Giải trí
Luật chơi đuổi hình bắt chữ và cách tự tổ chức cho vui
Gameshow đuổi hình bắt chữ lên sóng từ ngày 6/3/2004 đến ngày 12/1/2019, kéo dài gần 15 năm và là gameshow có tuổi đời dài nhất của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội. Bài dưới đây nắm lại luật chơi và cách tự tổ chức.
Trả lời nhanh
Đuổi hình bắt chữ là gì?
Đuổi hình bắt chữ, còn gọi là đoán hình bắt chữ, là trò chơi dân gian của Việt Nam: người chơi nhìn hình ảnh để đoán đáp án. Nhiệm vụ của họ là liên tưởng từ hình vẽ đến một từ, cụm từ, tục ngữ, thành ngữ, ca dao, tên bài hát hay tên bộ phim.
Bàn ăn dọn xong, cả nhà ngồi lại quanh phòng khách, một người cầm điện thoại bấm giờ, người khác giơ tấm tranh vẽ nguệch ngoạc lên: buổi họp mặt cuối tuần bắt đầu bằng một câu đố. Muốn buổi chơi như thế diễn ra suôn sẻ, việc đầu tiên là nắm chắc luật của trò chơi đuổi hình bắt chữ và chuẩn bị trước vài điều. Gameshow gốc từng lên sóng gần 15 năm, từ 6/3/2004 đến 12/1/2019, và là chương trình giải trí có tuổi đời dài nhất của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội.
Trò chơi đuổi hình bắt chữ: từ dân gian đến gameshow
Đuổi hình bắt chữ, còn gọi là đoán hình bắt chữ, là trò chơi dân gian của Việt Nam: người chơi nhìn hình ảnh để đoán đáp án. Nhiệm vụ của họ là liên tưởng từ hình vẽ đến một từ, cụm từ, tục ngữ, thành ngữ, ca dao, tên bài hát hay tên bộ phim. Một hình vẽ đơn giản có thể ẩn một câu ca dao, một thành ngữ, thậm chí tên một bộ phim. Trò chơi trở nên phổ biến hơn khi được làm gameshow, nhiều người chơi tranh giải thưởng trước khán giả.
Phiên bản gameshow là sản phẩm Việt hóa từ trò chơi truyền hình Catch Phrase của Anh và Mỹ, do Hà Nội TV phối hợp cùng BHD và Vietstarmax sản xuất. Trò chơi thuộc nhóm gameshow lên sóng đầu thập niên 2000 của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội, cùng thời với Khỏe & khéo và Vượt qua thử thách.2 Chương trình phát sóng lúc 19h45 thứ Bảy hàng tuần trên kênh 1 của Đài truyền hình Hà Nội, do nghệ sĩ hài Xuân Bắc dẫn; một số giai đoạn khác ghi nhận giờ phát 19h50 trên kênh HanoiTV1. Phiên bản gameshow có hai nhà tài trợ là Thạch Rau Câu Long Hải và Sắc Ngọc Khang.
Nghệ sĩ ưu tú Xuân Bắc là người dẫn gắn bó lâu dài nhất trong lịch sử chương trình, được coi là linh hồn của gameshow. MC Thu Hương và Sĩ Tiến thay thế ở một số giai đoạn. Suốt gần 15 năm lên sóng, không gameshow giải trí nào của Đài Hà Nội tồn tại lâu bằng.
Sau khi dừng phát sóng, HanoiTV từng thông báo gameshow dự kiến trở lại vào năm 2020, nhưng tính đến tháng 6/2020 vẫn chưa có thông tin phát sóng trở lại. Người yêu thích trò chơi vì thế thường tự tổ chức ở nhà. Cách làm này không hề khó, chỉ cần vài bước chuẩn bị.
Bước 1: Chuẩn bị câu đố và luật chơi đuổi hình bắt chữ
Người dẫn cần xác định mục tiêu của buổi chơi, chọn hình ảnh rõ ràng, có tính gợi mở phù hợp vốn từ của người chơi; với người mới, nên chọn hình trực quan và đơn giản.1 Cần đảm bảo độ khó phù hợp trình độ: câu quá khó gây chán nản, mất tự tin, câu quá đơn giản gây nhàm chán, nên chuẩn bị nhiều mức độ câu hỏi khác nhau.1
Trước khi bắt đầu, nhóm nên thống nhất bốn điều về cách chấm đáp án, trong đó quan trọng nhất là đáp án phải đọc đúng nguyên câu, không thêm bớt chữ; nếu nói gần đúng thì người dẫn cho thêm 5 giây để sửa. Quy tắc này tránh được những tranh cãi kiểu “hơi khác mà cũng tính” thường xảy ra khi chơi với người thân.
Thang điểm và thời hạn đi kèm theo từng mức độ câu hỏi, nhóm chỉ cần chép lại là dùng được ngay.
Câu dễ cho 30 giây và tính 10 điểm, câu vừa 45 giây - 20 điểm, câu khó 60 giây - 30 điểm; thời hạn càng dài, điểm càng cao. Đội nào xin gợi ý thì phần điểm của câu đó bị giảm còn một nửa.3 Mỗi đội được xin một gợi ý cho một câu, chẳng hạn chữ đầu tiên của đáp án.3
Giờ thử hình dung một nhóm họp mặt cuối tuần có cả trẻ lớp 3 và người lớn: người dẫn chuẩn bị 10 câu dễ cho các bé và 5 câu khó cho người lớn, mỗi phần chơi một lượt. Cách chia thế này giúp cả nhà cùng tham gia, không ai ngồi xem suốt buổi.
Khi ra đề, mỗi tranh chỉ nên có 2 đến 4 vật, nhiều hơn thì người chơi dễ rối.3 Chọn câu theo lứa tuổi: học sinh lớp 2, lớp 3 chơi mức dễ, từ lớp 6 trở lên có thể trộn cả ba mức.3
Bước 2: Dẫn trò và tính điểm
Đến lượt chơi, người dẫn đưa tranh lên và bấm giờ theo thang 30 - 45 - 60 giây đã thống nhất. Trả lời sai không bị trừ điểm, nhưng quyền trả lời chuyển sang đội khác.3 Cách này giữ cho buổi chơi vui, không ai sợ mất điểm vì mạnh dạn đoán.
Khi dẫn, người tổ chức chỉ cần nhớ ba điều: cho mỗi câu một khoảng thời gian vừa đủ để tạo thử thách mà không gây áp lực, tăng dần độ khó để giữ hứng thú, và chuẩn bị sẵn phần thưởng nhỏ để ai cũng muốn chơi tiếp. Tuy nhiên, phần thưởng chỉ phát huy tác dụng khi luật chơi được nói rõ ngay từ đầu và vai trò trong nhóm phân công trước, tránh lúc chơi mới cãi nhau về chuyện ai chấm điểm. Các vòng nên khởi động nhẹ nhàng rồi thách thức dần, vì trả lời càng nhanh thì điểm cộng qua mỗi vòng càng cao.
Ai từng xem gameshow gốc sẽ nhớ luật từng vòng thi của chương trình. Mỗi chương trình có 2 người chơi giành quyền trả lời bằng cách bấm chuông. Trong cả hai vòng thi chính, mỗi thí sinh chỉ được trả lời 1 lần duy nhất; khác biệt nằm ở chỗ hình vẽ có theo chủ đề hay không. Vòng Ngẫu hứng có 10 miếng ghép tương ứng 10 hình vẽ xuất hiện không theo chủ đề. Vòng Theo chủ đề gồm các hình vẽ theo một chủ đề nhất định như Tết hay Hà Nội.
Vòng Đếm ngược là phần kịch tính nhất: các hình xuất hiện cùng đồng hồ đếm lùi, trả lời ở giây bao nhiêu được số điểm tương ứng, càng sớm điểm càng nhiều. Thí sinh được bấm chuông đến khi có câu trả lời đúng hoặc hết giờ. Người đạt điểm cao hơn sau 3 vòng thi được đi tiếp vào vòng Siêu tốc. Nhóm tự tổ chức có thể bắt chước cách tính điểm theo giây bằng đồng hồ đếm ngược trên điện thoại, phần thắng sẽ hấp dẫn hơn nhiều.
Sau mỗi câu, người dẫn nên giải thích lại đáp án, cho ví dụ bổ sung và khuyến khích người chơi dùng từ vừa đoán được trong câu hoàn chỉnh.1 Việc giải thích này đặc biệt có giá trị khi chơi cùng trẻ em, vì mỗi câu đố trở thành một bài học từ vựng nhỏ.
Bước 3: Chọn hình thức chơi
Trò chơi đuổi hình bắt chữ chơi theo nhóm thì mọi người cùng giải mã tìm từ khóa ẩn, thay phiên nhau trả lời cho đến khi có người tìm ra đáp án đúng. Chơi cá nhân thì mỗi người thử thách liên tục với các từ khóa khác nhau trong khoảng thời gian xác định. Cuối ván, ai giải mã nhiều từ khóa hơn, nhiều điểm hơn hoặc có tổng thời gian chơi ngắn hơn thì thắng.
Với trẻ em học tiếng Anh, có bản đuổi hình bắt chữ tiếng Anh mang tên Chase pictures catch letters, làm theo khuôn mẫu gameshow gốc nhưng luật đơn giản hơn: nhìn hình gợi ý rồi ghép từ để tìm từ vựng bị ẩn. Ví dụ: Cup + Cake = Cupcake, Cell + Phone = Cellphone, Snow + Man = Snowman. BingGo Leaders giới thiệu 35 câu hỏi dạng này kèm đáp án. Người tổ chức có thể cài thêm gợi ý để tăng kịch tính; tuy nhiên gợi ý ấy cũng có thể thành cú lừa đánh lạc hướng người chơi. Đáp án tiếng Anh thường là từ ghép như Basketball hay Watermelon. Một lớp học tiếng Anh chia hai đội sẽ chơi rất sôi nổi khi mỗi đội lần lượt ghép hình Water và Melon để ra từ Watermelon.
Một dị bản liên quan là Pictionary: thay vì nhìn hình cho sẵn, người chơi tự vẽ hình, những người khác đoán dựa theo hình vẽ đó. Vì không có quy chuẩn hay quy định cụ thể nào cho trò chơi, độ khó và cơ chế hoàn toàn tùy thuộc sự sáng tạo của người tổ chức.
Mẹo giải nhanh hơn
Nguyên tắc vàng khi giải: mọi chi tiết trong hình ảnh đều liên quan đến đáp án, rất hiếm khi có chi tiết thừa, nên người chơi cần kết nối các chi tiết để tìm đáp án. Đáp án đưa ra phải là một cụm có nghĩa; nghĩ ra đáp án nào nên nhanh chóng đưa ra để kiểm tra.
Câu đố thường cài một trong ba kiểu gợi ý.3 Dễ nhận nhất là vẽ đúng nghĩa đen: hình nào chữ nấy, gọi tên từng vật rồi xếp lại thành câu. Kiểu thứ hai là ghép hai cảnh: cảnh trước là nguyên nhân, cảnh sau là kết quả, đáp án thường có hai vế. Cách còn lại dùng vật tượng trưng: ngọn núi cao tượng trưng cho công cha, dòng nước chảy từ nguồn tượng trưng cho nghĩa mẹ.3
Một tranh vẽ ngọn núi cao bên dòng nước chảy từ nguồn đủ để gợi câu ca dao về công cha nghĩa mẹ. Tương tự, người chơi nhìn thấy con mèo và quả dứa xếp cạnh nhau thì chỉ cần đọc tên từng vật rồi ghép lại là ra đáp án. Nhận ra kiểu gợi ý sớm giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian trong 30 giây quý giá.
Lợi ích và bản online
Trò chơi phù hợp nhiều lứa tuổi, hình ảnh dí dỏm, màu sắc rực rỡ, chơi theo hội nhóm giúp gắn kết gia đình và bạn bè. Trong khi đó, trò chơi còn được dùng làm công cụ học tập.1 Trẻ ghi nhớ từ vựng lâu hơn, tư duy được kích thích, bớt áp lực khi học; khi làm việc nhóm thì tương tác và kỹ năng giao tiếp đều tăng.
Chơi online giúp cập nhật câu hỏi và đáp án mới nhanh chóng mà không cần tải về. Symbols.vn chia sẻ bộ đáp án gồm 2710 câu hỏi để tham khảo. Nhóm muốn chơi chủ đề Việt thì có bộ 30 câu đố đuổi hình bắt chữ ca dao tục ngữ kèm đáp án để lấy ý. Một gia đình có thể mở bộ câu hỏi online trên điện thoại trong bữa cơm tất niên, thay phiên nhau đoán; ai đúng trước được chọn câu tiếp theo.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Trò chơi đuổi hình bắt chữ tiếng Anh: Cách biến lớp học thành không gian học tập đầy hứng thú 2026 (etp-tesol.edu.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Trò chơi truyền hình (Wikipedia) ↩
- Đuổi hình bắt chữ ca dao tục ngữ: 30 câu đố có đáp án (rdsic.edu.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g