Dừng đúng chỗ rồi mới tiến vững: quẻ Thuần Cấn dạy gì người hiện đại

Quẻ Thuần Cấn trong cuộc sống không phải tấm bùa giữ chân người ta lại chỗ cũ. Núi trên núi, hai tầng Cấn chồng lên nhau, hình ảnh ấy nói về sự tĩnh chỉ: động mãi thì phải ngưng, biến mãi cũng có lúc phải kết thúc. Vì thế sau quẻ Thuần Chấn sấm động là quẻ Cấn núi đứng lại.

Thay vì chỉ đọc lời quẻ rồi ngồi yên, người hỏi nên đi theo trình tự một người thật sự phân vân sẽ làm: đặt câu hỏi, gieo quẻ, đọc hào động, rồi áp vào việc đời thường.

Bước 1: Chuẩn bị câu hỏi và tâm thế

Trước khi gieo, việc đầu tiên là viết ra một câu hỏi rõ ràng cho một việc duy nhất. Hỏi dàn trải kiểu “cuộc đời mình sẽ thế nào” thì quẻ trả lời cũng dàn trải. Hỏi hẹp kiểu “năm nay có nên nộp đơn đổi chỗ làm hay cứ chờ” mới nhận được một hướng cụ thể. Người gieo quẻ hỏi việc thường đứng trước ngã rẽ quan trọng cần ra quyết định, để chọn phương án và ứng xử cho phù hợp.

Các mảng hay hỏi gồm công danh, sự nghiệp, thay đổi công việc, kinh doanh đầu tư, đòi nợ vay nợ, vợ chồng hôn nhân tình cảm, kiện tụng, xuất hành, khai trương, học hành thi cử, tìm đồ thất lạc và cả thời vận.

Lấy ví dụ một người đang cân nhắc đổi việc. Câu hỏi phải chọn một vế: “Có nên nộp đơn vào chỗ mới bây giờ, hay giữ nguyên vị trí hiện tại?” Chứ hỏi chung chung “việc làm của mình có tốt không” thì không có điểm quyết định để quẻ soi vào. Mỗi việc hỏi ứng với một quẻ, nhưng câu hỏi không bị gói gọn trong vấn đề đó; người hỏi có thể mở rộng quanh việc chính nếu vẫn xoay quanh một điểm phân vân.

Tâm thế cũng quan trọng ngang câu hỏi. Người gặp quẻ Thuần Cấn cần bình tĩnh mà xét đoán sự việc, hoặc xét cho kỹ trước khi hành động, thì mới không phạm sai lầm. Đừng gieo quẻ ngay lúc vừa cãi nhau với sếp hay vừa thấy đồng nghiệp nhảy việc, vì cảm xúc lúc ấy sẽ ép câu hỏi theo hướng mình muốn nghe.

Sổ tay của người gieo quẻ lâu năm thường có ba dòng: việc đang phân vân, hai phương án đang cân nhắc, và mức độ mình đã chuẩn bị cho từng phương án. Ba dòng ấy không liên quan tới phép gieo. Nhưng sau này đối chiếu với lời quẻ, người hỏi sẽ thấy ngay quẻ khuyên dừng là dừng việc gì, chờ là chờ điều nào.

• Gieo khi đầu óc yên tĩnh, tránh lúc vừa có biến cố hay nóng giận.

Bước 2: Gieo quẻ ba đồng xu

Phép gieo bằng ba đồng xu là cách phổ biến nhất vì ai cũng có sẵn dụng cụ. Chuẩn bị ba đồng xu giống nhau, mặt sấp tính 2 điểm, mặt ngửa tính 3 điểm. Tung cả ba đồng xu một lần, cộng tổng điểm của ba mặt, được một số từ 6 đến 9, số ấy quyết định một hào.

Tung sáu lần liên tiếp, mỗi lần ghi một con số, theo thứ tự từ hào dưới cùng lên hào trên cùng. Quy đổi như sau: 6 là hào âm động, 7 là hào dương tĩnh, 8 là hào âm tĩnh, 9 là hào dương động. Hào già, dù âm hay dương, chính là hào động; hào non là hào tĩnh.

Ngoài ba đồng xu, người xưa còn gieo bằng cỏ thi: 50 cọng chia ra đếm lần lượt theo phép cổ. Hào dương già gọi là hào cửu, hào âm già gọi là hào lục, và chính hào già là hào động. Cách này cầu kỳ hơn, ngày nay ít người làm, nhưng biết đến thì đọc sách cổ sẽ không bỡ ngỡ khi thấy hai chữ cửu và lục đứng trước tên hào. Muốn đọc sâu thêm, có thể tìm cuốn Kinh Dịch Đạo Của Người Quân Tử của Nguyễn Hiến Lê: 627 trang, giá bìa 145.000 đồng, bán tại Kho Sách Quý 128.000 đồng.

Người hiện đại còn có hai lối nữa. Một là dùng xúc xắc để lập quẻ, nguyên tắc vẫn là xác định từng hào rồi ghép thành quẻ. Hai là lập quẻ theo năm tháng ngày giờ động tâm, nghĩa là lấy đúng mốc thời gian mình nghĩ đến sự việc đó làm căn cứ tính quẻ, không cần tung đồng xu. Hai lối này tiện cho người không có đồng xu trong tay nhưng vẫn muốn có một góc nhìn ngay lúc đang băn khoăn.

Thử hình dung một người hỏi về việc đổi nghề, sáu lần tung cho ra dãy 8, 8, 9, 6, 8, 7. Ghép từ dưới lên: hào một là 8 (âm), hào hai là 8 (âm), hào ba là 9 (dương động), hào bốn là 6 (âm động), hào năm là 8 (âm), hào sáu là 7 (dương). Ba hào dưới gồm âm, âm, dương ghép thành quẻ Cấn; ba hào trên gồm âm động, âm, dương cũng thành quẻ Cấn. Vậy người hỏi được đúng quẻ Thuần Cấn, với hai hào động ở vị trí ba và bốn.

Người mới gieo hay nhầm thứ tự, vẽ hào từ trên xuống. Cần nhớ núi dựng từ chân lên. Lần tung đầu tiên ứng với hào dưới cùng; ghi đủ sáu hào đúng theo từng lần tung, quẻ mới không lệch.

Bước 3: Đọc quẻ và hào động

Sáu hào ghép thành quẻ gốc, gọi là bản quái, phản ánh tình huống hiện tại. Khi có hào động, hào ấy đổi chiều âm dương, và quẻ mới sinh ra gọi là quẻ biến, cho biết xu hướng việc sẽ tiến tới sau quá trình chuyển hóa. Ghi nhầm hào động là lập sai quẻ biến, và hướng giải đoán cũng lệch theo.

Với quẻ Thuần Cấn, bản quái đã rõ: Cấn trên, Cấn dưới, núi mọc chập chùng. Tên quẻ cũng tự nói lên ý nghĩa. Chữ Cấn được giải là Chỉ dã: ngưng nghỉ, ngăn giữ, ở lại, thôi, dừng lại, đậy lại, gói ghém, vừa đúng chỗ; cả quẻ là hình ảnh giữ mức cũ đợi thời. Trong Thuyết quái truyện, Cấn là núi, núi lặng lẽ, là nơi dừng lại nên gọi là chỉ, tức ngừng. Cấn còn báo hiệu chu kỳ đơm hoa kết trái, và trong hậu thiên bát quái, Cấn là thiếu nam, tượng trưng cho núi. Về mức độ, quẻ 52 thuộc loại quẻ Bình Hòa trong Kinh Dịch: mọi việc chỉ đạt mức không tốt cũng không xấu.

Hào động là chỗ việc đang chuyển, nên lời hào của hào động được ưu tiên xem xét kỹ hơn lời các hào tĩnh, vì đó là thông điệp cốt lõi về diễn biến sắp tới. Nếu quẻ chỉ có một hào động duy nhất, lời hào đó là căn cứ chính để giải đoán toàn bộ quẻ.

Có quẻ lại không hề có hào động, nghĩa là cả sáu hào đều tĩnh; cũng có quẻ sáu hào đều động. Khi có nhiều hào động, các trường phái dùng nguyên tắc khác nhau để ưu tiên, chẳng hạn dựa vào vị trí hào, nơi hào ở vị trí trung và chính được xem trọng hơn, hoặc xét quan hệ giữa các hào động; không có công thức cứng áp dụng cho mọi tình huống. Với ví dụ dãy số ở bước hai có hai hào động ở vị trí ba và bốn, người đọc nên cân cả hai lời hào, rồi đối chiếu với việc mình hỏi để thấy lời nào khớp hơn.

Mỗi hào động mang một lời nhắc riêng. Hào một động, khi hành động gặp sự cố thì dừng ngay sẽ không phạm sai lầm; buôn bán nếu thu được lợi thì dừng lại sẽ an toàn. Hào hai động, việc không theo ý mình mà vẫn phải phụ thuộc người ta. Hào ba động, đã vào tình thế nguy khốn, ham lợi nhỏ sẽ hao tài lớn. Hào bốn động, ngừng ngay lại thì không gặp nguy, mọi mưu đồ lúc này đều không có hy vọng. Hào 5 động, nói đúng lúc, im lặng đúng lúc thì mới không sai lầm, nội bộ có vấn đề cần thận trọng. Hào 6 động, biết lúc nào dừng thì dừng mới tốt; việc đã xong thì nghỉ lại mới trọn vẹn, nếu tiếp tục đua chen danh lợi sẽ chuốc lấy ưu phiền.

Trong ví dụ trên, hào bốn động nói rõ nên thu mình, bất động chờ thời cơ. Người hỏi về việc đổi nghề đọc tới đây sẽ hiểu lời quẻ khuyên chưa phải lúc nên tiến.

Đọc thêm: Quẻ Lôi Sơn Tiểu Quá trong cuộc sống khuyên chim nhỏ đậu thấp, làm việc nhỏ trước việc lớn

Bước 4: Quẻ Thuần Cấn trong cuộc sống

Đến đây, quẻ Thuần Cấn trong cuộc sống hiện ra qua ba mảng việc người hỏi hay băn khoăn nhất. Về công việc, quẻ 52 cho thấy vận thế tạm ổn định nhưng chưa phải thời tốt để thực hiện dự định mới; kinh doanh mới, thay đổi nghề hay chỗ làm đều không thuận, tốt nhất giữ nguyên tình trạng hiện tại, tốn nhiều thời giờ mà chẳng ra kết quả thì phải chờ. Một nhân viên đang cân nhắc xin thăng chức đọc quẻ này nên tạm hoãn đơn, chuyển sang hoàn thiện phần việc đang làm. Khi chức vị trống, người chủ thường chọn nhân viên nội bộ tài giỏi hơn là tốn công tìm người ngoài; thời gian chờ dùng để tích lũy chính là thời gian tạo lợi thế. Nói chung, gặp quẻ Cấn về công việc nên kiên nhẫn chờ qua vận tốt hơn rồi mới tiến hành, tránh vướng khó khăn mà hỏng việc.

Về tiền bạc, lời quẻ nói thẳng: tài lộc lúc này nên thủ, ước muốn chưa thành, vay vốn chưa thông, phải chờ đợi. Kinh doanh đình trệ, không lãi lớn cũng không lỗ lớn mà chỉ nhiều điều nhức đầu; thị trường chứng khoán thay đổi rất ít. Với người buôn bán, nguyên tắc “thu được lợi thì dừng” ở hào một là cách giữ tiền an toàn nhất lúc vận chưa sang.

Về tình cảm, hai nguồn giải quẻ cho hai mức nhìn khác nhau, và người đọc nên biết cả hai. Một phía cho rằng tình duyên trước mắt vướng nhiều trở ngại; người kiên nhẫn giữ vững lòng tin, sẵn sàng hành động đúng lúc thì mới gặt được kết quả như ý. Phía khác nói tình yêu đơn phương khó thành, đôi bên chưa hợp ý, hôn nhân chưa thuận, khó có thể thành công vì không duyên phận. Giao nhau của hai lời ấy nằm ở chữ “kiên trì”: quẻ không đóng cửa, chỉ khuyên đừng vội thúc ép. Với người đang gặp trở ngại khiến đôi bạn ngày càng xa cách, quẻ khuyên giữ sự nhẫn nại với bạn đời, giữ lòng tin, bớt tính toán cho riêng mình, rồi trái ngọt sẽ đến.

Ngoài ba mảng chính, thái độ chung khi gặp quẻ 52 cũng đáng nhớ: vận hội đang đình trệ, nhiều trở ngại; lời khuyên là đứng ngoài các lợi ích thế gian, nói năng tiết chế, giữ vững niềm tin không gì lay chuyển được và chờ lúc thích hợp.

Câu ấy nghe như lời khuyên rút lui, nhưng tinh thần thật của quẻ khác hẳn. Quẻ 52 dạy kiềm chế: theo sát vận thế, chọn đường đi hợp lý, tuyệt đối không liều lĩnh khi thời chưa cho phép. Dừng ở đây là dừng chân có chủ đích, khác hẳn nằm im nhắm mắt.

Cấn dừng, Chấn tiến

Đặt quẻ 52 cạnh quẻ 51, hai bài học tách ra thật rõ. Quẻ Thuần Chấn lấy hình sấm, chủ về động, đứng ngay trước quẻ Cấn trong trình tự 64 quẻ; còn quẻ Thuần Cấn là núi trên núi, tĩnh chỉ, chủ về dừng lại và chờ thời. Hai quẻ nối tiếp nhau như thế vì mọi sự đời động mãi sẽ có lúc phải ngưng, biến mãi cũng có lúc phải kết thúc.

Trong thực tế, người làm việc rập khuôn hơn mười năm, nắm khách hàng ổn định nhưng thụ động, vẫn đứng yên như núi dù thời thế đã đổi; đó là dừng sai chỗ, dừng vì sợ thay đổi chứ không phải để chờ thời. Ngược lại, khi công ty mở rộng nghiệp vụ, lãnh đạo chọn thanh niên trẻ tích cực lên làm giám đốc bộ phận, chứ không chọn kẻ trốn tránh trách nhiệm. Sự khác nhau nằm ở thái độ: người tích cực suy nghĩ mọi chuyện theo hướng tốt sẽ có vận may không tồi, khi bị lãnh đạo chỉ ra sai sót thì khiêm tốn sửa đổi để lần sau làm tốt hơn; còn người tiêu cực chỉ trách móc, đổ lỗi người khác, trốn tránh trách nhiệm nên không tiến bộ. Người phương Tây gọi hiện tượng tự nghĩ tiêu cực rồi gặp chuyện xấu là định luật Murphy. Cấn đúng nghĩa phải đi cùng sự chuẩn bị nội lực, như lời Đại Tượng truyện dạy quân tử lo cho đức xứng kỳ vị, cư xử đúng nghĩa lý và phù hợp với thời đang sống.

Còn dừng ở đâu mới đúng cũng là điều quẻ trả lời. Quẻ Cấn khuyên con người dừng lại nơi thiên chân, nơi lương năng lương tri, luôn bảo toàn đạo tâm, thiên tâm, thiên tính, đừng rời khỏi địa vị cao quý đó; đó mới là biết dừng chân nơi chí thiện. Nói cách đời thường hơn: dừng để giữ lại phần đúng đắn nhất của mình trong lúc thị phi bên ngoài chưa dứt, chứ không phải dừng để trốn tránh.

Cuối cùng, một điều nên nhớ: Kinh Dịch là cách người xưa suy ngẫm về thời thế, không phải lời tiên tri. Quẻ Thuần Cấn trong cuộc sống, vì thế, chỉ là lời nhắc chuẩn bị nội lực cho lúc núi hết đứng yên, chứ không bảo ai nằm im. Người vừa gieo được quẻ này nên đọc lại phần luận giải đầy đủ ở mục tra cứu quẻ trên trang, rồi tự hỏi mình một câu: việc đang phân vân, mình dừng vì chưa đủ chuẩn bị, hay dừng vì chưa đủ can đảm? Trả lời được câu ấy, lời quẻ mới thật sự dùng được.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.