Quẻ Lôi Địa Dự trong cuộc sống: vui mà không buông tuồng

Quẻ Lôi Địa Dự, quẻ thứ 16 của Kinh Dịch, có duy nhất một hào dương ở vị trí thứ tư, năm hào âm còn lại đều theo nó. Học giả Nguyễn Hiến Lê từng tổng kết: tên quẻ nghĩa là vui, nhưng sáu hào thì chỉ hào 2 và hào 4 là tốt, bốn hào kia xấu nhiều hay ít. Vui mà dễ sa mồi, đó là điểm khiến quẻ này đáng đọc kỹ hơn là đáng mừng.

Ai vừa gieo được quẻ này trên trang, có thể tra lời quẻ và luận giải đầy đủ ở phần tra cứu quẻ trên website. Bài dưới đây đi thẳng vào câu hỏi người hỏi thường mang theo: quẻ Lôi Địa Dự trong cuộc sống nói gì với công việc, tiền bạc và tình cảm, lúc nào nên tiến, lúc nào nên dừng.

Sấm nổ trên nền đất

Quẻ gồm thượng quái Chấn là sấm ở trên, hạ quái Khôn là đất ở dưới. Sấm động vang rền trên mặt đất, khơi dậy sinh khí, muôn vật hân hoan; đó là hình ảnh người xưa dùng để tả niềm vui hoà và sự chuẩn bị dấy động. Chữ Dự mang hai lớp nghĩa: vừa là vui vẻ, an nhàn, vừa là dự phòng, chuẩn bị trước, gọn trong một tên quẻ.

Quẻ đứng ngay sau quẻ Khiêm, vì đã có của cải mà lại khiêm nhường thì tất nhiên được lòng người, và được lòng người thì vui. Thoán từ của quẻ nói rằng nên dựng tước hầu để trị dân, ra quân cũng đều tốt; tức thời thuận cho việc gánh vác trách nhiệm và vận động lực lượng chung. Nói đời thường, đây là thời điểm một người có thể đứng ra làm đầu, vì xung quanh có sẵn sự đồng thuận.

Cả quẻ chỉ có một hào dương, ở hào 4, làm chủ quẻ như người có tài đức được vua tin và dân theo, việc gì cũng thuận. Năm hào âm là phần nền, phần đất. Sấm mà không có đất thì chỉ là tiếng động lỏi trong không khí.

Thử hình dung một người mới khởi nghiệp: ý tưởng bùng lên như tiếng sấm, hăng hái muốn làm ngay. Nhưng ý tưởng không nuôi nổi một doanh nghiệp. Nuôi nó là phần đất của kế hoạch tài chính, của đội ngũ, của số tiền dự phòng cho sáu tháng đầu. Người khởi nghiệp thành thường là người giữ được cả hai: khí thế của sấm và sự chắc chắn của đất.

Nguồn luận giải xếp quẻ Lôi Địa Dự thuộc loại quẻ Lợi, nghĩa là nhiệt tình, tham dự, mang điềm cát lành cho công danh sự nghiệp, thuận lợi cho việc mở rộng chi nhánh, phân hiệu hay cơ sở. Loại Lợi khác loại cát thuần: nó nói về một thời điểm có thể tận dụng, chứ không hứa trước kết cục.

Muốn tự gieo quẻ lục hào bằng đồng xu để đối chiếu, cách làm truyền thống như sau.

• Chuẩn bị ba đồng xu, tốt nhất là loại tiền đúc thời Càn Long; viết ra câu hỏi rõ ràng, đơn giản, nên hỏi mở thay vì hỏi Có hoặc Không.
• Chọn chỗ sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, thắp một nén nhang, ngoảnh mặt về phương Nam, đọc bài khấn tới Kinh Phòng lão tổ.
• Mặt có chữ tính là dương, mặt có hình tính là âm. Nam xóc 7 lần, nữ xóc 9 lần, rồi thả từng đồng xuống đĩa.
• Gieo lặp lại 6 lần, mỗi lần ra một hào, ghi lần lượt từ dưới lên trên: lần gieo đầu là hào 1, lần cuối là hào 6.

Thuận động, không phải hưng phấn

Ý cốt lõi của quẻ Lôi Địa Dự được gọi là thuận động: ở trên hành động, ở dưới thuận theo, thuận với lẽ tự nhiên thì việc gì cũng thành công, vui vẻ, an ổn. Nhưng chữ thuận ở đây dễ bị hiểu lệch. Thuận nghĩa là điều kiện đã chín muồi để hành động có tổ chức, không bảo đảm kết quả cụ thể; vì thế nên chủ động chuẩn bị và điều phối, không thụ động chờ đợi.

Nhiều người gieo được quẻ cát liền hiểu là mọi việc tự nhiên sẽ xuôi.

Quẻ Dự nói ngược lại điều đó. Quẻ phân biệt hai trạng thái: khí thế có tổ chức, có chuẩn bị và đồng thuận thật là Dự đúng nghĩa; còn sự phấn khích bộc phát, thiếu chuẩn bị, dễ tan biến là Dự giả, người hỏi cần cảnh giác dạng sau. Sấm phát từ đất nhưng vẫn theo quy luật của đất; tổ chức khí thế thành hành động có trật tự mới là ý quẻ muốn nói.

Đại Tượng truyện của quẻ nói tới tiên vương làm nhạc, tôn sùng đức hạnh, dâng lễ để điều hòa lòng người. Chi tiết ấy cho thấy niềm vui thời Dự từ xưa đã gắn với việc xây dựng chuẩn mực chung. Người xưa tổ chức cả tiếng nhạc, để tiếng vui ấy kéo được dài.

Sáu hào của quẻ cho thấy rõ ranh giới ấy. Trong khi hào 2 và hào 4 được đánh giá là tốt, bốn hào còn lại đều mang cảnh báo ít nhiều.

Hào 2 là hào đẹp nhất của quẻ: trong cảnh vui vẫn giữ vững chí như đá, không ham vui, không a dua, ứng phó ngay không đợi hết ngày, biết lúc nên nhu lúc nên cương. Hào này được ví với Tề Hoàn Công, người ham mê tửu sắc nhưng tin cậy hiền thần nên vẫn làm được bá nghiệp.

Hào 4, hào chủ quẻ, khuyên người gánh vác việc chung: có lúc chán nản, nghi ngờ vì một mình đảm đương. Cứ hết lòng chí thành, đừng nghi ngờ, thì bạn bè sẽ tới giúp đông và chóng. Hào này được ví với Richelieu, người không nghĩ lợi riêng nên thành công, được mọi người tin theo.

Còn bốn hào kia là những cái bẫy rất đời. Hào 1 cảnh báo khoe mình vui sướng ồn ào là kiêu mạn, như kẻ cậy thế người trên mà hống hách. Hào 3 cảnh báo kẻ ngửa mặt lên trên mong được phú quý; không sớm rút chân ra khỏi bẫy quyền thế thì sẽ ân hận lớn. Người xưa thường ví hào này với những kẻ nhờ có người thân quyền quý mà nịnh hót cầu danh lợi, cuối cùng mang hối.

Hào 5 ở địa vị chí tôn nhưng nhu nhược, chỉ chìm đắm hoan lạc, như người bệnh hoài dai dẳng nhưng may không chết; Phan Bội Châu ví với vua Lê nhu nhược bị chúa Trịnh chuyên quyền. Hào 6 ví người mê tối vì hoan lạc, nhưng nếu biết sửa đổi nết xấu, tự cường thì không lỗi, như Sở Trang vương sau thời gian vui chơi phát phẫn tự cường thành minh quân.

Phan Bội Châu còn dẫn câu của Mạnh Tử: sinh ư ưu hoạn, nhi tử ư an lạc. Nghĩa là sống trong lo lắng thì tồn tại, sống trong vui sướng quá thì mau chết, và điều đó đúng cho cả quốc gia lẫn cá nhân. Câu ấy chốt đúng chỗ yếu của quẻ: phần lớn cái bẫy nằm ở lúc đang vui nhất.

Trong một dự án công ty, hai trạng thái ấy phân biệt nhau rất rõ. Khi mọi người đồng lòng và quyết định nhanh, dự án tiến triển suôn sẻ, đó là Dự đúng. Nhưng nếu cả nhóm chỉ phấn khích trong cuộc họp đầu, ai cũng gật gù mà chẳng ai nhận phần việc, dự án thường chết dần ở tuần thứ ba. Người điều phối tốt sẽ chốt ngay ai làm gì, hạn nào, thay vì để không khí vui thay cho kế hoạch.

Công việc và mùa Hạ

Về sự nghiệp, quẻ 16 cho biết lúc đầu chưa thuận, chưa đúng vị trí, sau mới thành công. Nghĩa là người gieo quẻ đừng nản nếu giai đoạn đầu việc đi chậm: quẻ nói phần thuận nằm ở phía sau, dành cho ai chuẩn bị đủ.

Cách làm việc quẻ khuyên cũng rất cụ thể: vì quá tin vào khả năng tài chính hay chuyên môn mà áp đặt người khác thì việc sẽ không tốt; hãy tham khảo mọi người và chân thành thì việc sẽ thuận. Gặp quẻ Dự nên tập trung quy tụ đồng thuận, chuẩn bị nền tảng và điều phối, xác định ai phù hợp đứng ra tổ chức, thay vì chạy theo cảm hứng nhất thời. Ba việc của đúng thời Dự, theo đó, là chọn người phù hợp đứng ra tổ chức, xây chuẩn mực chung và giữ tỉnh táo.

Nguồn luận giải nêu tình thế chung của quẻ đang cực thịnh, mọi việc như ý, thường đến qua những cuộc gặp gỡ tiệc tùng, và mùa Hạ rất tốt. Người buôn bán đang định mở thêm cơ sở hay chi nhánh có thể lấy đó làm một góc suy nghĩ về nhịp ra mắt, dù quẻ không nói điều kiện thuận tự động thành công.

Một nhân viên muốn đề xuất dự án mới sẽ thấy lời quẻ ứng vào rất sát. Trước khi trình bày, người ấy cần thu thập ý kiến đồng nghiệp, lập kế hoạch chi tiết, tìm trước một người có tiếng nói ủng hộ. Khi đã có sự đồng thuận sẵn, việc đề xuất được lãnh đạo chấp nhận nhanh chóng, vì quẻ Dự vốn mạnh ở chỗ tập hợp lực lượng chung. Trong khi đó, nếu chỉ mang một ý tưởng hào hứng vào phòng họp mà không có ai cùng lưng, đó là Dự giả, phấn khích bộc phát dễ tan biến.

Đọc thêm: Quẻ Lôi Sơn Tiểu Quá trong cuộc sống khuyên chim nhỏ đậu thấp, làm việc nhỏ trước việc lớn

Thi cử, xuất hành, bệnh tật

Quẻ Dự còn nói tới những việc nhỏ hằng ngày. Về học tập và thi cử, quẻ cho kết quả không như ý vì sơ suất, chủ quan; cần thận trọng thì mới đúng tài đúng lực. Người ôn thi gieo được quẻ này nên đọc lời ấy như một lời nhắc về đề cương và giờ ngủ, chứ không phải lời tiên đoán điểm số.

Về tranh chấp, kiện tụng, quẻ cho biết có lợi cho phía ta, dù bị người khác gây sự kiện tụng vẫn thắng. Còn về nghề nghiệp, nguồn cảnh báo không nên đổi nghề do nữ giới hoặc kẻ tiểu nhân dẫn dụ, kẻo bị thân bại danh liệt.

Xuất hành theo quẻ này thì vui vẻ, nhưng bất lợi về phương Đông và Đông Nam, còn phương Tây Nam và Đông Bắc tốt. Về bệnh tật, quẻ nói bệnh nhẹ nhưng chớ chủ quan mà lâu khỏi, cần phòng các bệnh tiểu tràng, đại tràng, phổi và nhiều mụn nhọt. Người có bệnh vẫn nên đi khám và điều trị theo y học, lời quẻ chỉ nói về tâm thế đề phòng, chủ quan trong lúc đang khỏe.

Tiền bạc: được nhưng đừng chủ quan

Về tiền tài, quẻ cho biết của cải có thể được, nhưng đừng chủ quan vào phút cuối, chớ ham chơi mà tiền mất tật mang. Cảnh báo về mất của, chi phí cũng khá thẳng: dễ bị lừa hoặc cho vay không thu lại được. Hai điều này ghép lại thành một bài học rất đời thời Dự: khi mọi thứ đang vui, túi tiền đang khá, người ta dễ buông lỏng các phép kiểm tra vốn quen làm.

Một gia đình nhận được khoản vay lớn để mua nhà là ví dụ thường gặp. Nếu chỉ dựa vào một người thu nhập chính mà không lập kế hoạch trả nợ, rủi ro nằm đúng chỗ quẻ cảnh báo: chủ quan vào phút cuối. Kế hoạch trả nợ nên chia sẻ trách nhiệm giữa hai vợ chồng, ghi rõ khoản phải trả mỗi tháng và phần dự phòng, thay vì tin rằng thu nhập hiện tại sẽ kéo dài mãi.

Lời quẻ về tiền bạc thời Dự gói lại trong một câu: đừng để niềm vui quyết định thay phép tính. Cơ hội đến thì nắm, nhưng nắm bằng bản kế hoạch đã viết ra giấy, không bằng cảm giác mọi thứ đang tốt.

Đọc thêm: Quẻ Lôi Trạch Quy Muội và bài học về danh phận chưa chính

Tình cảm: muộn mà chắc

Về tình duyên hôn nhân, quẻ cho biết có thể đi tới kết quả tốt đẹp, tuy cuối cùng gặp sự ngăn trở, muộn là hơn. Nói cách đời thường: mối quan hệ này có tới nơi, nhưng không tới bằng đường tắt. Sự ngăn trở cuối cùng chỉ là phép thử, xem hai người chuẩn bị được bao nhiêu.

Một cặp đôi quyết định cưới nhau sẽ hiểu ý quẻ ngay. Trước lễ cưới, hai người cùng ngồi xuống bàn chuyện tài chính, kế hoạch sống chung, Tết năm nay nhà ai nhà ai. Chuẩn bị trước như vậy thì hôn nhân sau này ít mâu thuẫn về tiền bạc, đúng tinh thần quẻ Dự: chuẩn bị xong rồi mới vui. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào cảm xúc bộc phát của giai đoạn yêu đương, những ngăn trở cuối cùng dễ thành chỗ gãy thật.

Quẻ Lôi Địa Dự trong cuộc sống dạy cách suy nghĩ

Kinh Dịch là cách người xưa suy ngẫm về thời thế, không phải lời tiên tri, và quẻ Lôi Địa Dự là một ví dụ đẹp cho cách suy ngẫm ấy. Quẻ vẽ ra hai trạng thái của niềm vui, cái có nền tảng và cái không. Trang luận giải hình dung quẻ như tiếng sấm đầu xuân rền trên mặt đất, khí dương trỗi dậy, báo hiệu niềm vui và sức sống.

Người đọc quẻ Lôi Địa Dự trong cuộc sống nên nhớ hai lớp nghĩa của chữ Dự: vừa là vui vẻ, an nhàn, vừa là dự phòng, chuẩn bị trước. Hai lớp nghĩa ấy là điều kiện cho nhau; sấm mùa xuân đẹp vì nó nổ trên mặt đất đã sẵn sàng đón mưa. Sáu hào của quẻ cho thấy phần lớn cái bẫy nằm ở lúc đang vui nhất, và biết trước điều đó, người hỏi đã đi trước quẻ một bước.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.