Quẻ Hỏa Địa Tấn trong cuộc sống: sáu nấc nên tiến hay nên nán lại

Trong sáu mươi tư quẻ Kinh Dịch, quẻ Tấn là quẻ hay được hỏi nhất vào lúc người ta đứng trước một bước tiến: một lời mời đổi việc, một kế hoạch mở rộng, một mối duyên mới xuất hiện. Quẻ Hỏa Địa Tấn trong cuộc sống vì thế vượt khỏi chuyện giải chữ cổ; nó là cách người xưa nhìn một thời điểm mà ai cũng từng gặp.

Thử hình dung một người làm văn phòng đang cân nhắc nhận lời mời sang công ty mới. Lương hứa hẹn hơn, nhưng chỗ cũ vẫn ổn định, mà tin đồn về đội nhóm nơi mới thì nghe được mất lẫn lộn. Buổi tối, người ấy lấy ba đồng xu, ngồi xuống bàn gỗ, gieo một quẻ để có thêm một góc nhìn trước khi trả lời.

Sáu lần xóc xu, sáu vạch hào, kết quả là quẻ Hỏa Địa Tấn, quẻ số 35, quẻ Cát. Mở phần tra cứu quẻ 35 Hỏa Địa Tấn, người ấy đọc được bốn chữ: vận đang lên, đường công danh rộng mở. Đọc xong vẫn chưa yên tâm, vì câu hỏi thật của người ấy là nên nhận lời ngay hay chờ thêm một chút, chứ chưa hẳn là quẻ tốt hay xấu.

Mặt trời mọc trên đất

Quẻ Hỏa Địa Tấn gồm quẻ Ly ở trên và quẻ Khôn ở dưới. Ly là lửa, là mặt trời; Khôn là đất. Đặt hai hình ảnh ấy chồng lên nhau, người xưa thấy mặt trời nhô lên khỏi đường chân trời, càng lúc càng sáng tỏ. Trong sáu mươi tư quẻ, đây là một trong những quẻ có hình tượng tự nhiên rõ nhất, nên lời quẻ cũng dễ hiểu: sự tiến tới, sự thăng tiến, sự được nhìn nhận.

Lời thoán kể một cảnh đời thuở cổ: người khang hầu được vua ban nhiều ngựa, và trong một ngày được tiếp kiến ba lần. Việc được ban ngựa thời ấy là dấu hiệu ân sủng, tín nhiệm từ cấp trên; được vua gọi vào gặp ba lần trong ngày thì mức tin cậy đã tới đỉnh. Quẻ mượn cảnh ấy để nói về một người đang được nâng đỡ, được tin dùng, tiền đồ mở ra.

Nhưng điều khiến quẻ này đáng suy không nằm ở phần được ban thưởng. Đại Tượng của quẻ khuyên người quân tử tự làm sáng đức của chính mình, như mặt trời tự mọc lên và tỏa sáng. Đừng chờ ánh sáng bên ngoài rọi vào. Theo cách diễn giải truyền thống, sự tiến lên trong quẻ Tấn là kết quả của quá trình tích lũy đức hạnh và sự phục vụ, chứ không phải một biến cố may mắn bất ngờ. Quẻ không dạy gây ấn tượng hay phô trương bên ngoài. Điều nó dạy là một quá trình nội tại: liên tục trau dồi, làm cho phẩm chất và năng lực của mình rõ ràng, minh bạch, không bị che khuất bởi toan tính mập mờ.

Cấu trúc Ly trên Khôn còn nói một điều nữa: lửa cần đất làm nền. Nội quái Khôn là mình, là bên trong, là gốc; ngoại quái Ly là người, là hoàn cảnh, là ngọn. Nếu chỉ chú trọng được khen ngợi mà bỏ qua củng cố nền móng, ánh sáng ấy chỉ nhất thời, thiếu bền vững. Sự tiến lên đúng nghĩa là sáng dần lên từ phần gốc đã được xây đắp, không bốc lên đột ngột.

Quay lại người văn phòng ở đầu bài. Nếu người ấy nhận lời mời mà ngày đầu chỉ lo khoe thành tích nơi cũ, quẻ này gần như cản đường. Cách đi hợp với quẻ là khác: cứ làm rõ ràng phần việc được giao, giữ lời nói khớp với việc làm, để năng lực tự hiện ra qua từng đầu việc nhỏ. Sự tin cậy của cấp trên phải xây qua nhiều lần tiếp xúc, nhiều lần chứng minh, chứ không dựa vào một khoảnh khắc ấn tượng. Vài tháng sau, khi người khác nhìn lại, sẽ thấy người ấy đã có chỗ đứng mà không ai nhớ nổi mình đã phô trương lúc nào.

Quẻ Tấn còn hỏi một điều ít ai nghĩ tới khi đang phấn khởi: khi đã tiến lên, mình có đủ sức gánh thêm trách nhiệm đi kèm hay không. Người vừa được giao thêm một dự án lớn sẽ hiểu ngay điều này: phải tự hỏi mình có đủ người phụ, đủ nguồn lực để giữ chất lượng như trước, hay chỉ ôm cho nhiều mà làm cho mỏng. Sự được công nhận cần duy trì bằng nỗ lực bền bỉ, vì tiến là một quá trình liên tục như mặt trời mỗi ngày mọc, không phải đích đến chạm một lần là xong.

Quẻ Hỏa Địa Tấn trong cuộc sống soi vào ba việc lớn

Đặt quẻ cạnh ba việc người hỏi thường băn khoăn nhất, quẻ Hỏa Địa Tấn trong cuộc sống hiện ra khá rõ từng mặt. Sự nghiệp thuận lợi, dễ được đề bạt và trọng dụng, nên giữ việc làm để phát triển mạnh, học tập thi cử cũng đạt kết quả tốt. Tiền của thì đầy đủ nhưng phải cẩn trọng khi tiêu. Còn đường duyên, quẻ chỉ thành lương duyên tốt đẹp.

Người tính mở cửa hàng ăn đọc quẻ này sẽ thấy hai tín hiệu cùng lúc. Phía sự nghiệp và cơ hội là xanh, nhưng quẻ cũng nhắc xem lại nguồn lực bên trong đã đủ chưa và môi trường bên ngoài đang đòi hỏi gì, vì lửa có sáng mấy vẫn phải nằm trên một mảnh đất vững.

Đường duyên còn có một cách đọc riêng. Cách giải cũ nhìn vào quan hệ giữa hai quẻ đơn: quẻ này hay ứng vào quan hệ giữa trung nữ của quẻ Ly và người mẹ của quẻ Khôn. Nếu hào thứ hai và hào thứ năm tương ứng với nhau thì duyên có sẵn nền; nếu hai hào ấy vô ứng, tình cảm phải nuôi bằng công sức hằng ngày chứ không tự nhiên mà bền. Đặt cạnh chuyện thực, đó chính là khác biệt giữa hai người gặp nhau đã hợp ngay, và hai người phải học cách hiểu nhau qua từng năm tháng. Cả hai lối đều đến được với nhau, chỉ là cái giá công sức khác nhau.

Điều kiện để tiến cũng được các nhà giải quẻ nhấn mạnh. Quẻ Tấn được đánh giá tốt hơn quẻ Lôi Thiên Đại Tráng vì thời cơ thuận tiện, có thể tiến mà không cần điều kiện gì thêm. Tuy nhiên muốn tiến lên, người ta phải theo một người tài trí lãnh đạo, đồng chí hướng với mình; chọn lối hành động cô lập thì khó tiến. Người hỗ trợ sự nghiệp cho mình cần quảng đại, độ lượng, và khi phát triển cần biết lượng sức, không tiến quá sức kẻo thất bại. Người văn phòng ở đầu bài đọc tới đây sẽ thấy bài học thật. Nhận lời mời hay ở lại, đều nên chọn người dẫn dắt đáng tin và đừng ôm việc vượt quá sức mình.

Ngoài lớp quẻ gốc, cách đọc cũ còn mở thêm ba lớp liên hệ ít trang nào nêu cùng lúc. Trước hết là quẻ hỗ, tức quẻ Thuỷ Sơn Kiển, nói cái đang diễn ra bên trong mà người ngoài không thấy; với người mở quán, đó là dòng tiền thật, chất lượng nguyên liệu, cách quản bếp, những thứ khách không nhìn thấy nhưng quyết định cửa hàng sống hay chết. Tiếp đến là thác quái, quẻ Thuỷ Thiên Nhu, mặt kia của đồng tiền nếu hoàn cảnh lật ngược: quẻ Nhu là chờ đợi trước hiểm nguy, còn quẻ Tấn là nguy hiểm đã hết. Vì vậy khi đọc quẻ Tấn cũng nên biết mình sẽ làm gì nếu thời cơ chưa tới như dự tính. Cuối cùng là tổng quái, quẻ Địa Hoả Minh Di, nói lập trường của đối phương, của khách hàng, của người đối diện, nhắc người hỏi đừng chỉ nhìn ánh sáng của mình mà quên ánh sáng bên kia bàn.

Còn lớp thứ tư, quẻ biến, chỉ xuất hiện khi có hào động; chuyện này sẽ nói ở phần cách gieo quẻ dưới cuối bài. Bốn lớp ấy không làm quẻ thêm huyền bí, chỉ làm câu trả lời chi tiết hơn cho việc thật của người hỏi.

Lúc nên tiến, lúc nên dừng

Sáu hào của quẻ, đọc theo vị trí từ dưới lên, như sáu chặng của một cuộc tiến. Chặng đầu, khi việc còn manh nha, lời quẻ khuyên chưa nên ra mặt; nếu bị chặn lại hay người khác chưa tin mình, cách tốt là khoan thai, bình tĩnh tu thân thì không có lỗi. Đến chặng thứ hai, khi đã có chỗ đứng nhỏ, việc nên làm là giữ phạm vi của mình; dù phải tiến một mình hơi rầu rĩ, cứ giữ đạo chính thì chẳng bao lâu gặp cơ hội.

Giữa quẻ là đoạn chuyển tiếp dễ vấp, cần xét lại kế hoạch; nếu được mọi người tin cậy đồng lòng, mọi hối tiếc sẽ tan. Chặng sát trung tâm quyền lực là chặng dễ sa nhất: lời quẻ ví kẻ ở vị trí ấy mà tham lam, bất trung bất chính như chuột đồng, cứ giữ thói đó thì nguy.

Hào thứ năm, nằm giữa quẻ Ly trên, là hào làm chủ của quẻ Tấn. Ở giữa quẻ Ly nên hào này có đức sáng suốt, lại được ba hào âm ở dưới thuận giúp, nên không có gì để hối tiếc. Cứ tiếp tục tiến lên sẽ tốt, không gì là không lợi. Đây là chặng nắm quyền quyết định, lời quẻ khuyên nên rộng lượng và biết chọn người, đừng lo được hay mất mà cứ tiến.

Trên cùng, lời quẻ khuyên dừng. Dương cương cùng cực, ham tiến cùng cực thì chỉ giữ được vị của mình mà không thành sự nghiệp lớn, đáng thẹn đáng tiếc. Giai đoạn ấy hợp để bàn giao, tổng kết, đừng tham thêm. Một quẻ Cát mà vẫn có chặng dừng, đó là điều quẻ Tấn dạy kỹ nhất.

Đọc thêm: Quẻ Hỏa Thiên Đại Hữu trong cuộc sống: hào nào cũng tốt, của đầy nhà mà vẫn phải khiêm

Những điều quẻ không trả lời

Quẻ Tấn cho một hướng đi, không cho con số. Lương mới bao nhiêu, hợp đồng có điều khoản nào bất lợi, gia đình nghĩ gì về quyết định đổi việc, tất cả nằm ngoài phạm vi của sáu vạch hào. Người gieo quẻ trước khi ký hợp đồng mua nhà vẫn phải tự đọc kỹ từng điều khoản, vì quẻ không đọc thay hợp đồng.

Cách kiểm cũng rất đời: hỏi trực tiếp người liên quan, nhờ người am hiểu đọc giấy tờ trước khi ký, tính thử mấy tháng chi tiêu nếu chọn phương án xấu hơn. Quẻ tốt là chỗ dựa tinh thần để mạnh dạn, còn quyết định cuối cùng phải đứng trên tiền thật, chữ thật và lời nói thật của những người trong cuộc.

Gieo quẻ cho việc của mình

Ai muốn tự gieo một quẻ để suy ngẫm, cách gieo bằng ba đồng xu trong gieo quẻ Kinh Dịch không khó. Khâu chuẩn bị theo lối truyền thống như sau: dùng ba đồng xu giống nhau, tốt nhất là đồng xu cổ, ví dụ tiền Càn Long. Chọn chỗ sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, thắp một nén nhang, ngoảnh mặt về phương Nam, rồi đọc bài khấn báo họ tên, thời gian theo âm lịch, địa điểm và câu hỏi của mình tới Kinh Phòng lão tổ trước khi gieo. Người không theo nghi lễ vẫn có thể bỏ khâu khấn, giữ lại phần cốt lõi: một nơi yên tĩnh và một đầu óc định tâm. Cũng nên biết rằng lối gieo ba đồng xu là dị bản dân gian ra đời muộn, không có trong văn bản Kinh Dịch gốc; cách chính thống ghi trong Hệ Từ Thượng là bói bằng cỏ thi.

Trước khi tung xu, nên nghĩ rõ ràng, cụ thể về điều muốn hỏi. Mỗi lần tung là một lần ngẫu nhiên thật, và chính cái ngẫu nhiên ấy giúp quẻ khớp với thời điểm và câu hỏi của người hỏi. Câu hỏi nên viết rõ ràng, đơn giản, ưu tiên câu hỏi mở thay vì câu chỉ có hai lối trả lời. Người phân vân trước khi nghỉ việc viết ra giấy câu hỏi như thế này: công việc của tôi trong ba tháng tới sẽ như thế nào, thay vì hỏi có nên nghỉ việc không. Câu hỏi mở cho quẻ chỗ để tả tình thế; câu hỏi đóng buộc quẻ chỉ chọn có một bên.

Tiếp đó là phần kỹ thuật, làm đúng thứ tự:

Nam thì xóc bảy lần rồi thả ra đĩa, nữ thì xóc chín lần mới thả; mặt có chữ là hào dương, mặt có hình là hào âm.

Mỗi lần tung ba đồng xu cho ra một hào; gieo lặp lại sáu lần, lần thứ nhất là hào thứ nhất ở dưới cùng, ghi các hào lần lượt từ dưới lên tới hào thứ sáu trên cùng.

Khi có hào động, hào dương động đổi thành hào âm, hào âm động đổi thành hào dương, từ đó ra quẻ biến. Không có hào động thì chỉ cần đọc quẻ gốc; có hào động thì phải xem thêm quẻ biến cùng ý nghĩa của hào ấy.

Gieo được quẻ 35 Hỏa Địa Tấn cho việc của mình, điều mang theo sau khi gấp xu lại là một phép thử cho chính mình, chứ không hẳn là lời hứa sẽ thăng quan tiến chức: phần việc bên trong đã đắp đủ chưa, và nếu cơ hội thật sự mở ra, mình có gánh nổi phần trách nhiệm đi kèm hay không. Trả lời được hai câu ấy, quẻ đã làm tròn phần việc của nó.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.