vệ của con người. Nhà khoa học Konrad Lorenz từng gọi bộ đặc điểm ấy là sơ đồ em bé: cái đầu to, trán tròn, đôi mắt lớn, gò má phúng phính cùng chân tay ngắn ngủn; nhìn thấy chúng, người lớn lập tức muốn nuôi dưỡng và che chở.

Cũng theo hướng này, Giáo sư Brian Hare, nhân chủng học tiến hóa tại Đại học Duke, ví việc hỏi chó hay mèo thông minh hơn cũng như hỏi búa tốt hơn hay tuốc nơ vít tốt hơn. Theo ông, mỗi loài giỏi ở việc riêng của nó.

Nghiên cứu của Glocker và cộng sự cho thấy khi nhìn thấy các hình ảnh dễ thương, vùng não liên quan đến phần thưởng và cảm xúc tích cực được kích hoạt, tạo cảm giác vui vẻ và giảm căng thẳng. Không dừng ở đó, khi ngắm hình ảnh chó mèo, cơ thể giải phóng oxytocin, dopamine và serotonin, đồng thời giảm mức cortisol, hormone gây căng thẳng. Hiệu ứng này xảy ra cả khi chỉ xem ảnh hay video, chứ không cần tiếp xúc trực tiếp.

Đó là lý do nhiều người gọi những video mèo trên mạng là một loại liệu pháp tinh thần. Một nhân viên văn phòng sau giờ làm căng thẳng mở đoạn clip mèo nghịch hộp các-tông vài phút và thấy nhẹ nhõm hơn. Không phải phép màu nào, mà vì hormone trong cơ thể đã phản ứng thật.

Tiếng cười khi xem những chú mèo hài hước vì thế có cơ sở khoa học rõ ràng.

Đọc thêm: Hài hước hình ảnh là gì, vì sao ảnh chế bá đạo chiếm sóng mạng

Khoảnh khắc hài đến từ bản năng

Nếu khoa học giải thích vì sao người xem cười, thì chính bản tính của loài mèo tạo ra chất liệu cho tiếng cười. Mèo hiếu động và hay đùa nghịch vào buổi tối, vì chúng vốn hoạt động nhiều lúc mặt trời lặn, và ngủ trung bình 13-14 giờ mỗi ngày. Khoảng thời gian thức dậy ngắn ngủi ấy thường tràn đầy năng lượng.

Mèo giao tiếp bằng tiếng kêu meo meo, gừ-gừ, tiếng rít, gầm gừ cùng ngôn ngữ cơ thể; khi sống trong đàn, chúng dùng cả âm thanh lẫn cử chỉ để hiểu nhau.^{11 Mèo (Wikipedia)} Chính những tín hiệu đa dạng ấy khiến chủ nuôi dần đọc được tâm trạng của chú mèo nhà mình, từ đó nhận ra khoảnh khắc nào đang sắp trở thành cảnh hài.

Chất liệu hài cụ thể thì không thiếu: xé nát giấy vệ sinh, biến hộp các-tông và túi ni-lông thành đồ chơi, nằm lên bàn phím máy tính khi chủ đang làm việc. Mèo còn ngáp rộng miệng một cách khoa trương, miệt mài rượt theo một thứ vô hình, hay tập trung đuổi bắt chính cái đuôi của mình. Một chú mèo nằm ngửa thoải mái cũng đủ khiến gương mặt nó trông hài hước khó tả.

Tình huống quen thuộc nhất có lẽ là chú mèo đang hăng say rượt theo một thứ không ai nhìn thấy giữa phòng khách, nhảy vồ, xoay người, rồi ngồi xuống nhìn chủ với vẻ mặt như không có chuyện gì. Cách rình mồi, nhảy vồ và các cử chỉ vui nhộn khi ở bên đồng loại đều bắt nguồn từ bản năng săn bắt và chơi đùa, giúp mèo giải tỏa căng thẳng.

Những chú mèo hài hước ở Việt Nam

Hiện tượng này không xa lạ gì với người Việt. Báo Tuổi Trẻ đưa tin một họa sĩ Indonesia tạo tài khoản mạng xã hội đăng tác phẩm mèo theo phong cách meme hóa, thu hút gần 130.000 người theo dõi chỉ trong vòng một năm.

Tác phẩm vẽ mèo của một người nước ngoài vẫn khiến cộng đồng mạng Việt chia sẻ rầm rộ.

Còn với video thật, một đoạn clip mèo bắt chước chuột lao vào guồng quay máy giặt để tập thể dục giảm cân được đăng tải ngày 17/2 và gây sốt trên mạng Vine với hơn 2 triệu lượt xem; VTC News đưa tin sự việc này ngày 16/3/2016. Ở Việt Nam, mèo còn được mệnh danh là cao thủ ăn vụng và có đam mê khám phá. Trào lưu meme mèo đánh nhau, ghi lại những khoảnh khắc mèo xung đột hay đùa giỡn vui nhộn, cũng khiến dân mạng chia sẻ rầm rộ. Với nhiều người, đây là cách cộng đồng mạng kết nối qua tiếng cười.

Meme mèo giờ đây đã thành công cụ thể hiện cảm xúc trong các cuộc trò chuyện, mỗi ngày lại có hàng loạt ảnh mới xuất hiện và lan truyền chóng mặt. Một nhóm chat gia đình có thể mỗi sáng đổi một tấm ảnh chế mèo để chào nhau, và đó đã thành nếp quen.

Sự yêu mến mèo còn lan sang cả văn hóa đọc. Trong cuốn sách Chuyện con mèo dạy hải âu bay, chú mèo Zorba ở bến cảng Hamburg ấp trứng hải âu và dạy chim non tập bay dù bản thân không biết bay, sau khi chim hải âu mẹ chết trong váng dầu do con người tàn phá biển cả. Cuốn sách có minh họa dễ thương, hài hước, dành cho cả trẻ em lẫn người lớn.

Chụp và vui cùng mèo

Ai nuôi mèo mà muốn tự có tư liệu meme của riêng mình thì việc đầu tiên là quan sát. Các tư thế đặc trưng của mèo bắt nguồn từ bản năng, như cách rình mồi, và khoảnh khắc hài thường đến bất chợt. Vì thế hãy luôn để sẵn máy ảnh hoặc điện thoại để không bỏ lỡ.

Muốn mèo bớt phá hộp các-tông và giấy vệ sinh, chủ nuôi nên chuẩn bị cột cào móng, đồ chơi tương tác, hoặc dùng sản phẩm pheromone nhân tạo; mèo cần được hoạt động và tương tác khoảng nửa giờ mỗi ngày. Một chú mèo được chơi đủ sẽ có ít lý do để tự tìm trò chơi riêng bằng đồ đạc trong nhà.

Tuy nhiên, vui cùng mèo cũng cần biết giữ an toàn. Khi bị mèo cắn, cần rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong 15 phút, rồi sát trùng bằng cồn 70% hoặc thuốc sát khuẩn, không băng kín và hạn chế làm dập vết thương. Sau đó cần tiêm vắc xin phòng dại hoặc huyết thanh kháng dại ngay, tuyệt đối không tự điều trị hay nhờ thầy lang. Bệnh dại khi phát bệnh có tỷ lệ tử vong gần như 100%, vì thế chó mèo cần được tiêm vắc xin phòng dại đầy đủ và tiêm nhắc lại theo khuyến cáo ngành thú y.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Mèo (Wikipedia) ↩^a ↩^b
• Cô gái la chú mèo (Wikipedia) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d ↩^e ↩^f ↩^g
• Mèo Grumpy (Wikipedia) ↩^a ↩^b ↩^c
• Những chú mèo được 'meme hóa' khiến dân mạng chia sẻ ầm ầm (cuoi.tuoitre.vn)
• Hài hước video mèo bắt chước chuột, lao vào máy giặt tập thể dục giảm cân (vtcnews.vn)