Phong tục
Quà Tết handmade: Từ cây tiền tài lộc đến giỏ quà tự ghép
Nhiều người nghĩ quà Tết biếu người thân phải là giỏ đóng sẵn mua ở cửa hàng mới ra dáng, nhưng quà tết độc đáo handmade do tay mình làm mới tránh đụng hàng và giữ được tâm huyết. Trong các món ấy, cây tiền tài lộc gấp đúng 39 hay 79 tờ tiền là món khiến người nhận nhớ lâu nhất.
Nhiều gia đình cứ mặc định quà Tết biếu ông bà, cha mẹ phải là giỏ quà đóng sẵn mua ở cửa hàng mới ra dáng. Thực ra quà do tay mình làm mới giúp người tặng khẳng định cá tính, tránh đụng hàng với những giỏ quà giống hệt nhau bày kín kệ hàng Tết. Mỗi vùng, mỗi nhà lại có nếp biếu riêng, nên món quà tự làm càng dễ khớp với nếp ấy.
Điều quyết định giá trị món quà không nằm ở giá tiền mà ở sự tìm hiểu. Người tặng phải bỏ thời gian biết người nhận thích gì, cần gì, vì thế quà tết độc đáo handmade thể hiện tâm huyết và sự chân thành mà đồ mua sẵn khó có được. Cây tiền tài lộc, món gấp đúng 39 hay 79 tờ tiền, là thứ khiến người nhận nhớ lâu nhất.
Vì sao nên chọn quà tự làm
Lý do đầu tiên rất thực tế: mỗi sản phẩm làm tay không trùng lặp. Dịp Tết, giỏ quà đóng sẵn trên thị trường giống nhau đến mức người nhận mở ba giỏ của ba người tặng mà thấy cùng một thứ. Quà tết độc đáo làm tay thì ngược lại: chỉ có một bản, mang dấu ấn của người làm.
Cách làm này còn khẳng định chất riêng của người tặng, đồng thời bảo vệ môi trường và tăng giá trị tinh thần cho món quà. Nguyên liệu thường là vật liệu tự nhiên hoặc tái chế như giấy, vải vụn, chai nhựa, nên ít lãng phí hơn đồ đóng gói nhiều lớp. Ngồi cắt dán một buổi cũng rèn được tính kiên nhẫn, tỉ mỉ và sáng tạo, nhất là với người trẻ quen giải trí bằng điện thoại.
Lý do thứ ba nằm ở giá trị tinh thần. Quà hợp ý, dù không đắt, vẫn ý nghĩa miễn là khớp với thói quen và nhu cầu cụ thể của người nhận. Ông bà nhận chiếc đèn giấy do tay cháu cắt trổ, cha mẹ nhận cây tiền con gấp từng nếp; điều họ nhớ không phải giá trị món đồ mà là công sức trong đó.
Bước 1: Chọn quà theo người nhận
Việc đầu tiên trước khi làm hộp quà là xác định món quà bên trong dựa trên sở thích người nhận. Bước này quyết định gần như mọi việc còn lại, nên đừng vội mua giấy vải khi chưa trả lời được câu hỏi: người nhận thích gì, hằng ngày họ dùng gì nhiều nhất.
Với ông bà, bố mẹ, người cao tuổi thường ưa quà hướng đến sức khỏe như thảo dược quý, thiết bị massage hay bộ trà đạo. Một giỏ trà cùng hộp bánh tự làm vừa giữ ấm vừa dễ dùng, hợp với người lớn tuổi không thích đồ thừa thãi.
Với bạn bè, bánh, kẹo và trà là lựa chọn an toàn. Bạn thân có thể nhận móc khóa vải nỉ hình nhân vật hoạt hình, thú cưng hay hình chibi ngộ nghĩnh, hoặc vỏ gối thêu tên, thêu hình ảnh kỷ niệm của hai người. Còn với đồng nghiệp, một giỏ tre tròn nhỏ là lựa chọn phù hợp, gọn gàng mà vẫn lịch sự.
Ngân sách cần cân nhắc ngay từ bước này để món quà không vượt quá khả năng của bản thân. Quà tự làm vốn đã rẻ hơn mua sẵn, nên phần dôi ra có thể dồn cho nguyên liệu tốt hơn hoặc cho một hộp đựng chỉn chu.
Nếu gia đình nhận quan tâm đến phong thủy, có thể cá nhân hóa món quà theo sở thích và mệnh của người nhận, chẳng hạn chọn màu giấy, màu len hay loại hoa trang trí cho hợp. Đây là phần tùy chọn, không bắt buộc.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Bước 2: Chuẩn bị vật liệu sẵn có
Vật liệu làm quà tự làm dễ kiếm đến bất ngờ: vải vụn, giấy Kraft, giấy carton, que nha khoa, hộp, lon, ly giấy và chai nhựa. Hầu hết là thứ đang nằm trong tủ hay thùng giấy cũ của nhà, chỉ cần lôi ra phân loại là có nguyên liệu.
Giấy carton gồm khoảng 74% giấy, 22% polyethylene và 4% nhôm, không độc hại, dễ tái chế, an toàn khi làm đồ handmade. Lưu ý duy nhất là chọn bìa sạch sẽ, không ẩm mốc để tránh ảnh hưởng sức khỏe, nhất là khi có trẻ em cùng tham gia.
Nếu làm hộp quà, ba chất liệu đáng chọn: bìa cứng gọn nhẹ, giá thành phải chăng và có lịch sử sử dụng lâu đời nhất; carton lạnh kháng nước, chống va đập tốt, độ cứng cao, thường dùng cho hộp quà Tết cao cấp; giấy Bristol tráng cả hai mặt, được ưa chuộng trong ngành in ấn.
Vật liệu cũ làm được nhiều thứ hơn ta tưởng. Chai nhựa dung tích 1,5 lít chỉ cần cắt một lỗ trống ở thân, cho đất vào rồi trồng cây xanh là thành chậu cây handmade. Lon sữa, chai nhựa, ống bơ hay gỗ ván nhỏ ghép lại thành hộp đựng bút và đồ dùng trên bàn làm việc. Dây cotton hoặc dây thừng nhỏ buộc thành dây treo ảnh, giúp trưng bày kỷ niệm ngay trên bàn.
Đọc thêm: Chọn quà Tết ý nghĩa cho bố mẹ, sếp, bạn bè theo năm bước
Bước 3: Làm món quà chính
Đây là bước tốn thời gian nhất và cũng tạo nên dấu ấn. Cây tiền tài lộc từ lâu thu hút nhiều gia đình Việt dịp Tết, làm từ các tờ tiền mệnh giá nhỏ như 5 nghìn đồng hay 500 đồng, đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ; theo quan niệm dân gian, cây mang ý nghĩa may mắn và phú quý cho gia chủ.1 Về phần tâm linh, người làm thường gấp đúng 39 hoặc 79 tờ: số 39 ứng với tiểu thần tài, số 79 ứng với đại thần tài; tiền lẻ có thể đổi tại ngân hàng hoặc các dịch vụ đổi tiền lẻ.
Nguyên liệu gồm tiền mới các mệnh giá 500 đồng, 1.000 đồng, 2.000 đồng, 5.000 đồng, 10.000 đồng, thậm chí tiền 1-2 USD. Thân cây lấy từ cây tuyết trắng hoặc dây thép tự uốn. Dụng cụ và phụ kiện gồm súng bắn keo, keo nến, keo dán giấy, kìm cắt, dây kẽm dẹt, dây duy băng, bông gòn hoặc giấy vệ sinh, kim sa, hạt trang trí, chậu cây, xốp hoặc đá nhỏ.
Các kiểu gấp tiền cũng có cách làm riêng. Hình tròn cơ bản: gấp nếp theo hình cánh quạt, gấp đôi, kéo tròn rồi dán cố định hai đầu. Hình trái tim gấp tương tự, khác ở một bên dán theo kiểu gấp hai đầu quạt vào giữa. Hình con bướm cầu kỳ hơn: gấp chéo tờ tiền rồi gấp liên tiếp cả hai mặt, vuốt mạnh để tạo nếp. Sau đó gấp hai tờ theo hình cánh quạt, ghép hai mẫu lại, dùng băng dính đính cố định ở hai phần ba tờ tiền, có thể quấn dây thép dẹt và gắn hạt trang trí làm râu.
Ngoài cây tiền, còn nhiều món khác làm trong một buổi tối. Thiệp 3D dạng pop-up khi mở ra có hình ảnh bật lên tạo hiệu ứng bất ngờ; người mới bắt đầu có thể tự cắt dán hoặc mua bộ kit có sẵn. Bao lì xì hoa mai cần giấy đỏ và vàng, kéo, dao dọc giấy, keo dán và băng dính hai mặt. Trước hết vẽ cắt hình phong bao trên giấy đỏ, rạch một đường thẳng ở phần lưng làm nắp. Tiếp theo dán cố định hai mép bằng băng dính hai mặt rồi gấp dán phần túi. Cuối cùng cắt hoa mai từ giấy vàng dán lên bao. Kiểu bao lì xì có nơ thì vẽ và cắt hình dáng phong bao từ giấy màu, dùng thước kẻ gấp bốn mép theo hình vuông ở giữa, bấm bốn lỗ ở bốn góc hình vuông, luồn hai đoạn dây ruy băng dài bằng nhau vào bốn lỗ rồi thắt thành nơ trang trí.
Nhóm trang trí nhà cũng dễ làm.1 Đèn lồng giấy gấp đôi tờ giấy màu, cắt các đường song song, cuộn tròn và dán lại thành đèn; hoặc gấp giấy màu thành các dải nhỏ, uốn cong dán tạo hình lồng đèn, thêm dây treo để treo trước hiên nhà hay góc phòng khách. Pháo giấy càng đơn giản: giấy đỏ cuốn thành ống rồi dán lại, đắp thêm tua rua bằng dây ruy băng vàng, treo lên cửa hoặc cây mai, cây đào. Tiếng pháo nổ xưa kia ngụ ý xua đuổi ma quỷ, cầu năm mới an khang, nên pháo giấy giữ được phần nào ý đó.1
Nhóm quà giữ ấm và quà ăn gồm đồ len móc như áo, mũ, khăn, váy; bánh mứt tự làm như bánh quy, mứt tắc, mứt gừng từ nguyên liệu tươi. Nhóm đồ dùng nhỏ có móc khóa vải nỉ, vỏ gối thêu tên, hộp ảnh kiểu vintage làm từ hộp gỗ hoặc hộp giấy cứng, trang trí bằng ren, hoa khô hoặc giấy decoupage, bên trong đặt ảnh kỷ niệm.

Bước 4: Đóng gói và trao tay
Món quà tết độc đáo handmade hay đến mấy mà gói vội cũng mất phần ý nghĩa. Phụ kiện cần chuẩn bị gồm hộp quà, giấy gói, kéo, dao lam, băng dính, ruy băng, thư chúc mừng và các phụ kiện trang trí tùy thích. Một lá thư viết tay đặt lên mặt quà thường là chi tiết người nhận đọc đầu tiên.
Với giỏ quà, chọn chất liệu mộc mạc như mây, tre, vải bố hay giấy craft. Kích thước giỏ nên phân theo người nhận: giỏ tre tròn nhỏ hợp tặng đồng nghiệp, giỏ mây lớn hơn hợp tặng bạn bè thân. Nghệ nhân Nguyễn An nhìn nhận giỏ quà thủ công từ vật liệu tự nhiên là câu chuyện về tay nghề và sự trân trọng.
Bên trong giỏ, tùy người nhận mà xếp đồ. Giỏ quà handmade có thể đựng trà, mứt, hạt khô. Một giỏ trà thảo mộc gồm hoa khô cúc chi, hoa nhài, trà sen, nụ hồng, mật ong và cốc gốm là gợi ý cho người lớn tuổi trong nhà; trà hoa cúc tượng trưng an yên, trà sen thanh tịnh, mật ong gửi lời chúc ngọt ngào.
Bánh mứt tự làm nên đóng gói kỹ: đựng trong lọ thủy tinh nhỏ, gói bằng giấy nến hoặc túi vải rút, buộc dây thừng và dán nhãn viết tay. Lọ thủy tinh vừa giữ được độ giòn vừa cho người nhận nhìn thấy bên trong. Khi làm bánh mứt, chuyên gia ẩm thực Nguyễn Minh Anh khuyên đảm bảo nguyên liệu sạch và chế biến hợp vệ sinh.
Trước khi trao tay, kiểm tra lại ba thứ: nắp lọ đã kín chưa, dây buộc chắc chưa, lời chúc đã viết đúng tên người nhận chưa. Quà tự làm mà viết nhầm tên thì mất hết phần chỉn chu.
Đọc thêm: Giá giỏ quà Tết cuối tháng 10/2026 theo từng phân khúc và người nhận
Quà biếu và nếp nhà
Quà tự làm không phải trào lưu mới mà nối với nếp biếu Tết xưa. Nhà nào còn cha mẹ thì con thứ thường có tục đem biếu thức nọ thức kia cho cha mẹ dịp Tết. Biếu quà thường đi kèm thăm hỏi, chúc mừng và quan tâm đến đời sống của các bậc bề trên.
Nét đẹp ấy có bản sắc riêng khi người con tự tay gói bánh chưng, bánh tét để biếu cha mẹ dịp Tết; đó là cách bày tỏ lòng hiếu thảo, gắn với nghi lễ thờ cúng tổ tiên và tinh thần sum họp gia đình. Ngày mùng một, sau khi làm xong các nghi thức cúng gia tiên, con cháu ra mừng tuổi ông bà, cha mẹ và thực hiện lễ lạy. Món quà tự tay làm trao đúng dịp này, kèm lời chúc, là cách người trẻ giữ nếp dù nhà phố hẹp hay ở xa quê.
Người xưa e ngại dao kéo và khăn tay là vật chia cắt, nên khi quà tự làm có vật sắc nhọn như kéo, dao trổ kèm theo, nên hỏi trước người lớn trong nhà để tránh hiểu lầm. Nhà nào không câu nệ điều này thì khỏi lo.

Làm gọn khi bận hoặc ở xa
Người mới bắt đầu hoặc bận rộn không cần làm cả giỏ. Chọn một món duy nhất làm kỹ: bộ kit làm thiệp 3D có sẵn giúp người chưa từng cầm kéo cắt giấy cũng cho ra sản phẩm. Đèn trang trí bằng giấy kiểu Kirigami, nghệ thuật cắt giấy Nhật Bản, chỉ mất khoảng 10 phút với ba chai nhựa hoặc thủy tinh hình trụ, mẫu bông hoa, ba tờ giấy bìa trắng, đèn cầy điện tử chạy bằng pin, kéo, băng dính và dao trổ.
Cách làm đèn Kirigami gọn trong bốn thao tác: in mẫu bông hoa ra giấy, dùng dao trổ tỉ mỉ từng chi tiết lá rồi trổ phần hoa từ trong ra ngoài. Sau đó dán giấy đã trổ lên chai hay lọ trong suốt, chỉ dán hai mép giấy tạo hình trụ. Cuối cùng đặt đèn vào giữa để đèn tỏa sáng.
Món giấy nhỏ thì càng nhanh. Thiệp handmade chỉ cần gấp đôi tờ giấy bìa, trang trí mặt ngoài bằng hình vẽ hoặc cắt dán, viết lời chúc bên trong. Hoa giấy thì cắt giấy nhún hoặc giấy màu thành cánh hoa, cuộn và dán tạo hình bông, gắn vào que làm cành. Ngoài ra còn gấp origami hình hạc, sao, tim, làm bookmark, tranh giấy, dây treo trang trí, túi giấy, mô hình giấy hay khung ảnh, đều từ giấy màu, kéo và keo dán.
Để không bỏ sót việc giữa mùa Tết, có thể dùng Sổ Tết của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để lập danh sách việc, chia ngân sách và theo dõi chuẩn bị của gia đình từ ngày 23 tháng Chạp đến lễ khai hạ. Việc làm quà cho từng người ghi thành một dòng trong danh sách ấy, làm đến đâu tick đến đó. Xem thêm các bài khác trong chuyên mục Phong tục để biết thêm nếp biếu tặng dịp Tết.
Nhớ nhanh
- Chọn quà theo sở thích người nhận trước khi mua nguyên liệu; quà khớp nhu cầu thì giá trị không lớn vẫn ý nghĩa.
- Cây tiền tài lộc thật thường gấp đúng 39 hoặc 79 tờ, thân uốn dây thép, cố định vào chậu bằng xốp.
- Gói bằng giỏ mây tre hay lọ thủy tinh kèm nhãn viết tay; quà có dao kéo thì hỏi trước người lớn trong nhà.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Tết Nguyên đán vào trang của bạn. Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web.