Âm lịch
Ngày Quốc khánh là ngày gì và ý nghĩa Tết Độc lập 2/9
Ngày Quốc khánh là ngày gì? Hiến pháp năm 2013 đã trả lời thẳng: Mục 4, Điều 13 ghi Quốc khánh Việt Nam là ngày Tuyên ngôn độc lập 2/9/1945. Từ mốc pháp lý ấy, bài viết giải thích vì sao chọn đúng ngày này và người Việt đã đón nó ra sao qua từng thời kỳ.
Ngày Quốc khánh là ngày gì
Trên lịch treo tường, ngày 2/9 được in đậm cùng hai chữ “Độc lập”. Ngoài đời, đó là dịp cả nước nghỉ lễ, treo cờ trước cửa và về quê thăm gia đình.
Vậy ngày Quốc khánh là ngày gì? Đó là ngày lễ thường niên kỷ niệm độc lập hoặc thành lập của một quốc gia, thường đến sau khi nước đó thoát khỏi ách chiếm đóng quân sự hoặc tách khỏi một quốc gia, nhóm nước khác. Ở Việt Nam, ngày ấy là 2/9 hằng năm, nhớ lại buổi chiều Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập giữa Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nền móng của nhà nước Việt Nam hiện nay.4
Cách người Việt đón ngày này cũng đã thành nếp.4 Nhiều gia đình treo cờ đỏ sao vàng trước cửa từ những ngày đầu tháng Chín, doanh nghiệp giương quốc kỳ ngoài cửa hàng. Bên cạnh đó là các hoạt động chào mừng quen thuộc: diễu hành, nghi lễ, bắn pháo hoa, đi thăm địa điểm lịch sử và tụ họp gia đình sau bữa cơm ngày lễ.
Vì sao chọn ngày 2/9
Ngày 2/9 không phải được chọn ngẫu nhiên.4 Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi Việt Minh giành chính quyền trên cả nước chỉ trong khoảng mười ngày, việc tổ chức lễ đọc Tuyên ngôn trở nên gấp, vì quân Tưởng Giới Thạch đã bắt đầu kéo vào Việt Nam. Hồ Chí Minh đặt yêu cầu: lễ không ngắn hơn bốn ngày nhưng cũng không kéo dài quá bốn ngày. Vì thế, 2/9 được chọn.
Còn vì sao lại đúng ngày 2/9? Lịch sử để lại hai cách lý giải, mỗi cách có người kể lại. Theo giám mục Phaolô Lê Đắc Trọng, bác sĩ Vũ Đình Tụng là người đề xuất, vì 2/9/1945 rơi vào ngày Chủ nhật, mọi người được nghỉ việc, lại trùng lễ kính các đấng tử đạo Việt Nam của phía Công giáo.4
Cách lý giải thứ hai đến từ giới nghiên cứu. Theo tiến sĩ sử học Nguyễn Quang Liệu, ngày 2/9/1945 trùng với ngày phát xít Nhật chính thức ký thỏa thuận đầu hàng quân Đồng Minh. Chọn đúng ngày ấy, theo ông, là một tuyên bố mạnh: Việt Nam là một quốc gia độc lập, đứng ngang hàng các nước thắng trận, chứ không phải một vùng được trao trả. Tuy nhiên, đến nay chưa có kết luận nào chốt chuyện ngày được chọn vì lý do nào.
Dù theo cách nào, thời gian chuẩn bị rất gấp. Hồ Chí Minh viết bản Tuyên ngôn Độc lập chủ yếu trong hai ngày 28 và 29/8/1945, chỉ vài ngày trước buổi lễ.
Một văn bản ngắn, nhưng định đoạt cả một nền độc lập.
Buổi chiều Ba Đình lịch sử
Chiều 2/9/1945, hơn 50 vạn người dân Hà Nội tụ họp tại quảng trường Ba Đình để chào mừng chính phủ mới.4 Đúng 14 giờ, thay mặt Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh lên đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Buổi lễ ấy là đỉnh cao thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, cho ra đời Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Nó cũng chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại suốt khoảng hai nghìn năm, đồng thời xóa bỏ ách thống trị của thực dân Pháp hơn 80 năm.
Ngày hôm đó, cờ đỏ sao vàng chính thức xuất hiện trong buổi lễ Tuyên bố độc lập.5 Vài ngày sau, ngày 5/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh quyết định quốc kỳ Việt Nam là lá cờ đỏ sao vàng. Từ biểu tượng trong buổi lễ độc lập, nó trở thành quốc kỳ của cả nước.
Kể từ đó, 2/9 được gọi bằng một cái tên thân thuộc: Tết Độc lập. Đây là ngày lễ độc lập chính thức của nước Việt Nam hiện nay, gắn với giờ khắc lịch sử lúc 14 giờ ngày 2/9/1945 tại Ba Đình.
Quốc khánh của các nước
Mỗi nước chọn cho mình một mốc sự kiện riêng, nên lịch lễ của thế giới rải đều quanh năm.
Mỹ lấy ngày 4/7, kỷ niệm Tuyên bố Độc lập được Quốc hội Lục địa thứ hai phê chuẩn ngày 4/7/1776. Pháp chọn 14/7, được thiết lập làm Quốc khánh từ năm 1880 để tưởng nhớ cuộc chiếm ngục Bastille ngày 14/7/1789. Sáng hôm ấy, cuộc diễu hành quân sự lớn nhất châu Âu diễn ra trên đại lộ Champs-Élysées ở Paris.
Ở châu Á, Trung Quốc tổ chức Quốc khánh ngày 1/10, mở đầu Tuần lễ Vàng kéo dài một tuần. Hàn Quốc nghỉ lễ 15/8, gọi là Gwangbokjeol, tức Lễ hội Quang Phục, đánh dấu kết thúc sự cai trị của Nhật Bản. Nhật Bản chọn 11/2 làm Ngày thành lập quốc gia, gắn với sự kiện Thiên hoàng Jimmu lên ngôi năm 660 trước Công nguyên. Trong khi đó, Singapore kỷ niệm 9/8, ngày nước này giành độc lập khỏi Malaysia năm 1965.
So với các nước, ngày Quốc khánh của Việt Nam cũng đi theo đúng quy luật ấy: lấy một sự kiện có thật, có giờ có ngày, làm mốc cho cả dân tộc.
Nghỉ hai ngày và lương làm thêm
Theo Điều 112 Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động Việt Nam được nghỉ lễ Quốc khánh hai ngày: ngày 2/9 và một ngày trước hoặc sau.4 Nếu 2/9 trùng vào Chủ nhật là ngày nghỉ hàng tuần, người lao động được nghỉ bù. Năm 2018 là ví dụ rõ: công chức, viên chức nghỉ bù vào thứ Hai ngày 3/9, hưởng liền ba ngày nghỉ từ 1/9 đến hết 3/9.
Ai phải đi làm vào ngày lễ, quyền lợi được ghi ở Điều 98 và Điều 112 của bộ luật này: làm thêm ban ngày được trả bằng 300% đơn giá tiền lương, ban đêm bằng 390%. Tính cả lương ngày nghỉ lễ, đi làm ban ngày nhận ít nhất 400% lương, ban đêm ít nhất 490% lương.8 Theo Nghị định 145, làm thêm vào ngày lễ trùng ngày nghỉ hàng tuần thì hưởng lương theo mức ngày nghỉ lễ; làm thêm vào ngày nghỉ bù thì hưởng theo mức ngày nghỉ hằng tuần.
Đọc thêm: Ngày Quốc tế Nam giới 19/11 lan từ Trinidad đến hơn 170 nước
Truyền thống diễu binh và điện mừng
Mỗi năm, không khí 2/9 lại có những nét riêng. Sáng 2/9/2026, từ khoảng 5 giờ 30, hàng nghìn người đã tập trung tại Quảng trường Ba Đình chờ Lễ Thượng cờ; nhiều người có mặt từ 4 giờ sáng. Đúng 6 giờ, Quốc ca vang lên và lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên đỉnh cột cờ.
Ở tận mũi cực nam, lễ chào cờ kỷ niệm 81 năm Quốc khánh tại Cột cờ Hà Nội - Mũi Cà Mau (xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau) thu hút gần 1.500 người tham dự. Tại đây, địa phương đón nhận Bằng xác lập Kỷ lục “Lá cờ Tổ quốc bằng vải lớn nhất Việt Nam”.3 Lá đại kỳ rộng 2.025 mét vuông, dài 60 mét, rộng 33,75 mét, nặng khoảng 320 kilôgam; Công ty Cổ phần Đầu tư Xuất nhập khẩu Thương mại Dịch vụ SG Chiến Thắng là đơn vị thiết kế và thực hiện.
Năm trước đó, kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, Việt Nam tổ chức lễ diễu binh, diễu hành tại Ba Đình ngày 2/9/2025 với 16.300 cán bộ, chiến sĩ chia thành 43 khối hành tiến. Lực lượng vũ trang Trung Quốc, Nga, Lào và Campuchia cùng tham gia, và lần đầu có hình thức diễu binh lực lượng vũ trang trên biển tại Vịnh Cam Ranh, truyền hình trực tiếp về Hà Nội.6 Đây là lần thứ bảy Việt Nam kỷ niệm Quốc khánh bằng diễu binh; sáu lần trước rơi vào các năm 1965, 1975, 1985, 2000, 2005 và 2015, trải suốt từ thời chiến đến thời bình.
Các hoạt động kỷ niệm 80 năm còn trải rộng khắp đất nước. Ngày 19/8/2025, lễ khởi công, khánh thành các dự án, công trình kỷ niệm diễn ra đồng thời tại 80 điểm cầu. Sau đó, ngày 26/8/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp các ban, bộ, ngành tổ chức Lễ phát hành bộ tem bưu chính kỷ niệm gồm 1 mẫu tem và 1 tấm tem lớn gộp nhiều con tem liền nhau.1
Dịp kỷ niệm 81 năm, lãnh đạo 10 nước gửi điện, thư chúc mừng cho Việt Nam, trong đó có Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith, Thủ tướng Sonexay Siphandone và Quyền Chủ tịch Quốc hội Sounthone Xayachak. Các điện, thư được chuyển tới Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.
Đón Tết Độc lập qua từng thời kỳ
Cách đón Tết Độc lập đổi theo từng thời kỳ, nhưng cốt lõi thì không đổi. Sáng ngày 2/9/1975, đúng 5 giờ, Đài Truyền thanh tỉnh Cà Mau phát lời xướng mừng Quốc khánh độc lập đầu tiên sau khi miền Nam giải phóng. Đài khi đó được tiếp quản từ chính quyền cũ, chỉ có một phòng thu khoảng 6 mét vuông với vài thiết bị đơn sơ; người lập kế hoạch chương trình mừng Quốc khánh đầu tiên là Trưởng đài Nguyễn Minh Gấm, mà người quen gọi là chú Ba Gấm.
Một phòng thu nhỏ ở đầu mũi đất phía nam, phát lời xướng đầu tiên của một đất nước vừa thống nhất.
Gần nửa thế kỷ sau, 2/9 lại có một dáng vẻ khác. Kỷ niệm 76 năm Quốc khánh năm 2021 diễn ra khi dịch Covid-19 bùng phát dữ dội ở miền Nam, người dân không thể ra đường vẫy cờ, cả nước giữ tinh thần chống dịch như chống giặc. Trong dịp ấy, hàng triệu liều vaccine được đưa về Việt Nam, phần lớn tới Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam; hàng ngàn người trẻ gồm sinh viên, sĩ quan, chiến sĩ lực lượng vũ trang lên xe chi viện miền Nam. Ngày lễ ấy lặng lẽ hơn mọi năm, nhưng vẫn là ngày cả nước hướng về một điểm chung.
Trên môi trường trực tuyến, ngày 2/9 cũng hiện diện theo cách riêng. Google từng chào mừng Ngày Quốc khánh Việt Nam bằng hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng và cảnh Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, đưa giờ khắc Ba Đình năm 1945 tới màn hình của hàng triệu người dùng mỗi khi mở trang tìm kiếm.
Điều mang theo về ngày 2/9
Trở lại câu hỏi ban đầu: ngày Quốc khánh là ngày gì, câu trả lời giờ đã đủ. Đó là 2/9 hằng năm, ngày Tuyên ngôn Độc lập được Hiến pháp ghi thành điều khoản, ngày nghỉ lễ hai ngày của người lao động, và là Tết Độc lập trong đời sống của nhiều thế hệ người Việt, từ phòng thu 6 mét vuông ở Cà Mau đến Quảng trường Ba Đình.
Ai muốn xem Lễ Thượng cờ trực tiếp chỉ cần nhớ giờ khắc cố định: 6 giờ sáng ngày 2/9, lá cờ đỏ sao vàng lên đỉnh cột cờ tại Ba Đình. Với người trẻ lần đầu đứng giữa quảng trường lúc ấy, khoảnh khắc lá cờ vượt lên nền trời sớm là cách hiểu ngày Quốc khánh bằng mắt, không cần qua một dòng chữ nào.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh (suckhoedoisong.vn) ↩
- Google Doodle chào mừng ngày Quốc khánh Việt Nam (cafef.vn)
- Gần 1.500 người tham dự lễ chào cờ đặc biệt ở Đất Mũi ngày Quốc khánh (vietnam.vnanet.vn) ↩
- Ngày Quốc khánh (Việt Nam) (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f
- Quốc kỳ Việt Nam (Wikipedia) ↩
- Diễu binh kỷ niệm 80 năm Quốc khánh Việt Nam (Wikipedia) ↩
- Cách mạng Tháng Tám (Wikipedia)
- Người lao động được trả lương và thưởng thế nào dịp nghỉ lễ 30/4 (suckhoedoisong.vn) ↩
- Lễ Quốc khánh 2.9, người lao động được nghỉ mấy ngày? (laodong.vn)