Âm lịch
Văn khấn Tết Trùng Thập mùng 10 tháng 10 và lễ vật cần sắm
Số 10 trong quan niệm dân gian là số viên mãn, tròn đầy, nên ngày 10 tháng 10 âm lịch được coi là ngày hoàn hảo tối thượng và mang tên Tết Trùng Thập; năm nay ngày này rơi vào thứ Tư, ngày 18/11 dương lịch, với nghi thức nạp tài đọc chú 9 lần với nữ, 7 lần với nam.
Xem đếm ngược còn 352 ngày đến Tết Trùng thập mùng 10 tháng 10
Số 10 trong quan niệm dân gian là số viên mãn, tròn đầy, nên khi ngày mùng 10 gặp đúng tháng 10 âm lịch, người xưa coi đó là ngày hoàn hảo tối thượng và đặt cho nó cái tên Trùng Thập. Năm nay, mùng 10 tháng 10 âm lịch ứng với thứ Tư 18/11 dương lịch, ngày Bính Thân, tháng Kỷ Hợi, năm Bính Ngọ.
Vậy văn khấn Tết Trùng Thập cần những lời gì, mâm lễ sắm thế nào cho đúng? Bài dưới đây giải nghĩa tên gọi, nguồn gốc của ngày tết này, rồi giới thiệu khung văn khấn cúng Tết Trùng Thập theo các bản khấn phổ biến hiện nay, cùng những lưu ý khi lên hương để gia đình chuẩn bị được trọn vẹn.
Trùng Thập là ngày gì
Tết Trùng Thập là ngày mùng 10 tháng 10 âm lịch hằng năm.1 Tên gọi xuất phát từ chữ Trùng nghĩa là lặp lại: ngày 10 nằm trong tháng 10, số 10 xuất hiện hai lần, nên còn gọi là Tết Song Thập. Ngoài ra, ngày này còn mang nhiều tên khác tùy nơi gọi: Tết Thường Tân, Tết Cơm mới tháng Mười, Tết của thầy lang hay Tết Hạ Nguyên.
Về nguồn gốc, dân gian cho rằng ngày 10 tháng 10 âm lịch có năng lượng âm dương giao hòa, lại là thời điểm nhiều vùng đã hoàn tất vụ thu hoạch. Vì thế nó trở thành dịp làm lễ tạ ơn thần linh, nhất là các vị thần gắn với nông nghiệp, đồng thời tưởng nhớ tổ tiên. Phong tục này lan sang Việt Nam qua con đường văn hóa và giao thương, sau đó được bản địa hóa thành lệ cúng cơm mới ở các làng quê.
Một quan niệm khác cũng được nhiều nơi kể lại: vào ngày này, Thiên Đình cử thần Tam Thanh xuống trần gian xem xét việc tốt xấu để tâu với Ngọc Hoàng. Người dân vì thế sắm lễ cúng khấn, dâng gạo mới để xin ban phúc lành, cầu vụ mùa sau thuận lợi. Đó là quan niệm dân gian, ghi lại để hiểu nguồn gốc lễ vật, không phải điều đã được kiểm chứng.
Điều chưa thống nhất nằm ở ngày tổ chức. Phần lớn nguồn ghi ngày chính thức là mùng 10 tháng 10 âm lịch; Phật giáo gọi Tết Hạ Nguyên vào rằm tháng Mười, mang ý nghĩa thanh lọc, bình an sau khi mùa vụ kết thúc; có nơi gộp Tết Cơm mới vào ngày 31/10 dương lịch để nhớ công Tiên Nông. Riêng theo Phan Kế Bính trong sách Việt Nam phong tục, ở vùng Thanh Trì, Tết Trùng Thập được ăn vào ngày 21 tháng 10 âm lịch, khác với mùng 10 phổ biến. Một số địa phương còn tổ chức linh hoạt từ ngày 15 đến hết tháng 10 âm lịch. Nếu hỏi Tết Trùng Thập là ngày gì, câu trả lời chắc chắn nhất là mùng 10 tháng 10 âm lịch, còn ngày cúng ở từng gia đình thì tùy theo lệ của quê hương.
Người đi làm cần biết thêm một điều: Trùng Thập thuộc tín ngưỡng dân gian, pháp luật lao động không xếp vào số ngày nghỉ lễ, tết được hưởng nguyên lương. Nghĩa là mùng 10 tháng 10 không phải ngày nghỉ, các cơ quan, xí nghiệp vẫn làm việc bình thường. Gia đình nào muốn tự tay thắp hương, dọn mâm cơm mới thì nên liệu sắp xếp buổi tối hoặc ngày gần nhất, chứ đừng chờ một ngày nghỉ như Tết Nguyên đán hay giỗ Tổ.
Đọc thêm: Tết của người Si La đến trước Tết Nguyên đán hơn một tháng
Văn khấn cúng Tết Trùng Thập
Bản văn khấn Tết Trùng Thập phổ biến hiện nay có khung khá rõ. Bài khấn mở đầu bằng câu niệm “Nam mô A Di Đà Phật” ba lần, kèm ba lạy. Sau đó, tín chủ kính lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, rồi lần lượt các vị: Hoàng Thiên Hậu Thổ, Thần Nông Đại Đế, Nhị Thập Tứ Phúc Khí Tiết Thần Quan, Cửu Tinh Thần Quan, Bản cảnh Thành Hoàng, Bản xứ Thổ Địa, Táo Quân, Phúc Đức Chính Thần.
Tiếp đó, bài khấn kính mời các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tằng Tổ Khảo, Tằng Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại, tổ khảo, tổ tỷ về chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật. Phần xưng danh, tín chủ ghi rõ tên mình, ngụ tại đâu, rồi nêu lý do dâng lễ.
Bản đầy đủ mà nhiều gia đình vẫn đọc có thêm một đoạn kính mời ngài Bản cảnh Thành Hoàng, Bản xứ Thần linh Thổ Địa, Bản gia Táo Quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần giáng lâm trước án chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật. Nhóm Tài thần và Long Mạch hay bị bỏ sót khi ai đó đọc bản rút gọn, nên gia chủ cầm bản khấn nên xem trước một lượt để không đọc thiếu.
Đoạn giữa bài khấn nêu rõ: “Hôm nay là ngày mùng 10 tháng 10 năm Bính Ngọ (2026), nhân ngày Tết Trùng Thập, còn gọi là Tết Cơm mới tháng Mười”, tín chủ thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, cơm gạo mới kính dâng trước án. Lễ vật được kể trong văn khấn gồm quả cau lá trầu, hương hoa trà quả và nồi cơm nấu từ gạo mới.
Phần cầu xin chép lại nguyên ý của bài khấn: cầu chư vị Tôn thần và gia tiên phù hộ cho gia đình “bình an, mạnh khỏe, gia đạo thuận hòa, công việc hanh thông, tài lộc đủ đầy, mùa màng tươi tốt, lúa thóc đầy kho, con cháu chăm ngoan, học hành tấn tới”. Khung khấn này là bản tham khảo; nhà có bàn thờ đơn giản thì đọc bản gọn, nhà theo lệ đầy đủ thì đọc cả đoạn mời Tài thần, Long Mạch, miễn giữ được lòng thành và đọc đúng tên các vị được thờ.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Tết của thầy lang
Trong các tên gọi của ngày này, cái tên Tết của thầy lang có lý giải riêng. Theo sách Dược lễ, ngày 10 tháng 10 âm lịch là ngày lành, tháng tốt, khi cây thuốc mới tụ được khí âm dương, kết được sắc tứ thời Xuân, Hạ, Thu, Đông trở nên tốt nhất trong năm. Tháng 10 âm lịch cũng là lúc thời tiết chuyển giao từ mùa nóng qua mùa lạnh, thuận lợi cho thuốc quý sinh trưởng.
Với người làm nghề thuốc Đông y, ngày này vì thế được xem là dịp đặc biệt. Nhiều người đi hái các loại thảo dược như ích mẫu, lá lốt, nghệ, gừng về phơi khô hoặc bào chế thành bài thuốc, tin rằng dược tính của cây cỏ ở thời điểm này đạt mức tốt nhất.
Ngày này cũng là ngày lễ quan trọng của ông Đồng, bà Cốt. Theo ghi chép cũ, họ làm cỗ bàn linh đình để cúng và thiết đãi đệ tử, bạn hàng. Còn trong dân gian, nhiều nhà nhân dịp này nấu nước từ các loại lá thơm tự nhiên như lá mùi, sả, vỏ bưởi, ngũ trảo để tắm gội, coi như một lệ giúp cơ thể thư thái, xua đi mệt mỏi và đón nhận năng lượng tốt lành.
Cơm mới tạ ơn vụ mùa
Ý nghĩa lớn nhất của Tết Trùng Thập với người quê là lễ cúng cơm mới. Nông dân gieo trồng hai mùa lúa: vụ lập xuân và vụ mùa hè; đến khoảng tháng 9 âm lịch, lúa chín được thu hoạch. Sang mùng 10 hoặc rằm tháng 10, người dân tổ chức lễ cúng cơm mới để tạ ơn trời đất, cảm tạ Thần Nông và báo cáo với ông bà tổ tiên về một vụ gặt hái đã xong.
Tại những vùng quê có truyền thống làm nông, người dân dùng gạo mới thu hoạch nấu cơm hoặc đồ xôi dâng lên bàn thờ gia tiên; mâm cúng có thể gồm cơm mới, xôi, gà luộc, bánh trái, hoa quả và những sản vật sẵn có của gia đình. Ở các vùng đồng bằng sông Hồng, người dân đem gạo mới làm bánh dày, thổi cơm, luộc gà, sửa soạn mâm cơm dâng cúng thần linh, phụng hiến tổ tiên; sau khi cúng, họ đem bánh đi biếu bạn bè, người thân, bà con chòm xóm. Ở các vùng đồng bằng Cửu Long, người dân làm bánh dày, bánh tét để mừng vụ mùa bội thu.
Bánh làm từ gạo mới còn nhiều thứ khác ngoài bánh dày, bánh tét. Tư liệu về ngày tết này còn kể bánh bột lọc, bánh giầy, cũng là những thứ bánh dẻo thơm từ hạt nếp vừa gặt, tùy nơi mà chọn làm món nào dâng lên trước án.
Phan Kế Bính ghi lại rằng Tết Trùng Thập phần nhiều là các nhà đồng cốt và nhà thầy thuốc mới ăn, nhưng nhà quê cũng nhiều nơi ăn; vùng phủ Hoài làm bánh dày, nấu chè kho, trước cúng thần, cúng gia tiên rồi đem biếu những người quen thuộc. Một ngày tết giản dị nhưng gắn chặt với hạt gạo mới của năm.

Sắm lễ ngày Trùng Thập
Mâm lễ cúng Tết Trùng Thập không quá phức tạp. Theo các bản hướng dẫn phổ biến, mâm lễ có thể gồm hương, hoa tươi, trầu cau, trái cây theo mùa, trà, rượu và mâm cơm mới nấu từ gạo vụ vừa gặt. Một bản hướng dẫn khác kê lễ vật chi tiết hơn: hương, hoa, đèn, nước, trà, quả và xôi gạo nếp mới. Đèn và nước là hai thứ dễ quên nhất khi sắm lễ, trong khi xôi nếp mới chính là phần thể hiện rõ nhất tinh thần Tết Cơm mới.
Cỗ chay hay mặn tùy phong tục từng gia đình; nhiều nơi làm cúng mặn, nhưng cúng chay được cho là tốt hơn. Theo phong tục cổ xưa về Tết Cơm mới, nhà nhà nấu xôi gạo mới, sắm sửa hương, hoa, đèn nến cùng mâm lễ chay thơm ngon tinh khiết để cúng tổ tiên. Gia đình nào muốn chu toàn hơn có thể thêm gà luộc, bánh trái như lệ các vùng quê. Điều quan trọng không nằm ở số món mà ở chỗ có hạt gạo mới của vụ mùa dâng lên bàn thờ, đúng với tinh thần tạ ơn của ngày tết này.
Lưu ý khi lên hương
Khi thắp hương ngày Tết Trùng Thập, gia chủ nên giữ tâm thế thành kính, ăn mặc chỉnh tề và lau dọn bàn thờ sạch sẽ trước khi dâng lễ. Số lượng hương dùng vừa phải, thường là 1 hoặc 3 nén tùy phong tục gia đình. Cần tránh để hương cháy sát các vật dễ bắt lửa như giấy tiền, khăn phủ bàn thờ hay rèm cửa.
Một lưu ý khác theo quan niệm dân gian được chuyên gia chia sẻ: nên kiêng sinh hoạt vợ chồng từ tối mùng 9 đến 20 giờ ngày mùng 10, để giữ sự thanh tịnh trước khi thực hiện các nghi thức cúng lễ. Đó là quan niệm truyền thống, gia đình nào theo lệ xưa thì giữ, không bắt buộc với tất cả mọi nhà.

Nghi thức nạp tài
Phong thủy xem mùng 10 tháng 10 âm lịch là ngày Thần Tài, hợp để làm nghi thức nạp tài, còn gọi là nạp tài khí, khai vận tài lộc. Chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà hướng dẫn cách chuẩn bị: gia chủ sắm 3 đồng hoa mai, 3 đồng bạc cùng 5 tờ tiền mệnh giá 50.000 đồng, 100.000 đồng hoặc 500.000 đồng, đặt vào trong két sắt.
Khi đặt, đọc câu chú “Thiên linh linh, địa linh linh, phúc lộc thọ khang ninh đáo gia, kim ngọc tài phú quý mãn đường”; nữ đọc 9 lần, nam đọc 7 lần. Chuyên gia này còn khuyên xông nhà bằng bồ kết, sả, gừng hoặc hồi khô, đặt bình muối ở các góc tối, ẩm thấp; với cửa hàng kinh doanh, có thể đặt tượng Mèo Thần Tài vẫy tay hướng ra cửa hoặc quầy thu ngân.
Cùng chung hướng dẫn ấy còn có chi tiết về vị trí treo đồng hồ: nhà hướng Nam, Đông, Đông Nam, Tây Nam treo bên trái; nhà hướng Bắc, Tây Bắc, Đông Bắc, Tây treo bên phải, tính từ trong nhà nhìn ra. Toàn bộ những việc này mang tính quan niệm tham khảo, gia đình tùy tâm thực hiện, không nên xem là điều bắt buộc, cũng không nên vì thế mà dời lại việc gấp như đi khám bệnh hay ký giấy tờ.
Nhớ nhanh
- Tết Trùng Thập là ngày gì, câu trả lời gọn nhất: mùng 10 tháng 10 âm lịch, năm nay rơi vào thứ Tư, ngày 18/11 dương lịch; có nơi đổi sang rằm tháng Mười, 21 tháng 10 hay 31/10 dương lịch, và đây không phải ngày nghỉ hưởng lương.
- Mâm lễ gọn gồm hương, hoa, đèn, nước, trà, quả và xôi gạo nếp mới; văn khấn cúng Tết Trùng Thập niệm Nam mô A Di Đà Phật ba lần rồi kính lạy chư vị Tôn thần, Tài thần, Long Mạch và gia tiên nội ngoại.
- Lên hương 1 hoặc 3 nén, giữ bàn thờ sạch sẽ; nghi thức nạp tài đọc chú nữ 9 lần, nam 7 lần, chỉ để tham khảo.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), Tứ thời tiết lạp (Wikisource) ↩
- Tết Trung thu (Wikipedia)
- Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên (Wikipedia)
- Tết Đoan ngọ (Wikipedia)