Gặp quẻ Thủy Sơn Kiển trong cuộc sống, dừng đúng chỗ rồi hãy tiến

Gieo được quẻ 39 trên trang tra cứu, đọc lời quẻ xong, nhiều người vẫn phân vân: quẻ này nói gì cụ thể với chuyện đổi việc, chuyện tiền bạc đang treo, hay chuyện tình cảm đang giận nhau. Lời quẻ và luận giải trên trang đã có sẵn. Bài này đi tiếp một bước: cách dùng quẻ Thủy Sơn Kiển trong cuộc sống, gắn với một tình huống thật của chính mình.

Đại ý của quẻ nằm trong hai chữ. Theo sách Kinh Dịch, Kiển nghĩa là khó khăn trong hành động, trở ngại, bị ức chế. Quẻ này thuộc loại hung, nhưng là thứ bế tắc tạm thời, vẫn còn cách thoát hiểm. Trước mặt là nước, sau lưng là núi, tiến lui đều gian nan. Vậy mà quẻ không bảo nằm im: dừng đúng chỗ, xét lại mình, nhờ người hiền đỡ tay.

Bước 1: Đặt một câu hỏi rõ

Quẻ gieo ra chỉ có giá trị khi gắn với một việc cụ thể. Gieo lúc đầu óc đang dồn cả ba chuyện đổi việc, góp vốn và giận dỗi với người yêu thì ba mối lo trộn vào nhau. Lời quẻ đọc ra thành chuyện chung chung, không dùng được.

Trước khi gieo, người hỏi nên ngồi lại, gom mọi phân vân về đúng một câu hỏi. Thử hình dung một người đang phân vân giữa giữ việc cũ lương ổn định và nhận lời mời làm ăn mới của người quen. Câu hỏi của họ có thể gọn thế này: việc nhận lời mời này trong thời điểm hiện tại có nên tiến không. Một câu, một việc, một mốc thời gian.

Tâm thế cũng cần chuẩn bị như câu hỏi. Gieo quẻ khi đang nóng giận hay đang bị sức ép buộc phải quyết ngay thì dễ đọc quẻ theo ý mình muốn: quẻ tốt cũng đọc thành quẻ xấu, quẻ xấu cũng tự an ủi. Người xưa gieo quẻ thường chọn lúc tỉnh táo, bởi quẻ là cách suy ngẫm về thời thế, không phải lời tiên tri.

Bước 2: Gieo ba đồng xu

Cách gieo phổ biến và dễ làm nhất là dùng ba đồng xu cùng loại. Quy ước đơn giản: mặt sấp tính 2 điểm, mặt ngửa tính 3 điểm. Mỗi lần tung ba đồng xu, cộng điểm lại được một con số từ 6 đến 9, và con số ấy cho biết một hào.

Cách tính như sau: tổng 6 là hào âm động, tổng 7 là hào dương, tổng 8 là hào âm, tổng 9 là hào dương động. Gieo sáu lần, ghi kết quả theo thứ tự từ hào dưới cùng lên trên, vì quẻ Kinh Dịch dựng từ dưới lên, hào thứ nhất nằm ở đáy.

Ví dụ một lần tung ra hai mặt sấp và một mặt ngửa, cộng lại hai cộng hai cộng ba được 7, ghi một vạch liền ở vị trí dưới cùng, đó là hào dương. Làm sáu lần như vậy là có đủ sáu vạch, tức một quẻ hoàn chỉnh. Ai chưa quen có thể ghi ra giấy, vẽ từng vạch, gieo xong đối chiếu với trang gieo quẻ Kinh Dịch để xem mình được quẻ nào.

Mỗi lần gieo đều cho một kết quả khác nhau. Hào động, tức hào ra số 6 hay số 9, chính là chỗ việc đang chuyển. Vì thế, câu hỏi đặt ở bước đầu càng rõ, chỗ hào động chỉ ra càng có nghĩa.

Bước 3: Đọc quẻ và hào động

Sáu vạch ghép lại thành quẻ chính.^{22 Kinh Dịch (Wikipedia)} Quẻ này gồm một quẻ đơn nằm dưới và một quẻ đơn nằm trên. Với quẻ 39, dưới là Cấn, quẻ núi, ý là dừng; trên là Khảm, quẻ nước, ý là hiểm. Ghép lại thành hình ảnh quen thuộc: trước mặt là vực nước, sau lưng là núi cao, nên người xưa gọi là Thủy Sơn Kiển.

Hào động là phần người hỏi cần đọc kỹ nhất, vì nó chỉ chỗ việc đang chuyển trong tình huống của chính mình.

Với quẻ này, các hào động ở giữa và ở trên đều cùng một nhịp khuyên: lùi lại, liên kết, đừng một mình húc vào chỗ hiểm.

Hào thứ ba, hào dương ở nửa dưới, lời hào bảo tiến tới thì mắc nạn, nên trở lại. Hào này còn ở nửa dưới của quẻ, chưa qua nửa cơn khó, hào trên ứng với nó cũng không giúp được gì. Vì thế đừng tiến, cứ quay lại với hào âm thì vui vẻ hơn. Người hỏi gặp hào này động hiểu ngay: mình còn ở nửa đầu của thời Kiển, việc cần làm là củng cố phần đã có, chớ vung tay làm chuyện lớn.

Hào thứ tư, hào âm ở nửa trên, cũng bảo tiến tới thì mắc nạn, nên trở lại mà liên hiệp với các hào dưới. Hào này tuy đã đi quá nửa cơn khó, nhưng nửa trên vẫn là quẻ nước, chỗ hiểm vẫn còn đó. Bởi vậy nên lùi xuống, liên kết với ba hào ở dưới để thêm thế lực. Dịch ra việc đời: khi khó đã đi được nửa đường, đừng một mình gồng, hãy kéo thêm người cùng làm.

Hào trên cùng, hào âm cuối cùng, là chỗ sáng nhất của quẻ: tiến tới thì gian nan, lùi lại thì làm được việc lớn, tốt, lợi cho việc gặp người đại nhân. Đây là cuối thời Kiển, hào âm nhu không một mình mạo hiểm được, nên quay lại giúp hào năm, bậc đại nhân có tài đức, thì lập được công lớn. Nghĩa là ở tận cùng của khó khăn, lối thoát nằm ở việc đứng về phía người có tài đức và cùng họ làm, chứ không ở việc tiến mạnh hơn.

Còn hào đầu tiên của quẻ, theo lời giảng, là người chưa có tài, tiến lên hay hành động thì xấu, chỉ nên chờ thời. Sách ví như gặp thời kinh tế khủng hoảng mà muốn làm giàu sẽ bị sạt nghiệp. Sáu hào như sáu chặng của một cơn khó, mỗi chặng có một cách đi riêng, và cách đi chung vẫn là chậm lại, nhìn quanh, tìm người.

Đọc thêm: Quẻ Thuần Khôn dạy gì về công việc, tiền bạc và tình cảm?

Áp quẻ Thủy Sơn Kiển vào ba việc

Công việc. Quẻ Kiển chỉ giai đoạn đầy thách thức: dự án đình trệ, tiến độ chậm chạp, dễ rơi vào tình huống tiến thoái lưỡng nan và áp lực gia tăng. Người làm việc gặp quẻ này nên kiên nhẫn chờ thời cơ, tránh quyết định mạo hiểm hay đầu tư lớn. Thay vào đó, tập trung củng cố nền tảng, lùi một bước để tiến hai bước, và tìm người có kinh nghiệm giúp đỡ. Về ngũ hành hai quái: trên Thủy, dưới Thổ, Hạ Thổ khắc thượng Thủy, nên việc hay va chạm với cấp trên hoặc hoàn cảnh. Ai đang bất hòa với sếp hay với đối tác thì quẻ giải thích được vì sao chuyện cứ trục trặc.

Tiền bạc. Luận giải quẻ số 39 cho thấy việc làm ăn mới, đổi nghề, di chuyển đều không thuận lợi, nên chờ thêm thời gian. Lời khuyên cụ thể của quẻ này về tiền là: ưu tiên phương án an toàn, dễ rút ra khi cần; những cam kết lớn nên để dành, mọi quyết định đáng kể đều hỏi ý người có chuyên môn trước. Trong cơn khó, giữ được vốn nguyên vẹn đã là một thắng lợi. Người kinh doanh gặp quẻ hung này càng cố tiến hành chuyện lớn thì càng dễ thất bại, buôn bán không thu được gốc mà còn thiệt hại gấp nhiều lần.

Tình cảm. Quẻ báo hiệu rắc rối: mối quan hệ có thể gặp mâu thuẫn, hiểu lầm, xa cách, hoặc can thiệp từ người thứ ba, khiến tiến triển bị chậm lại. Xét gia đạo, vợ chồng sống thiếu tình cảm, hay bất đồng quan điểm, xung khắc nhau. Tuy nhiên, lời quẻ không bảo buông tay: cần kiên nhẫn, thấu hiểu, giao tiếp cởi mở và chân thành với đối phương thay vì im lặng, giận dỗi hay đổ lỗi. Một gợi ý rất đời: khi cả hai đang căng thì tạm gác lại chuyện tranh cãi cho bớt nóng, đừng cố phân thắng bại ngay. Sau đó, tiếp cận mềm hơn, tức chọn con đường Tây Nam, và nếu cần, nhờ người có uy tín mà cả hai cùng tin tưởng làm cầu nối.

Với chuyện duyên, người hỏi còn có thể tự đối chiếu theo hào ứng của quẻ mình gieo. Nếu hào 2 và hào 5 của quẻ tương ứng, một âm một dương, thì duyên có nền tảng sẵn. Ngược lại, nếu vô ứng, tình cảm không tự nhiên mà bền, phải nuôi bằng công sức của cả hai. Cách xem này giúp người đang phân vân biết mình đang ở kiểu quan hệ nào: kiểu có duyên sẵn chỉ cần vun, hay kiểu phải chăm bón mới đơm hoa.

Ghép các lời ấy vào một tình huống giả định sẽ thấy quẻ dùng được thế nào. Một người làm ăn nhỏ đang muốn mở thêm cơ sở thứ hai, gieo được quẻ Thủy Sơn Kiển. Lời quẻ không cấm mở, nhưng cảnh báo thời điểm chưa thuận. Vì thế, người này quyết định hoãn sáu tháng, giữ nguyên vốn, dùng thời gian đó củng cố cơ sở đang có, hỏi kỹ người có chuyên môn về mặt bằng và dòng tiền. Xong những việc ấy, mới bàn chuyện cam kết lớn. Cách làm ấy đúng tinh thần quẻ: mục tiêu giữ nguyên, lộ trình chậm lại, rủi ro được bọc lại.

Khi gieo quẻ hỏi việc làm ăn, còn một cách đọc nữa: xem lại nguồn lực bên trong, tức nội quái Cấn, đã đủ chưa; rồi nhìn ra môi trường bên ngoài, tức ngoại quái Khảm, đang đòi hỏi cái gì. Tay chưa vững mà ngoài kia lại hiểm thì đó là lúc nên dừng lại chờ, đừng vội tiến.

Bốn quẻ nguy hiểm khác nhau thế nào

Kinh Dịch có bốn quẻ nói về nguy hiểm, và mỗi quẻ nói một kiểu nguy khác nhau. Khảm là nguy hiểm nói chung. Truân là nguy hiểm của thời sơ khởi, việc mới bắt đầu đã gập ghềnh. Khốn là nguy hiểm cùng cực, không cứu vãn được. Còn Kiển là bế tắc tạm thời, nhưng vẫn có cách thoát hiểm.

Một mốc so sánh nữa đáng nhớ: quẻ Kiển là sự lộn ngược của quẻ Sơn Thủy Mông. Mông là mù mờ, không rõ lối; Kiển là nguy hiểm thực sự, sông ngăn trước, núi chặn sau. Cùng là lúc lúng túng, nhưng Mông là chưa thấy đường, còn Kiển là đã thấy đường mà đường hiểm; hai việc ấy cần hai cách ứng phó hoàn toàn khác nhau.

Sự phân biệt này giúp người hỏi tự đo mức độ khó của việc mình trước khi quyết định. Cùng là việc đang vướng, nhưng nếu việc còn người có thể nhờ, con đường còn thể đổi, thì đó vẫn thuộc thế Kiển, chưa phải thế Khốn. Trong thế Khốn, mọi lối đều đóng kín; trong thế Kiển, lối vẫn mở, chỉ phải tìm.

Quẻ Thủy Sơn Kiển còn có hàng xóm đáng nhớ. Nó xuất hiện sau quẻ Khuê, quẻ chia lìa và chống đối, thể hiện quy luật chia rẽ rồi sinh gian nan; khi các mối quan hệ xã hội rạn nứt thì khó khăn tất yếu theo sau. Sau quẻ Kiển là quẻ Lôi Thủy Giải, quẻ số 40, tạo thành cặp Kiển-Giải: gian nan rồi sẽ được tháo gỡ. Hai quẻ này như hai hồi của một câu chuyện: hồi trước khó, hồi sau thoát.

Người xưa cũng để lại một tích ngắn minh họa quẻ này: Hàn Văn muốn đi thăm bạn, gieo phải quẻ Kiển. Đến Tam Quan, tuyết rơi đầy đường, người ngựa khó đi, khổ sở, đúng với triệu “tuyết rơi đầy đường”, mưu sự không đúng. Chuyện ngắn, nhưng nói đủ: việc không xấu, chỉ là đi sai mùa.

Đọc thêm: Quẻ Thiên Địa Bĩ trong cuộc sống và bài học chờ thời

Ba lối thoát khi gặp quẻ Thủy Sơn Kiển trong cuộc sống

Thoán từ quẻ Kiển ghi: lợi Tây Nam, bất lợi Đông Bắc, lợi kiến đại nhân, trinh cát. Nghĩa là lúc cơn khó bao trùm, nên đi đường quang nơi bình địa, tránh đường hiểm trở nơi núi non; bền giữ đạo chính thì tốt. Học giả Nguyễn Hiến Lê khuyên không nên hiểu từng chữ Tây Nam và Đông Bắc theo nghĩa địa lý, chỉ nên hiểu ý: gặp gian nan thì chọn đường thuận lợi, mềm dẻo, đừng cố chấp đi vào lối khó khăn.

Nghĩa Tây Nam, Đông Bắc khi đem ra chiêm bốc còn được mở rộng theo ba vế: lợi nữ không lợi nam, lợi kiến đại nhân bất lợi gặp tiểu nhân, và đứng yên có lợi hơn ra tay. Vế thứ ba ngắn nhất mà nói được nhiều nhất: thời Kiển, ở yên và củng cố có lợi hơn bắt đầu việc mới, đúng với lời khuyên biết dừng mà cả bài này xoay quanh.

Từ ý ấy, có thể tóm quẻ lại thành ba lối thoát. Thứ nhất là thấy hiểm biết dừng: đứng lại quan sát thay vì húc đầu vào đá. Thứ hai là đổi đường: mục tiêu giữ nguyên nhưng lộ trình chọn lối bằng phẳng hơn. Thứ ba là tìm người giúp: quý nhân, cố vấn, đồng minh, đừng gồng một mình. Đại Tượng Truyện cũng dạy cùng một điều: khi bế tắc phải phản tỉnh, tu đức, lập thân cho sâu dày thì mới thoát được phiền lụy, hung hiểm.

Còn thời gian thì bao lâu? Theo quan niệm luận vận, người gặp quẻ Kiển nên tự chế, kiên nhẫn, nghe lời người trên hoặc bậc lớn tuổi; sớm nhất vài tháng, trễ nhất năm năm vận số sẽ đổi. Con số ấy là lời nhắc rằng khó của quẻ này có hạn, không phải đời.

Trong khi đó, cặp quẻ Kiển-Giải là phần kết đẹp nhất: sau gian nan là quẻ tháo gỡ, cơn bế tắc tan dần. Người đọc quẻ xong có thể tự đặt cho mình một câu hỏi: chuyện mình đang vướng hiện nay, mình có đang húc đầu vào đá, hay đã biết đổi đường và tìm người cùng gánh.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Gặp quẻ Thủy Sơn Kiển thì vận số bao lâu mới đổi?

Khó của quẻ này không kéo dài vô hạn. Theo quan niệm luận vận, sớm nhất vài tháng, trễ nhất năm năm vận số sẽ đổi. Vì thế, trong lúc chờ, việc đáng làm là giữ mình, bền chí và nghe chỉ bảo của người trên hay bậc lớn tuổi có kinh nghiệm. Hào trên cùng của quẻ cho biết càng về cuối thời Kiển, lối thoát càng gần, miễn là biết lùi lại và đứng về phía người tài đức.

Quẻ 39 tốt cho việc gì?

Quẻ 39 thuộc loại hung, mọi việc đều gặp trở ngại, nên không thuận cho việc làm ăn mới, đổi nghề hay di chuyển. Điểm thuận duy nhất nằm ở cách xử: biết dừng, củng cố bản thân và tìm người tài đức giúp sức thì khó khăn sẽ dần được tháo gỡ.

Nguồn tham khảo

• Kinh dịch chỉ rõ: Vận mệnh của bạn, chính là những điều bạn tin vào nhất - Thái độ sống quyết định tương lai (cafebiz.vn)
• Kinh Dịch (Wikipedia) ↩
• Kinh Dịch Đạo Của Người Quân Tử (khosachquy.com)
• Chương 42: Quẻ THỦY SƠN KIỂN (sonchu.vn)