Âm lịch
Ngày Quốc tế Nam giới 19/11 lan từ Trinidad đến hơn 170 nước
Hơn 739.000 vụ tự sát trên toàn cầu, đa số là nam giới dưới 45 tuổi, là con số nằm sau lý do Ngày Quốc tế Nam giới ra đời. Sự kiện này diễn ra vào 19/11 hàng năm nhưng vẫn chưa có tên trên lịch Liên Hợp Quốc.
Tổ chức Y tế Thế giới ước tính trên toàn cầu có hơn 739.000 vụ tự sát, đa số nạn nhân là nam giới dưới 45 tuổi.2 Con số ấy nằm sau lý do một ngày lễ quốc tế dành cho nam giới ra đời. Nhiều người mở lịch thấy ô 19/11 ghi dòng chữ Ngày Quốc tế Nam giới thường thắc mắc, vì dịp này khác hẳn ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 quen thuộc: nó chưa từng được Liên Hợp Quốc đưa vào lịch chính thức.
Ngày Quốc tế Nam giới 19/11 là ngày nào
Ngày Quốc tế Nam giới, tiếng Anh là International Men's Day, diễn ra vào 19/11 hàng năm.1 Hiện hơn 170 quốc gia tổ chức ngày này, từ Trinidad và Tobago, Jamaica, Úc, Ấn Độ đến Mỹ, Canada, Singapore, Vương quốc Anh, Áo, Đan Mạch, Nam Phi và Malta.3 Tuy vậy, đây vẫn là ngày lễ do cộng đồng tự tổ chức, trong khi ngày Quốc tế Phụ nữ đã được Liên Hợp Quốc công nhận.
Trên trang web chính thức của ngày lễ, mục tiêu năm 2026 là xin công nhận chính thức trên lịch Liên Hợp Quốc. Nếu được chấp thuận, đây sẽ là ngày chính thức đầu tiên cho nam và các bé trai. Lý do dễ hiểu: lịch ấy đã có 13 ngày dành cho phụ nữ và bé gái.
Những người điều hành nêu mục đích của ngày lễ rõ ràng: chăm sóc sức khỏe nam giới và các bé trai, củng cố quan hệ giữa nam và nữ, đẩy mạnh bình đẳng giới. Đồng thời, dịp này ghi nhận vai trò của nam giới trong gia đình và xã hội.3 Kể từ khi được hồi sinh, ngày này luôn hướng tới tôn vinh những mặt tích cực của nam giới, thay vì nhắc lại các định kiến tiêu cực về họ.
Một chi tiết ít được chú ý: ngay sau 19/11 là Ngày Thiếu nhi Thế giới 20/11. Hai mốc này ghép thành lễ kỷ niệm 48 giờ của đàn ông và trẻ em, ghi nhận vai trò tích cực của người lớn trong cuộc sống của các em.3 Cách xếp lịch ấy nói lên tinh thần của cả hai ngày, vì câu chuyện về người đàn ông không tách rời câu chuyện về cậu bé mà người đàn ông ấy từng là.
Ở những nước tổ chức lâu năm, dịp 19/11 diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau.
Mỗi năm, ban điều hành International Men's Day lại đề xuất một chủ đề mới. Chuỗi ấy khá rộng: “hòa bình” năm 2002, “sức khỏe nam giới” năm 2003, “chữa lành và tha thứ” năm 2007, “hình mẫu vai trò nam tích cực” năm 2009.3 Sau đó là “Giữ an toàn cho nam giới và bé trai” năm 2013, “Mở rộng lựa chọn sinh sản cho nam giới” năm 2015, “Sức khỏe tốt hơn cho nam giới và trẻ em nam” năm 2020. Người tham dự không buộc phải theo chủ đề chung, vì thế có thể tự đặt tiêu chí phù hợp với cộng đồng mình.3 Năm 2024 mang thông điệp “Hình mẫu nam giới tích cực”, tiếp đó là “Hỗ trợ nam giới và bé trai”. Đích đến năm 2026 cũng đã được công bố: “Tương lai thuộc về tất cả mọi người”.
- Hội thảo và sự kiện trong trường học
- Chương trình phát thanh, truyền hình
- Biểu tình hòa bình, tranh luận và thảo luận
- Triển lãm nghệ thuật
Đường đến 19/11 bắt đầu từ thập niên 1960
Ý tưởng về một ngày dành cho nam giới đã có từ những năm 1960, khi nhiều người đàn ông tự coi ngày 23/2 là ngày của mình. Ở Liên Xô, ngày này vốn là ngày Hồng quân và Hải quân từ năm 1922, và từ 2002 được đổi tên thành ngày Bảo vệ Tổ quốc. Theo internationalmensday.com, trang web chính thức của ngày lễ, dịp này có thể bắt nguồn từ năm 1960, được ủng hộ nhiều ở khu vực Mỹ Latinh và Caribe trước khi lan rộng.2
Năm 1968, nhà báo người Mỹ John P. Harris viết bài nêu bật sự thiếu cân bằng: thế giới có ngày quốc tế phụ nữ nhưng không có ngày nào cho nam giới. Tiếng nói ấy chờ hơn hai thập kỷ mới thành hiện thực. Đầu những năm 1990, Thomas Oaster, giám đốc trung tâm nghiên cứu nam giới ở Missouri, hình thành dự án International Men's Day ngày 8/2/1991 và lần đầu tổ chức ngày 7/2/1992. Ông mời các tổ chức ở Mỹ, Úc và Malta cùng làm. Hai năm 1993 và 1994, sự kiện diễn ra thành công, nhưng năm 1995 vắng người nên ông dừng lại.
Sau đó, Malta trở thành quốc gia duy nhất duy trì sự kiện, tổ chức từ ngày 7/2/1994. Tình trạng ấy kéo dài cho đến khi Ủy ban Hiệp hội Quyền Nam giới nước này bỏ phiếu năm 2009 chuyển sang 19/11 để đồng bộ với thế giới.
Người hồi sinh ngày lễ theo hình thức hiện nay là Tiến sĩ Jerome Teelucksingh, giảng viên lịch sử tại Đại học Tây Ấn ở Trinidad và Tobago.2 Năm 1999, ông chọn ngày 19/11 như một lời tri ân dành cho người cha của mình.2 Ông lý giải thêm rằng ngày này trùng sinh nhật của bố ông. Nó cũng để kỷ niệm nỗ lực của đội tuyển bóng đá Trinidad và Tobago năm 1989 khi giành quyền tham dự World Cup.
Ông còn nhận ra thế giới có ngày dành cho người cha, nhưng chưa có ngày nào dành cho những người đàn ông không con, cho các cậu bé và thanh thiếu niên.
Từ đảo quốc vùng Caribe ấy, International Men's Day lan rộng nhanh chóng, điển hình là đến Úc năm 2003 và Ấn Độ năm 2007.2
Sáu mục đích được đề ra
Năm 2009, nhóm điều hành ngày lễ thống nhất sáu mục tiêu làm cơ sở cho dịp 19/11, và khung này đến nay vẫn là nền tảng chung.
Theo người sáng lập, International Men's Day không nhằm cạnh tranh với ngày Quốc tế Phụ nữ.3 Ngày này nói rõ điều ngược lại: nam giới cần được quan tâm về sức khỏe thể chất, tinh thần và cả sự nam tính. Bình đẳng giới vì thế là mục tiêu số 1 mà ngày này nhắc mọi người phấn đấu.
Đây cũng là dịp để nam giới nêu bật sự phân biệt đối xử mà họ gặp phải.3 Đồng thời, họ kỷ niệm thành tựu và đóng góp của mình cho cộng đồng, gia đình, hôn nhân và việc chăm sóc con cái.3 Ngày này còn là dịp nhìn nhận những người không khớp với khuôn mẫu đàn ông đích thực theo quan niệm cũ, như người đồng tính, song tính, chuyển giới. Sáu mục đích ấy, vì thế, không dừng ở một nhóm đàn ông tiêu biểu. Nó nói về mọi người đàn ông ở mọi hoàn cảnh.
- Thúc đẩy hình mẫu vai trò nam giới tích cực
- Tập trung vào sức khỏe và hạnh phúc của nam giới
- Cải thiện quan hệ giữa các giới và thúc đẩy bình đẳng giới
- Kiến tạo thế giới an toàn hơn để nam giới phát triển đầy đủ tiềm năng
Đọc thêm: Miss Universe Vietnam và suất thi quốc tế còn bỏ ngỏ
Sức khỏe là trọng tâm
Trong sáu mục đích ấy, sức khỏe chiếm vị trí riêng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, toàn cầu có hơn 739.000 người tự kết liễu đời mình, đa số là nam giới dưới 45 tuổi.2 Các áp lực xã hội, văn hóa cùng hình mẫu đều bào mòn sức khỏe tinh thần của họ.2
Một người đàn ông trầm cảm thường không nói ra, bởi hình mẫu “phải mạnh mẽ” mà xã hội đặt ra khiến việc tỏ ra yếu đuối bị coi là không đúng mực. Ngay từ năm 2003, ngày lễ đã chọn “sức khỏe nam giới” làm chủ đề.3 Các năm sau cũng liên tục quay lại trục này với những thông điệp hướng tới việc giữ an toàn tính mạng cho phái mạnh. Sức khỏe tinh thần vì thế xuất hiện lặp lại trong chuỗi chủ đề của International Men's Day. Đến 2023, thông điệp “Không còn tự sát ở nam giới” đưa mục tiêu ấy thành tâm điểm. Ngày lễ còn mở dịp để nam giới cởi mở chia sẻ cảm xúc, phá vỡ quan niệm truyền thống về hình ảnh người đàn ông.2
Ngày này ở Việt Nam
Từ những năm đầu thập niên 2020, ngày kỷ niệm này mới bắt đầu được du nhập vào Việt Nam.3 Ở trong nước, dịp ấy vẫn chưa phổ biến, ít được mọi người nhắc đến.
Tuy nhiên, đã có những hoạt động đầu tiên. Sáng 19/11, báo Thể thao & Văn hóa cùng Giovanni tổ chức buổi tọa đàm “Đàn ông là số 1 hay số 0?” tại tầng 9, số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội.1 Buổi bàn tròn nói về các vấn đề liên quan tới đàn ông, bình đẳng giới và Ngày Quốc tế Nam giới.1 Trong khu vực doanh nghiệp, Công ty CP Đầu tư Phát triển Sân gôn Chí Linh từng tổ chức lễ tri ân cán bộ công nhân viên nam vào năm 2018, sau đó tiếp tục làm giải bóng đá giao hữu cùng tiệc Gala chào mừng ngày 19/11.
Nguồn năm 2018 của Sân gôn Chí Linh nêu khi ấy ngày này có mặt tại 70 quốc gia, con số khiêm tốn so với cách đếm sau này. Rõ ràng việc thống kê số nước tham gia chưa thống nhất giữa các nguồn.
Một doanh nghiệp chọn tri ân bằng bữa tiệc và trận bóng đá, một tòa soạn chọn bàn tròn về bình đẳng giới. Hai cách làm ấy nói lên điều dễ thấy: ngày này ở Việt Nam chưa có khuôn mẫu chung. Mỗi nơi tự tìm hình thức phù hợp với mình, đúng tinh thần tự do tạo tiêu chí mà ngày lễ khuyến khích.
Đọc thêm: Tàu thủy container chở gần 90% hàng quốc tế, giá cả lệ thuộc ra sao
Cách ghi nhận người đàn ông
Ngày 19/11 là dịp để ghi nhận những người đàn ông quan trọng trong đời: bố, chồng, người yêu, anh trai hay đồng nghiệp. Quà tặng quen thuộc trước đây là áo sơ mi, ví da, nước hoa. Nay các thiết bị chăm sóc sức khỏe như máy massage được ưa chuộng hơn, vì chỉ cần 10-15 phút massage mỗi ngày, phần cơ căng cứng được xoa bóp và máu lưu thông tốt hơn. Đồng hồ và ví cũng nằm trong số món quà được nhắc đến nhiều nhất.
Nhưng ở những nước đã quen với ngày lễ này, cách tham gia không dừng ở món quà. Một cách đơn giản hơn cả chiếc ví mới: ngồi xuống nghe bố hoặc chồng kể một chuyện chưa từng kể, đúng điều ngày lễ này mong muốn ở nam giới.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.