Học & lớn lên
Dạy con học tiếng Anh tại nhà mỗi ngày 15 phút đã thấy tiến bộ
Nhiều cha mẹ đợi con vào lớp 1 mới dạy con học tiếng Anh vì sợ con nhỏ không theo nổi. Nhưng theo Sylvan Learning Việt Nam, 3-6 tuổi mới là giai đoạn vàng học ngôn ngữ: trẻ tiếp thu nhanh và tự nhiên nhất, có thể nhớ đến 70%-100% kiến thức được truyền đạt.
Khá nhiều phụ huynh đợi con vào lớp 1 mới bắt đầu, vì lo con còn nhỏ, học sớm không nổi lại sợ chán. Sylvan Learning Việt Nam gọi những năm đầu đời từ 3 đến 6 tuổi là giai đoạn vàng học ngôn ngữ: não bộ được kích hoạt tối đa, trẻ tiếp thu nhanh và tự nhiên, có thể nhớ đến 70%-100% kiến thức được truyền đạt.
Bắt đầu từ lúc nào thì các nguồn chưa thống nhất. Có quan điểm cho rằng 3 năm đầu đời khả năng ngôn ngữ phát triển mạnh mẽ nhất, nên cho trẻ làm quen ngôn ngữ thứ hai ngay trong giai đoạn đó. Phía bên kia, Ngoại Ngữ Tin Học Thăng Long cho rằng 0-3 tuổi trẻ còn đang bập bẹ tiếng mẹ đẻ, học ngoại ngữ lúc này dễ gây rối loạn. Theo trung tâm này, 4-6 tuổi mới là thời điểm vàng. Chưa bên nào chứng minh được mình đúng tuyệt đối. Cha mẹ cứ nhìn con: nếu con hào hứng với âm thanh mới thì bắt đầu sớm, nếu con đang chật vật với tiếng Việt thì chờ thêm một năm cũng chẳng sao.
Cách dạy con học tiếng Anh tại nhà hiệu quả không đòi hỏi cha mẹ giỏi ngoại ngữ hay tốn tiền trung tâm. Tiếng Anh có hơn 1,5 tỷ người nói trên thế giới, nên đây là món đầu tư dùng được lâu. Học cùng con ở nhà còn có ba cái lợi riêng: gia đình gắn kết hơn, thời gian linh hoạt theo lịch sinh hoạt, và con phát triển được tư duy chủ động thay vì ngồi nghe thụ động. Bốn bước dưới đây đi theo đúng thứ tự ấy, mỗi bước có việc cụ thể và cách tự kiểm tra.
Bước 1: Nghe trước, nói sau
Trẻ học tiếng mẹ đẻ thế nào thì học tiếng Anh nên thế ấy: nghe rất nhiều trước, rồi mới tập nói, viết là việc sau cùng. Cho con nghe bài hát, xem phim hoạt hình có phụ đề tiếng Việt trước. Đừng vội bắt con viết hay làm ngữ pháp khi tai con chưa quen với âm thanh của ngôn ngữ. Cha mẹ hay sai ở đúng chỗ này: con mới biết vài chục từ đã mở vở tập chép, làm bài ngữ pháp. Kết quả là con sợ tiếng Anh từ nhỏ.4
Chọn phim để luyện nghe có một quy tắc ít người để ý: phim phải nhiều lời thoại. Phim “Tom và Jerry” tuy con trẻ mê nhưng ít lời thoại nên không hiệu quả để luyện nghe. Thay vào đó, chọn hoạt hình có nhiều câu đối thoại đơn giản, phù hợp lứa tuổi.
Một cách xem hiệu quả hơn là cho con xem lại một bộ trong 1-2 tháng liên tục. Trẻ gần như không chán phim quen. Xem đi xem lại nhiều lần, con bắt đầu nhận diện lời thoại, bắt chước ngữ âm và đoán nghĩa theo hoàn cảnh trên màn hình.4 Đây cũng là cách trẻ học tiếng mẹ đẻ: nghe lặp lại mãi một câu nói trong một ngữ cảnh cho tới khi hiểu.
Về thời lượng, có thể đặt khung “giờ tivi” 1-2 tiếng mỗi ngày cho con xem hoạt hình tiếng Anh nhiều lời thoại.4 Song phải kiểm soát chặt để con không lệ thuộc màn hình, và nên giữ khung giờ cố định thay vì bật tivi cả ngày.
Dấu hiệu bước này thành công rất dễ nhận: một ngày nào đó con nhại được câu thoại trong phim, hoặc hỏi bạn nghĩa của một từ con nghe được. Lúc ấy đừng vội mừng mà tăng thời lượng xem. Cứ giữ nhịp cũ, thêm phim mới cùng kiểu.
Bước 2: Mười lăm phút mỗi ngày
Thói quen quan trọng hơn cường độ, và đây là con số cốt lõi của cách dạy con học tiếng Anh tại nhà hiệu quả. Một buổi 2 tiếng cuối tuần không hiệu quả bằng 10-15 phút mỗi ngày, vì ngôn ngữ cần lặp lại liên tục để não ghi nhớ. Nên chọn một khung giờ cố định, ví dụ 15 phút sau bữa ăn tối, để tạo thói quen. Với trẻ nhỏ, cha mẹ dạy khoảng 15 phút mỗi buổi rồi dần tăng thời gian, và liên tục thay đổi hình thức dạy để con không nhàm chán.1
Lặp lại đều đặn vài tuần, con sẽ có phản xạ tự nhiên với tiếng Anh, giống như đến giờ ăn con biết đói. Mười lăm phút ấy không cần là một buổi học nghiêm túc. Có hôm là một bài hát, có hôm là năm cái thẻ tranh, có hôm chỉ là cùng bạn đi quanh nhà gọi tên đồ vật.
Cách tự kiểm tra bước này: con có chủ động nhắc đến giờ học không. Khi con tự kéo tay bạn ra bàn, hoặc đến giờ là con hỏi xem hoạt hình tiếng Anh, thói quen đã hình thành. Nếu con quên mà bạn cũng quên suốt một tuần, bắt đầu lại từ khung giờ cũ, đừng đổi lịch liên tục.
Bước 3: Tiếng Anh quanh nhà
Não trẻ ghi nhớ từ vựng tốt nhất khi từ gắn với vật thật. Vì thế cách dạy con học tiếng Anh tại nhà hiệu quả nhất là lồng tiếng Anh vào sinh hoạt hằng ngày, thay vì ngồi vào bàn mới học. Cách làm đơn giản nhất: chào con một câu tiếng Anh mỗi sáng, trong bữa ăn thì chỉ vào món ăn và hỏi con bằng tiếng Anh xem đó là gì. Cha mẹ cũng gọi tên đồ vật trong nhà bằng tiếng Anh, dán nhãn tiếng Anh lên cánh cửa tủ lạnh, mặt bàn học, khung cửa sổ. Từ “tủ lạnh” dán ngay trên cánh cửa tủ lạnh sẽ nhớ lâu hơn từ viết trong vở.
Làm đồ handmade cùng con cũng là một buổi học: giới thiệu các từ vựng đơn giản như “cut”, “color”, “glue” ngay trong lúc hai mẹ con cùng làm. Bố trí một góc học yên tĩnh, trang trí tranh ảnh và từ vựng tiếng Anh, con sẽ có chỗ quen để tiếp xúc với ngôn ngữ mỗi ngày.
Quan trọng hơn cả là cách rủ con. Thay vì bảo “Học tiếng Anh nào”, hỏi “Cùng chơi với tiếng Anh con nhé”.1 Theo giáo viên trung tâm TOMATO, đây là phương pháp thư giãn nhất nhưng chưa được nhiều phụ huynh áp dụng.1 Một số trò chơi có thể chơi ngay tối nay:
“Chiếc Hộp Thần Kỳ”: giấu một đồ vật trong hộp, gợi ý bằng tiếng Anh đơn giản cho con đoán
“Tìm Đồ Vật”: đọc tên một đồ vật trong nhà, con chạy đi tìm và chạm vào nó
Bingo từ vựng: tạo bảng bingo từ vựng, con tìm và đánh dấu khi nghe bạn đọc từ
Ghép chữ: cắt chữ cái rời, yêu cầu con ghép thành từ có nghĩa để cải thiện chính tả
Trò “ai nhanh hơn”: đặt 3-5 bức tranh đã dạy cách chỗ con đứng 1-2m, bạn đọc tên con vật, ai chạy nhanh nhặt đúng tranh được thưởng; có bạn học cùng sẽ ganh đua và học tốt hơn
Điểm chung của các trò này là con phải vận động hoặc phản xạ nhanh, nên không thấy mình đang bị kiểm tra bài. Bạn có thể đổi trò mỗi tuần để con không chán, nhưng giữ nguyên bộ từ vựng đang học.
Đọc thêm: Con vật bằng tiếng Anh: từ vựng theo nhóm và cách dạy con nhớ lâu
Bước 4: Từ vựng theo chủ đề
Học từ rời rạc là cách nhanh nhất để quên. Nên cho con học từ vựng theo chủ đề gần gũi như gia đình, con vật, màu sắc, đồ ăn, trường lớp, vì từ có liên kết theo chủ đề sẽ nhớ lâu và dễ dùng trong câu. Với người mới bắt đầu, các từ nên nằm trong nhóm trình độ A1-A2, tức mức sơ đẳng.
Dùng thẻ tranh, hay flashcard, cần chọn bộ có hình ảnh và từ vựng gần cuộc sống như con vật, đồ ăn, hoa quả, đồ dùng trong nhà, đừng chọn bộ toàn chữ. Trước khi dạy, cha mẹ nên tra cứu phát âm trên từ điển Oxford online để làm mẫu chuẩn cho con.
Về lượng, mỗi ngày chỉ dạy 3-5 thẻ, một mặt tranh, một mặt từ. Gây tò mò bằng một câu tiếng Anh đơn giản kiểu “tôi có một con vật, nó rất hung dữ”, rồi cho con đoán và lật tranh. Mỗi lần chỉ yêu cầu con đọc 1-2 lần trong tối đa 5 phút rồi cất thẻ đi, đừng bắt con nhớ ngay trong lần đầu.
Não trẻ chứa được nhiều hơn ta nghĩ: theo trang Gizmodo, một bộ não trung bình có dung lượng tương đương 100.000 Gigabyte. Con chứa được nhiều từ, vấn đề là con nhớ được bao nhiêu. Học 5 từ một ngày thì sau 1 tháng con có 150 từ. Còn nếu ép 30 từ mỗi ngày, sau 1 tháng sẽ là 900 từ nhưng gần như chắc chắn không nhớ nổi. Mức 5 từ một ngày là đủ để con có vốn từ dùng được sau vài tháng.
Cách chọn từ cũng nên theo sở thích của con: xây bài học quanh thứ con mê, ví dụ dùng bài hát tiếng Anh cho bé thích âm nhạc. Thu thập từ vựng theo chủ đề con yêu thích như phim, nhạc, sách báo thay vì học theo danh sách từ rời rạc. Con thích khủng long thì chủ đề tuần này là khủng long, chẳng cần theo trình tự nào trong sách.
Bài hát và truyện song ngữ
Bài hát là món dễ bắt đầu nhất. Chọn bài có giai điệu dễ nghe, từ vựng đơn giản, phát âm chuẩn để con hát theo. Ví dụ cụ thể: trong đĩa “Singing all together 1” có bài hát chỉ tên các bộ phận cơ thể, con vừa hát vừa chỉ vào đầu, vai, gối, ngón chân nên nhớ từ rất nhanh.
Với truyện, mua truyện tranh song ngữ và dành 30 phút mỗi tối trước khi ngủ đọc cho con; mỗi cuốn đọc từ hai tuần đến một tháng tùy độ phức tạp.4 Khi đọc, hỏi con những câu đơn giản bằng tiếng Anh kiểu “cái này là gì”, “bạn ấy đang làm gì”, và chỉ vào từ mình đang đọc để khuyến khích con làm quen mặt chữ. Truyện song ngữ vừa tiếng Việt vừa tiếng Anh giúp trẻ ghi nhớ từ ngữ qua ngữ cảnh.
Từ đầu tiên nên dạy là các lời chào, lời tạm biệt, lời cảm ơn, kèm hình ảnh và sách hỗ trợ; những từ này con dùng được ngay trong ngày.
Khi đã có nền, có thể thêm ứng dụng và trang web giáo dục như Duolingo, hoặc ứng dụng học ngữ pháp tiếng Anh của Hội đồng Anh, dùng như biện pháp bổ sung bên cạnh cách học truyền thống. Chúng không thay được người lớn ngồi cùng con, nhưng hữu ích cho những hôm cả nhà bận.
Đích đến thay đổi theo tuổi, và biết trước sẽ bớt kỳ vọng sai. Với trẻ 3-5 tuổi, mục tiêu chỉ là làm quen tiếng Anh qua hình ảnh, âm thanh, hoạt động tương tác; nội dung nền tảng gồm bảng chữ cái, số đếm, cấu trúc giới thiệu tên tuổi, có thể qua bài hát, bài thơ, rồi mở rộng vốn từ về gia đình, trường học, động vật bằng flashcard, trò chơi, phim hoạt hình.2
Từ 6-7 tuổi, tức lớp 1, tiếng Anh trở thành môn học trong sách giáo khoa và trẻ phải coi đây là việc học nghiêm túc. Mục tiêu là nghe nói cơ bản, làm quen ngữ pháp đơn giản như câu khẳng định, phủ định, câu hỏi, cùng từ vựng các chủ đề cơ thể, gia đình, sở thích, trường học, bạn bè.2
Đọc thêm: Cách đặt câu hỏi trong tiếng Anh đúng cấu trúc với trợ động từ
Khen dám nói trước khi sửa
Trong cách dạy con học tiếng Anh tại nhà hiệu quả, việc khen dám nói quan trọng không kém bài vở. Khi con nói sai ngữ pháp nhưng dám mở miệng, khen sự dũng cảm trước. Sau đó sửa lỗi nhẹ nhàng bằng cách lặp lại câu đúng thay vì phê bình trực tiếp. Con nói sai thời động từ, bạn chỉ cần đáp lại bằng câu đúng. Con nghe câu đúng nhiều lần sẽ tự chỉnh, không cần bài học ngữ pháp nào.
Đừng ngại phát âm của mình chưa chuẩn mà im lặng với con.4 Cứ giao tiếp, trẻ sẽ có phản hồi dần dần và bắt đầu nói tiếng Anh.4 Điều đáng sợ hơn một âm đọc chưa đúng là một đứa trẻ không dám nói vì sợ bị chấm điểm.
Và một điều cha mẹ cần chuẩn bị tinh thần: tiến bộ ngôn ngữ không tuyến tính. Có tuần con nói vanh vách, có tuần con như quên hết là điều bình thường, vì mỗi bé có tốc độ tiếp thu khác nhau. Đừng so sánh con với bạn bè cùng lớp.
Cha mẹ không giỏi tiếng Anh cũng có việc để làm.1 Hai kỹ năng thụ động là nghe và đọc hoàn toàn có thể tự học được, và phụ huynh chính là người thầy đồng hành cùng con tốt nhất.4 Bạn không cần giảng ngữ pháp. Bạn chỉ cần bật bài hát, mở truyện, dán nhãn tủ lạnh và ngồi nghe con kể lại câu chuyện bằng thứ tiếng còn lẫn lộn. Tuần con trôi chảy hay quên đều giữ khung 15 phút mỗi ngày; phần còn lại, con sẽ tự cho bạn thấy.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- 5 Cách dạy con học tiếng anh tại nhà hiệu quả (ngoaingutomato.edu.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- 10 CÁCH DẠY CON HỌC GIỎI TIẾNG ANH TẠI NHÀ HIỆU QUẢ (binggo.edu.vn) ↩a ↩b
- Phương pháp dạy và học tiếng Anh cho trẻ em (sylvanlearning.edu.vn)
- Dạy con học tiếng Anh hiệu quả (dansinh.dantri.com.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g