10 phim thần thoại Hy Lạp đáng xem, từ Perseus đến Percy Jackson

Nhiều khán giả vẫn coi phim thần thoại Hy Lạp là thứ phim giải trí nhẹ, vài vị thần bay nhảy rồi hết chuyện. Thực tế khác hẳn. Hollywood đã đổ tiền tỷ vào thể loại này, và doanh thu chứng minh điều đó. Troy dài 163 phút thu về 497,4 triệu USD, Cuộc Chiến Các Vị Thần đạt 493,2 triệu USD toàn cầu, còn 300 mang về 468,8 triệu USD. Nếu đang tìm phim thần thoại Hy Lạp hay nhất cho một tối cuối tuần, những tác phẩm dưới đây là câu trả lời đủ dùng.

Thể loại này có một mốc khai sinh đáng nhớ. Năm 1963, Jason và Bộ Lông Cừu Vàng đưa rắn Hydra và đội bộ xương cổ quái lên màn ảnh bằng cách quay từng khung hình thủ công, khiến quái vật chuyển động như thật - điều chưa phim nào làm được trước đó. Từ chiếc phim ấy đến dự án chuyển thể Odyssey do Christopher Nolan dàn dựng và quay trên máy phim IMAX, con đường của thể loại đã kéo dài hơn sáu thập kỷ. Mỗi chặng đều để lại ít nhất một tác phẩm đáng xem.

Sử thi cổ đại làm nền

Hầu hết phim thần thoại Hy Lạp đều rút cốt lõi từ hai sử thi Iliad và Odyssey của Homer, cùng các vở kịch Hy Lạp cổ và truyền thuyết về nguồn gốc các vị thần. Trong kho tư liệu ấy, Helen là nhân vật lặp lại nhiều nhất. Các sử thi ghi nhận bà là con của Zeus và Leda, còn vua Tyndareus chỉ là cha trên danh nghĩa. Theo truyền thuyết phổ biến, Eros bắn mũi tên vào ngực Helen khiến bà yêu hoàng tử Paris và theo anh về thành Troy. Sự kiện ấy dẫn tới cuộc chiến kéo dài hơn mười năm. Nữ thần tình yêu Aphrodite, hay Venus trong thần thoại La Mã, cũng là gương mặt quen thuộc của các câu chuyện này.

Trên màn ảnh, Helen và Aphrodite là hai gương mặt phụ nữ được khai thác nhiều nhất trong các phim về thần thoại Hy Lạp, từ những bản dựng giữa thế kỷ 20 cho đến Troy. Người xem vẫn nhận ra rõ dấu vết của sử thi gốc trong từng cuộc đối thoại và từng trận đánh được dựng lại.

Nhưng trước khi điện ảnh đủ kỹ thuật dựng các vị thần, khán giả đã có Jason và Bộ Lông Cừu Vàng ra mắt 1963. Phim kể chuyện Jason đi tìm bộ lông cừu vàng huyền thoại để đòi lại ngai vàng từ chú ruột Pelias, kẻ đã sát hại gia đình anh. Dọc đường, nữ thần Hera giúp anh vượt qua các thử thách và lấy được bộ lông cừu. Xem lại hôm nay, những con quái vật chuyển động từng khung hình vẫn thô mà sống động, theo cách mà hiệu ứng máy tính khó tái hiện được.

Mười tám năm sau, năm 1981, Cuộc Chiến Các Vị Thần ra mắt do Desmond Davis đạo diễn, quy tụ Harry Hamlin, Maggie Smith, Judi Bowker và Laurence Olivier. Perseus trong phim thề trả thù Hades, anh em Zeus cai quản địa ngục, sau khi người thân và công chúa Andromeda bị hãm hại. Bản dựng này chính là nền móng cho chuỗi phim về Perseus mà Hollywood khai thác gần ba thập kỷ sau.

Các vị thần trong phim thần thoại Hy Lạp

Ba bộ phim đại diện cho những cuộc chiến hoành tráng nhất của các vị thần trên màn ảnh là Cuộc Chiến Các Vị Thần, Sự Phẫn Nộ Của Các Vị Thần và 300. Mỗi phim chọn một cách khác nhau để dựng thế giới Olympus và những kẻ đối đầu của nó.

Cuộc Chiến Các Vị Thần phiên bản làm lại công chiếu tại Hoa Kỳ ngày 2/4/2010 sau khi chuyển đổi sang định dạng 3D, do Louis Leterrier đạo diễn, dài 108 phút và thu về 493,2 triệu USD toàn cầu. Nội dung xoay quanh Perseus, con trai thần Zeus nhưng sống cùng loài người, dẫn đầu nhiệm vụ đánh bại Hades trước khi hắn cướp quyền lực của Zeus và biến Trái Đất thành địa ngục. Trong phim, Perseus còn trả thù thần Hades đã hãm hại cha mẹ nuôi và người anh yêu.

Phần tiếp theo Sự Phẫn Nộ Của Các Vị Thần phát hành tại Hoa Kỳ ngày 30/3/2012 dưới dạng 2D và 3D, dài 99 phút, do Jonathan Liebesman đạo diễn với Sam Worthington, Liam Neeson và Ralph Fiennes. Lần này, Perseus đã sống êm đềm bên con trai Helius. Nhưng khi Zeus bị giam cầm và Titan trỗi dậy, anh phải cầm vũ khí một lần nữa. Để giải cứu Zeus, Perseus có Andromeda, Agenor và thần Hephaestus đồng hành, cùng xuống Tartarus. Ở đó, anh đánh bại Ares và Titan Kronos bằng cây thương hợp nhất từ ba vũ khí của Zeus, Hades và Poseidon. Phim đạt doanh thu 302 triệu USD so với ngân sách 150 triệu USD.

Khác hẳn hai phim trên, 300 không đặt các vị thần vào trung tâm mà tập trung vào con người đứng trước số phận.

Phim do Zack Snyder đạo diễn với Gerard Butler vai vua Leonidas I, dài 117 phút, tái hiện trận chiến ở đèo Thermopylae năm 480 trước Công nguyên giữa 300 binh sĩ Sparta, cùng 700 người Thespians và 400 người Thebes. Đối thủ là đội quân Ba Tư do Xerxes thống lĩnh. Bản chưa hoàn chỉnh được công chiếu tại liên hoan phim Butt-Numb-A-Thon ngày 9/12/2006. Bản hoàn chỉnh công chiếu tại Mỹ ngày 9/3/2007 và thu về 468,8 triệu USD. Vai Leonidas của Gerard Butler để lại dấu ấn lâu dài trên màn ảnh.

Thành công ấy kéo theo phần hai do hãng Warner thực hiện, ra mắt năm 2014. Tâm điểm lần này là cuộc đối đầu giữa tướng Themistokles với đội quân Ba Tư của Xerxes, do nữ thần chiến tranh Artemisia chỉ huy. Bối cảnh vẫn là cuộc chiến Sparta, nhưng chiến trường chuyển ra biển, nơi hạm đội Hy Lạp chặn đường quân xâm lược.

Hercules và Troy

Trong số các anh hùng, Hercules là nhân vật thần thoại Hy Lạp được Hollywood khai thác tích cực nhất. Bản điện ảnh ra mắt ngày 25/7/2014 với Dwayne Johnson thủ vai chính, dài 98 phút, do Brett Ratner đạo diễn. Điểm lạ của bản này là nó được sản xuất dựa trên bộ truyện tranh cùng tên và đặt vào một thế giới trần tục không có thế lực siêu nhiên, khác hẳn các phiên bản Hercules trước. Phim tập trung vào các trận đấu của Hercules và nhóm bạn chống bạo chúa theo yêu cầu nữ thần Hera. Trước đó, Disney đã có bản hoạt hình ra mắt ngày 27/6/1997, dài 93 phút, do Ron Clements đạo diễn với Tate Donovan và Danny DeVito lồng tiếng, một lựa chọn nhẹ nhàng cho khán giả nhỏ tuổi.

Còn Troy là bản sử thi về con người được nhắc đến nhiều nhất khi bàn về phim Hy Lạp hay nhất. Phim công chiếu tại Cannes ngày 13/5/2004 và tại Mỹ ngày 14/5/2004, do Wolfgang Petersen đạo diễn. Bản chiếu rạp dài 163 phút, bản cắt của đạo diễn dài 196 phút, doanh thu 497,4 triệu USD. Nội dung phỏng theo sử thi Iliad của Homer, lấy bối cảnh năm 1250 trước Công nguyên, cuối thời đại đồ đồng. Hoàng tử Paris đem lòng yêu Helen, vợ vua Menelaus, nên Menelaus cùng anh trai Agamemnon đem quân đánh thành Troy. Trong phim, Agamemnon huy động 1000 chiếc thuyền cùng 50.000 quân Hy Lạp.

Sức nặng của Troy nằm ở các màn đấu tay đôi giữa Hector, tướng thiện chiến bậc nhất xứ Troy do Eric Bana hóa thân, và Achilles, chiến binh vĩ đại nhất Hy Lạp do Brad Pitt vào vai, cùng truyền thuyết con ngựa gỗ thành Troy. Orlando Bloom thủ vai Paris, còn Diane Kruger hóa thân thành Helen. Phim từng được đánh giá là bộ phim đắt giá nhất trong lịch sử Hollywood thời điểm đó, với phim trường dựng bên bờ biển Mexico.

Thần thoại cho thế hệ mới

Sang thập niên 2010, thể loại này đổi hướng: một bên nhắm vào khán giả thiếu niên, một bên chọn lối diễn giải táo bạo. Phần một của loạt Percy Jackson ra mắt 2010, dài 119 phút, chuyển thể từ tác phẩm của nhà văn Rick Riordan. Nhân vật chính là Percy, 12 tuổi, phát hiện mình là con của thần biển Poseidon. Bị thần Zeus buộc tội ăn cắp tia sét quyền năng, cậu phải phiêu lưu để giải oan, đồng thời cứu mẹ khỏi Hades. Phim đạt doanh thu 226,4 triệu USD so với ngân sách 95 triệu USD. Phần hai phát hành ngày 7/8/2013, dài 107 phút. Cả hai phần hiện đang chiếu trên VieON và FPT Play.

Trong khi đó, Chiến Binh Bất Tử ra mắt 2011 do Tarsem Singh đạo diễn, chọn lối ngược lại. Henry Cavill đóng Theseus. Đây là người phàm được Zeus bí mật huấn luyện, để rồi lãnh đạo cuộc chiến chống Hyperion do Mickey Rourke thủ vai. Kẻ này tìm cây cung Epirus để giải phóng các Titan hủy diệt loài người và lật đổ các thần Olympus. Luke Evans đóng Poseidon, còn Freida Pinto thủ vai nữ tiên tri Phaedra. Phim không tái hiện chính xác thần thoại Hy Lạp mà là một bản diễn giải táo bạo, nổi bật với hình ảnh siêu thực, kỹ thuật quay chậm và các trận chiến hoành tráng.

Đặt hai con số cạnh nhau sẽ thấy hai hướng đi của thể loại. Percy Jackson thu 226 triệu USD, còn Cuộc Chiến Các Vị Thần thu 493,2 triệu USD. Thần thoại dành cho thiếu niên vẫn có sức hút riêng, nhưng phiên bản hoành tráng dành cho người lớn vẫn giữ kỷ lục về quy mô. Với ai đang dò tìm phim Hy Lạp hay nhất để cả nhà xem chung, hai phim này cho thấy thể loại có nhiều kiểu kể chuyện.

Di sản trong văn hóa đại chúng

Doanh thu chỉ là một mặt; mặt khác là dấu vết những bộ phim này để lại ngoài rạp. Vai Leonidas của Gerard Butler trong 300 trở thành hình mẫu kinh điển cho các chiến binh dũng mãnh thời cổ đại trên màn ảnh. Hình ảnh các chiến binh Sparta trong phim cũng định hình cách nhiều phim cổ trang sau này dựng cảnh chiến đấu. Bản Hercules 2014 lại đi theo chiều ngược lại: từ màn ảnh quay về nguồn truyện tranh, minh chứng cho sự qua lại giữa hai phương tiện.

Dấu ấn còn chạm sang âm nhạc. Nhóm nhạc NewJeans cũng đưa thần thoại La Mã vào một MV mới, và phần cameo trong MV ấy khiến fan điện ảnh bất ngờ. Chất liệu thần thoại cổ đại vẫn là mạch nguồn cho các sản phẩm đại chúng hôm nay.

Và câu chuyện chưa dừng.

Còn Odyssey là dự án Christopher Nolan dàn dựng, chuyển thể từ trường ca của Homer. Phim kể chuyện vị vua Odysseus xứ Ithaca trở về quê hương sau chiến tranh thành Troy. Matt Damon đóng Odysseus, Anne Hathaway đóng Penelope, còn Tom Holland thủ vai Telemachus. Dự án quay hoàn toàn trên máy phim IMAX kết hợp hiện trường thật tại Hy Lạp, dự kiến ra mắt ngày 19/7/2026. Một sử thi của Homer sắp được kể lại bằng công nghệ điện ảnh mới nhất, và đó là lý do thể loại này chưa bao giờ cũ.

Các phim huyền thoại khác

Danh sách phim thần thoại Hy Lạp hay nhất trên mạng đôi khi lẫn vào những tác phẩm không hề dựa trên thần thoại Hy Lạp, và người xem nên biết điều đó để chọn đúng. Ví dụ rõ nhất là Chúa tể Những Chiếc Nhẫn ra mắt 2001: phim dựa trên tiểu thuyết của J.R.R. Tolkien về thế giới Trung Địa, kể chuyện chàng Frodo nhận từ pháp sư Gandalf trọng trách tiêu hủy chiếc nhẫn của chúa tể Sauron ở núi Doom. Có danh sách từng xếp phim này vào nhóm phim thần thoại Hy Lạp dù nguồn gốc hoàn toàn khác.

Cũng cần phân biệt thần thoại Hy Lạp với thần thoại Ai Cập. Năm 2016, Hollywood có bản phim hành động kỳ ảo kể về thần Horus cùng tên trộm Bek cứu người yêu và thế giới khỏi ác thần Set, trả thù cho thần Osiris; phim đang chiếu trên Galaxy Play. Đây là câu chuyện của các vị thần Ai Cập cổ đại chứ không phải Hy Lạp, nhưng ai thích chất thần thoại hoành tráng trên màn ảnh thì vẫn đáng để thêm vào danh sách.

Ngoài hai phim trên, khung huyền thoại cổ đại còn có vài lựa chọn khác. Một phim kinh dị tâm lý năm 2019 về hai người canh hải đăng kết hợp chất liệu thần thoại Hy Lạp qua biểu tượng của hai thần Proteus và Prometheus. Agora 2009, dài 126 phút, thể loại lịch sử phiêu lưu lãng mạn, kể về Hypatia, con gái Theon, người đứng đầu Thư viện thành phố, người cống hiến cho việc bảo tồn trí tuệ thế giới cổ đại. Mỗi phim chọn một góc khác nhau của thế giới cổ đại, đủ để người xem mở rộng ngoài các trận đánh quen thuộc.

Chọn phim cho buổi tối

Xem hợp pháp là bước đầu tiên. Trong danh sách trên, hai phần Percy Jackson đang chiếu trên VieON và FPT Play, còn bản phim về thần thoại Ai Cập có mặt trên Galaxy Play; các tác phẩm còn lại có thể tìm trên các dịch vụ xem phim trực tuyến có bản quyền. Gia đình có trẻ em nên bắt đầu từ Percy Jackson hay bản hoạt hình Hercules của Disney. Tuy nhiên, người muốn cảm nhận quy mô sử thi thì Cuộc Chiến Các Vị Thần là cửa ngõ hợp lý trước khi đến với Troy và 300.

Với ai tìm phim Hy Lạp hay nhất cho buổi tối cuối tuần, hơn sáu thập kỷ sau mốc khai sinh, những trang sử của thể loại vẫn đang được viết tiếp, và mỗi tối cuối tuần là một chỗ trống để xem tiếp.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Sự phẫn nộ của các vị thần (Wikipedia)
• Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief (Wikipedia)
• Wrath of the Titans (Wikipedia)