Sức khỏe
Đo huyết áp bằng AI tại nhà đáng tin đến đâu và chọn máy thế nào cho đúng
Nhiều người lo rằng đo huyết áp bằng AI chỉ đưa ra con số ước lượng. Trên thực tế, máy đo huyết áp thông minh đạt sai số ±3 mmHg, và độ tin cậy phụ thuộc vào việc chọn đúng thiết bị cùng quy trình đo chuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Nhiều người vẫn e dè khi đặt đồng hồ thông minh hay máy đo có kết nối điện thoại lên tay, không biết con số hiện trên màn hình tin được bao nhiêu. Câu trả lời ngắn gọn: đo huyết áp bằng AI hoàn toàn dùng được nếu thiết bị đã được chứng nhận lâm sàng và người dùng thao tác đúng quy trình.
Điều ít ai ngờ là sai số thường đến từ chính vòng bít. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, cỡ vòng bít không khớp cánh tay có thể làm lệch kết quả tới 25 mmHg, một khoảng cách đủ để nhầm người khỏe thành người tăng huyết áp.
Cảm biến AI đo gì trên cơ thể
Huyết áp là áp lực máu tác động lên thành động mạch, tính bằng đơn vị mmHg.1 Trên màn hình máy đo hiện ba chỉ số: huyết áp tâm thu (SYS), tức áp lực máu khi tim co bóp; huyết áp tâm trương (DIA), tức áp lực máu khi tim giãn; và nhịp tim (PULSE).1 Kết quả đọc là 120/80, 72 nghĩa là tâm thu 120 mmHg, tâm trương 80 mmHg, nhịp tim 72 nhịp mỗi phút.1
Với thiết bị đeo tay, Galaxy Watch4 tích hợp cả hai tính năng đo huyết áp và điện tâm đồ (ECG), tức ghi lại hoạt động điện của tim. Các chuyên gia nhận xét hai tính năng này có lợi nhất với người có biểu hiện bất thường về hệ tuần hoàn như đau ngực, tim đập thất thường, người đã có vấn đề tim mạch hoặc có người thân gặp vấn đề tim mạch, đặc biệt là người già.
Trong khi đó, Apple đã đưa tính năng đo điện tâm đồ vào Apple Watch, nhưng khả năng đo huyết áp phải hoãn tới năm 2024 vì lo ngại về độ chính xác. Bằng sáng chế lộ diện của Apple cho thấy dòng đồng hồ tương lai sẽ theo dõi huyết áp qua kỹ thuật phân tích thời gian truyền sóng xung nhịp (PTT).2 Apple Watch cũng đã nhiều lần góp phần cứu sống người dùng nhờ chức năng điện tâm đồ, đa số là người già và người bệnh tim.2
Thử hình dung một người cao tuổi có tiền sử tim mạch đeo Galaxy Watch4: khi nhịp tim chệch khỏi nhịp đều, thiết bị cảnh báo ngay, đồng thời ghi lại chỉ số huyết áp để bác sĩ xem xét theo từng giai đoạn. Thiết bị AI chỉ hỗ trợ theo dõi như vậy, chứ không thay thế việc khám.
Để tự diễn giải số đo trên màn hình, người đọc có thể đối chiếu với các ngưỡng theo tiêu chuẩn WHO. Huyết áp tâm thu từ 115-120 mmHg là bình thường, 120-139 là tiền tăng huyết áp, 140-159 là tăng huyết áp độ 1, từ 160 trở lên là độ 2. Về tâm trương, từ 75-80 mmHg là bình thường, 80-89 là tiền tăng huyết áp, 90-99 là độ 1, từ 100 trở lên là độ 2. Nhịp tim bình thường ở người trưởng thành khi nghỉ ngơi dao động 60-100 nhịp mỗi phút; dưới 60 là nhịp chậm, trên 100 là nhịp nhanh.1
Vì sao nên đo tại nhà
Căn bệnh này phổ biến hơn nhiều người tưởng. Số liệu Bộ Y tế thống kê cho thấy cứ 4 người trưởng thành thì mỗi năm có 1 người bị tăng huyết áp, và khoảng 10 triệu người Việt Nam hiện mắc các bệnh về huyết áp.
Có máy đo huyết áp thông minh ở nhà, người bệnh phát hiện bệnh sớm, kiểm soát chặt chẽ hơn, bác sĩ cũng có căn cứ điều chỉnh thuốc.4 Quan trọng hơn, số đo tại nhà giúp phân biệt tăng huyết áp thực với hội chứng “áo choàng trắng”, tức huyết áp tăng khi đo ở cơ sở y tế nhưng về bình thường khi đo ở nhà.4
Việc đo huyết áp tại nhà đang được đẩy mạnh ở quy mô lớn: tổ chức Kingsport chạy chương trình trao 1 triệu máy đo huyết áp cho người cao tuổi Việt Nam, bắt đầu từ năm 2019 và dự kiến kéo dài đến năm 2030. Con số đó cho thấy theo dõi tại nhà đã trở thành một phần của nếp chăm sóc sức khỏe, không còn là việc làm của riêng người bệnh.
Thời điểm đo cũng quyết định giá trị của con số. Ở người bình thường, huyết áp hạ thấp nhất khoảng 1-3h sáng khi ngủ say và cao nhất từ 8-10h sáng; nói chung huyết áp cao hơn vào buổi sáng và thấp hơn vào buổi tối. Buổi sáng sau khi thức dậy, trước khi rời giường, là thời điểm đo tốt nhất; nếu đo nhiều lần trong ngày, nên chọn các thời điểm cố định để dễ so sánh.5
Còn về tần suất, từ 30 tuổi trở lên với sức khỏe bình thường nên kiểm tra huyết áp ít nhất 1 tháng 1 lần; bệnh nhân tăng huyết áp cần đo hàng ngày, và trường hợp đặc biệt bác sĩ có thể yêu cầu đo 2-3 lần mỗi ngày hoặc nhiều hơn.
Cách chọn máy đo huyết áp AI và so sánh sai số
Trên thị trường hiện có ba loại máy đo huyết áp: điện tử dùng cảm ứng điện đo dao động, tự hiển thị kết quả và ai cũng tự thao tác được; máy cơ dùng tại cơ sở y tế và cần người có chuyên môn; máy thủy ngân cho kết quả rất chính xác nhưng cồng kềnh, vỏ thủy tinh dễ vỡ gây độc hại. Độ chính xác thiết bị đo huyết áp tại nhà phụ thuộc trước hết vào chứng nhận lâm sàng, nên gia đình nên chọn máy điện tử của thương hiệu uy tín đã qua kiểm định.
Điểm cần cân nhắc kỹ nhất là vị trí đo.
Máy đo huyết áp cổ tay có độ chính xác thấp hơn máy bắp tay, đặc biệt ở người lớn tuổi, người có bệnh lý tim mạch hoặc người có mạch máu nhỏ, vì vị trí đo nằm xa tim. Người có bệnh lý tim mạch nên ưu tiên đo ở bắp tay; máy cổ tay chỉ hợp khi cần máy gọn nhẹ mang theo đi du lịch, công tác, hoặc khi bắp tay quá to, bị chấn thương không thể đo. Các trường hợp không nên dùng máy cổ tay gồm người mắc bệnh mạch máu ngoại biên, xơ vữa động mạch, tiểu đường, và người lớn tuổi có mạch máu kém đàn hồi.
Về giá cả, máy đo huyết áp trên thị trường dao động từ 600 nghìn đến khoảng 3 triệu đồng, và chất lượng không thể đánh giá chỉ dựa trên giá tiền, quan trọng là nguồn gốc đáng tin cậy.4 Riêng máy bắp tay có giá từ 700.000 đồng đến vài triệu đồng, cao hơn máy cổ tay cùng phân khúc; máy cổ tay dao động từ 200.000 đến 3.000.000 đồng.
Khi so sánh độ lệch sai số giữa hai dòng máy, con số cụ thể cho thấy khoảng cách: máy bắp tay Omron HEM-7280T đạt độ chính xác huyết áp ±3 mmHg và nhịp tim ±5%. Máy cổ tay dù được đánh giá cao về độ chính xác nhưng kết quả phụ thuộc rất nhiều vào cách sử dụng; vì vị trí cổ tay nhạy cảm nên thao tác phải chuẩn: chọn tay trái vì gần tim hơn, quấn vòng bít cách cổ tay 1-2 cm. Sai số của máy cổ tay không có con số cố định và dễ thay đổi khi thao tác lệch.
Để người mua dễ đối chiếu theo túi tiền, một số mẫu phổ biến có giá niêm yết rõ ràng. Omron HEM-8712 giá 940.000 VND với sai số huyết áp ±3 mmHg; HEM-7121 giá 1.190.000 VND, lưu 30 kết quả đo gần nhất và bảo hành 5 năm cho lỗi nhà sản xuất; HEM-7156 giá 1.500.000 VND, có vòng bít IntelliWrap 360° quấn được chỉ bằng một tay và bộ nhớ lưu 60 kết quả; JPN 600 giá 1.980.000 VNĐ, màn hình LCD lớn thích hợp người cao tuổi, bộ nhớ lưu 90 kết quả kèm ngày giờ.
Riêng mẫu HEM-7280T đáng nhắc chi tiết hơn vì hội tụ đủ các tiêu chí chọn máy. Máy kết nối Bluetooth đồng bộ dữ liệu với điện thoại qua phần mềm Omron Connect, tự kiểm tra vòng bít quấn đúng cách và báo trên màn hình khi đã chuẩn, bộ nhớ cho hai người dùng riêng mỗi người 100 lần đo, chu vi vòng bít 22-42 cm phù hợp cánh tay lớn, cột báo mức kết quả so với mức chuẩn 135/85 mmHg. Máy còn đạt Giải thưởng Thiết kế iF 2015, bảo hành chính hãng 5 năm, dùng công nghệ Intellisense tự động bơm xả khí, có đèn nền giúp đọc kết quả nơi ánh sáng yếu và chỉ số báo tăng huyết áp buổi sáng.
Tóm lại, tiêu chí chọn máy gồm: nguồn gốc rõ ràng có thương hiệu nổi tiếng, tìm hiểu công nghệ và độ chính xác, tính năng thông minh, thiết kế dễ thao tác, và thời gian bảo hành.
Bảng dưới đây tổng hợp so sánh ba mẫu thiết bị có tính năng đo và cảnh báo bằng dữ liệu đã công bố.
| Mẫu thiết bị | Sai số huyết áp | Phạm vi đo | Tính năng cảnh báo |
|---|---|---|---|
| Omron HEM-7280T (bắp tay) | ±3 mmHg, nhịp tim ±5% | Huyết áp 0-299 mmHg, nhịp tim 40-180 nhịp/phút | Tự kiểm tra vòng bít, báo tăng huyết áp buổi sáng |
| Galaxy Watch4 (đeo tay) | Chưa công bố | Chưa nêu số liệu | Cảnh báo nhịp tim bất thường, đo ECG |
| Máy thông minh ĐH Bách khoa TP.HCM | Chưa có số liệu | Cảm biến huyết áp, nhịp tim, oxy máu | Cảnh báo huyết áp cao, khuyến cáo theo chuẩn Bộ Y tế |
Đọc thêm: Chọn máy tính bảng giá rẻ học tập dưới 5 triệu cho sinh viên
Đo đúng quy trình để giảm sai số
Sử dụng máy đo huyết áp thông minh đúng cách bắt đầu từ khâu chuẩn bị. Trước khi đo, người dùng cần nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh tối thiểu 5-10 phút; 2 giờ trước đó không dùng chất kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu bia; tuyệt đối không đo sau bữa ăn no hay lúc quá đói, quá mệt, đang buồn tiểu hoặc đang căng thẳng, nóng giận.
Cách ngồi cũng có chuẩn riêng: vòng bít quấn trên cánh tay phải ngang tầm tim; trong lúc máy chạy, không trò chuyện, không dán mắt vào ti vi. Với máy cổ tay, nên chọn tay trái vì gần tim hơn, quấn vòng bít cách cổ tay 1-2 cm, thả lỏng cơ thể và hít thở đều trong lúc đo. Trước khi đo cũng cần kiểm tra máy, rửa và lau khô tay nếu ra mồ hôi, giữ tinh thần thoải mái, không đo sau khi ăn no hoặc uống rượu bia, đồ có ga.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, ở lần đo đầu tiên cần đo ở cả hai cánh tay và dùng tay có trị số cao hơn để theo dõi về sau. Nếu số đo giữa hai lần chênh nhau trên 10 mmHg thì cần đo lại vài lần sau khi nghỉ trên 5 phút, giá trị ghi nhận là trung bình của hai lần đo cuối cùng. Cỡ vòng bít phải khớp: bề dài bao đo tối thiểu bằng 80% chu vi cánh tay, bề rộng tối thiểu bằng 40% chu vi cánh tay, vì dùng sai cỡ túi hơi làm sai số lên tới 25 mmHg. Bộ Y tế cũng yêu cầu dùng huyết áp kế và thiết bị đo đã được kiểm chuẩn định kỳ theo quy trình ban hành kèm Quyết định số 3192/QĐ-BYT ngày 31/8/2010.
Các tính năng thông minh của máy hiện đại giúp bớt lỗi thao tác: máy Omron tự động bơm xả khí, lưu kết quả kèm ngày giờ, hiển thị giá trị trung bình 3 lần đo gần nhất, cảnh báo khi có cử động trong lúc đo, cảnh báo khi vòng bít không quấn chặt, phát hiện nhịp tim không đều và cảnh báo khi huyết áp vượt ngưỡng an toàn. Tính năng cảnh báo chuyển động đặc biệt hữu ích cho người tay run hoặc mắc bệnh Parkinson.3
Hạn chế khi đo huyết áp bằng AI tại nhà
Chưa có đánh giá độc lập nào khẳng định độ tin cậy của thiết bị đo huyết áp ứng dụng AI tại nhà so với máy đo truyền thống, nên người dùng không nên coi kết quả của một thiết bị mới chưa kiểm chứng như kết quả khám bệnh.
Lưu ý quan trọng nhất: các ứng dụng trên điện thoại hay thiết bị đeo tay nếu tự trông chờ vào chúng để đo huyết áp thường cho kết quả chênh lệch, không phải biện pháp đáng tin cậy để theo dõi chỉ số này. Tuy vậy, các ứng dụng đó vẫn ghi và lưu kết quả sau mỗi lần đo, giúp bác sĩ nhanh chóng nắm tình trạng huyết áp.
Điều đó nghĩa là ứng dụng điện thoại nên đóng vai trò sổ ghi chép, còn con số đo phải đến từ thiết bị chuyên dụng có vòng bít. Máy đo cổ tay cũng cần hạn chế ở người lớn tuổi và người có bệnh mạch máu, như đã nêu ở phần chọn máy.
Để hình dung thiết bị AI trong nước đang phát triển tới đâu: máy thông minh của nhóm sinh viên Trường Đại học Bách khoa TP.HCM có cảm biến đo huyết áp, nhịp tim và oxy máu, màn hình LCD màu cảm ứng đa điểm, kết nối với phòng khám, cá nhân hóa người dùng bằng thẻ định danh RFID, đồng thời phân tích dữ liệu và đưa khuyến cáo sau mỗi lần đo theo chuẩn của Bộ Y tế. Tính đến giữa năm 2023, 30 sản phẩm đã được tài trợ và triển khai tới các phòng khám, bệnh viện để thử nghiệm và ghi nhận phản hồi.
Khi nào phải đi khám ngay
Một số kết quả đo không chờ đợi được.1 Nếu chỉ số huyết áp tâm thu trên 180 mmHg hoặc huyết áp tâm trương trên 120 mmHg, người bệnh nên đến bệnh viện ngay lập tức vì đây là dấu hiệu của tình trạng tăng huyết áp ác tính.
Người dùng cần tới cơ sở y tế khi gặp các dấu hiệu sau:
- Đau ngực hoặc tim đập thất thường ghi nhận trên thiết bị.
- Nhịp tim trên 100 nhịp mỗi phút hoặc dưới 60 nhịp mỗi phút khi nghỉ ngơi, kèm khó chịu.
- Huyết áp thấp kèm ngất đột ngột, giảm trí nhớ hoặc giảm thính lực.
Khuyến cáo bền bỉ nhất vẫn là đo đều đặn vào cùng một thời điểm mỗi ngày và ghi chép đủ kết quả. Khi chỉ số vượt ngưỡng cảnh báo hoặc dao động bất thường, việc mang chính thiết bị đó cùng sổ số đo tới bác sĩ sẽ cho biết máy có lệch không: so số liệu tại nhà với máy được kiểm chuẩn ở phòng khám là cách kiểm tra nhanh nhất, và bác sĩ sẽ tư vấn tiếp từ đó.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Hỏi đáp nhanh
Tính năng điện tâm đồ và đo huyết áp của Galaxy Watch4 có thực sự quan trọng và dành cho ai?
Người dùng Việt Nam đã được trải nghiệm cả hai tính năng này sau khi chính phủ chấp thuận. Đo điện tâm đồ ghi lại hoạt động điện của tim, còn đo huyết áp cho biết áp lực máu lên thành động mạch. Nhóm hưởng lợi nhất gồm người đau ngực, tim đập thất thường, người từng có vấn đề tim mạch hoặc có người thân gặp vấn đề này, đặc biệt là người già.
Nguồn tham khảo
- Ý nghĩa 3 chỉ số trên máy đo huyết áp là gì? Bao nhiêu là tốt? (tamanhhospital.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Apple sẽ biến Apple Watch thành máy đo huyết áp? (vietnamnet.vn) ↩a ↩b
- Máy đo huyết áp Omron có tốt không? Giá bao nhiêu? • Hello Bacsi (hellobacsi.com) ↩
- Máy đo huyết áp bao nhiều tiền? (dnulib.edu.vn) ↩a ↩b ↩c
- Những thời điểm trong ngày đo huyết áp chuẩn nhất, ai cũng cần biết (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩
- Máy đo huyết áp (Wikipedia)
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.