Ngày Thương binh liệt sĩ 27/7 và đề nghị bổ sung ngày nghỉ lễ mới

Nhiều năm qua, ngày 27/7 vẫn là ngày làm việc bình thường với người lao động, công chức và viên chức. Mốc này không nằm trong nhóm ngày lễ, Tết được nghỉ hưởng nguyên lương.^{88 Có đề xuất bổ sung Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7 là ngày nghỉ lễ, hưởng nguyên lương (tuoitre.vn)99 Chính phủ đề xuất thêm 1 ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương vào Bộ luật Lao động (cafef.vn)} Sáng 3/10/2026, Ủy ban Văn hóa và Xã hội Quốc hội họp toàn thể lần thứ 4 để thẩm tra các dự luật trình kỳ họp thứ hai. Tại đây, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Thị Thanh Lam cho biết có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung ngày 27/7 - Ngày Thương binh - Liệt sĩ thành ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương.⁸

Với người đi làm, dịp 27/7 thường chỉ hiện diện qua các hoạt động tri ân trên báo chí, ở cơ quan và địa phương: thăm hỏi gia đình chính sách, dâng hương ở nghĩa trang liệt sĩ. Chiều muộn, mọi người vẫn về nhà chuẩn bị cho ngày làm việc tiếp theo.

Nếu đề xuất thành hiện thực, lịch nghỉ sẽ có thêm một ngày nghỉ lễ mới. Và lần này cũng không phải lần đầu chuyện cũ được đưa ra bàn.

Ngày Thương binh liệt sĩ ra đời giữa khói lửa

Câu chuyện của ngày này bắt đầu từ một thời cực kỳ khó khăn. Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược.^{66 Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn)} Hàng vạn chiến sĩ và đồng bào hy sinh hoặc mang thương tật để bảo vệ nền độc lập non trẻ của dân tộc. Đến ngày 19/12/1946, khi Hà Nội phát động chiến tranh kháng Pháp, số người bị thương và chết tăng nhanh. Chăm lo thương binh trở thành việc cấp bách của cả nước.⁶

Trước tình hình ấy, ngay đầu năm 1946, một hội giúp binh sĩ tử nạn ra đời ở Thuận Hóa, Hà Nội và vùng Bình Trị Thiên, sau đó đổi tên thành Hội Giúp binh sĩ bị thương. Chủ tịch Hồ Chí Minh giữ vai trò Hội trưởng danh dự.^{66 Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn)} Ngày 28/5/1946, Hội tổ chức buổi nói chuyện tại Nhà hát lớn Hà Nội và Người trực tiếp tham dự.⁶ Ngày 26/2/1947, Phòng thương binh thuộc Chính trị Cục quân đội quốc gia Việt Nam ra đời, đảm nhiệm việc chỉ đạo công tác thương binh tử sĩ trên cả nước.⁶

Ý tưởng có một ngày kỷ niệm riêng cho thương binh hình thành từ tháng 6/1947. Lúc bấy giờ, đại diện nhiều tổ chức quần chúng và cơ quan Trung ương họp tại Đại Từ, Thái Nguyên để bàn việc tổ chức. Cuộc họp diễn ra tại xóm Bàn Cờ, xã Hùng Sơn, Đại Từ thời ấy. Đến dự có đại diện các tổ chức quần chúng và cơ quan Trung ương: từ Tổng bộ Việt Minh, Hội Phụ nữ cứu quốc, Đoàn Thanh niên cứu quốc đến Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam và Nha Thông tin tuyên truyền, cùng một số địa phương.^{66 Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn)} Theo đề nghị của đại diện Chính trị Cục, hội nghị nhất trí đề nghị Trung ương chọn một ngày kỷ niệm dành riêng cho thương binh.⁶

Đầu tháng 7/1947, Ban Vận động tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc được thành lập.^{66 Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn)} Chủ tịch Hồ Chí Minh sau đó chỉ thị chọn ngày 27/7/1947 làm Ngày Thương binh toàn quốc. Ngày đầu tiên được đánh dấu bằng cuộc mít tinh tại xã Hùng Sơn với khoảng 2.000 người tham gia.⁶ Tại đây, Ban tổ chức đọc thư của Người, trong đó Người nhắc nhở rằng thương binh là những người đã bỏ gia đình, đổ xương máu để giữ nước, che chở đồng bào. Vì vậy, Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, giúp đỡ những người con dũng cảm ấy.⁶

Nhân ngày đầu tiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi tặng Ban tổ chức ba món quà giản dị: một chiếc áo lụa, tiền bằng một tháng lương và suất cơm của một nhân viên Phủ Chủ tịch.^{66 Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn)} Cũng trong năm ấy, ngày 16/8/1947, Người ký Sắc lệnh số 20/SL.⁶ Văn bản này quy định chế độ hưu bổng cho người mang thương tật và tiền tuất cho gia đình người hy sinh. Sắc lệnh là văn bản pháp quy đầu tiên đặt công tác thương binh liệt sĩ vào vị trí quan trọng.⁶

Tháng 7/1954, sau thắng lợi của trận Điện Biên Phủ kèm theo thương vong nặng nề, chính quyền dành sự chú ý đặc biệt cho binh sĩ, thân nhân liệt sĩ và việc chăm lo thương binh.^{66 Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn)} Từ năm 1955, ngày 27/7 được đổi tên thành Ngày Thương binh - Liệt sĩ để ghi nhận đầy đủ sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ.⁶

Từ năm 1975, sau khi đất nước thống nhất, ngày kỷ niệm này trở thành ngày chung của cả nước và được duy trì đều đặn.^{77 Lịch sử, ý nghĩa ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 (thieutoan.thanhhoa.gov.vn)}

Vì sao đề nghị ngày 27/7 thành ngày nghỉ lễ mới

Ngày 27/7 đã không phải lần đầu được đề nghị đưa vào nhóm ngày nghỉ hưởng nguyên lương.^{22 Đề xuất ngày Gia đình Việt Nam 28/6 là ngày nghỉ lễ trong năm (vietnamnet.vn)} Sớm nhất, năm 2016, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội từng đề nghị cân nhắc bổ sung ngày kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ 7/5 vào nhóm ngày lễ quốc gia, khi lập dự thảo báo cáo tổng kết ba năm thi hành Bộ luật Lao động 2012. Nghĩa là ý tưởng một ngày nghỉ lễ mới mang tính tri ân đã được đặt ra từ trước.

Rồi đến năm 2019, trong quá trình chuẩn bị dự thảo Bộ luật Lao động sửa đổi, nhiều ý kiến đề nghị bổ sung ngày 27/7 để nhân dân có một ngày nghỉ thực hiện những hoạt động thiết thực tri ân người có công. Tại hội thảo góp ý với cộng đồng doanh nghiệp sáng 14/5/2019, ông Mai Đức Thiện, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, xác nhận dự thảo có nội dung thêm một ngày lễ tri ân vào ngày 27/7. Lý do: mốc này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn nhằm tưởng nhớ thương binh, liệt sĩ.^{55 Đề xuất bổ sung nghỉ lễ Ngày Thương binh liệt sĩ 27/7: Những ý kiến trái chiều (doanhnghiepvn.vn)}

Tại kỳ họp Quốc hội năm 2019, Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội Nguyễn Thúy Anh cho biết có ba luồng ý kiến. Một luồng ủng hộ bổ sung nhưng đề nghị cân nhắc lấy Ngày Gia đình Việt Nam 28/6; một luồng tán thành chọn 27/7; luồng thứ ba đề nghị cân nhắc vì chưa có đánh giá tác động chính sách. Nhiều đoàn đại biểu và kiến nghị của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tiếp tục đề nghị chọn ngày 28/6.^{22 Đề xuất ngày Gia đình Việt Nam 28/6 là ngày nghỉ lễ trong năm (vietnamnet.vn)} Vì vậy, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa ra hai phương án: không bổ sung ngày nghỉ, hoặc bổ sung một ngày nghỉ hưởng nguyên lương vào ngày 28/6.² Sau đó, Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Trưởng ban soạn thảo, xin rút đề xuất tăng thêm một ngày nghỉ là ngày 27/7 và đề nghị giữ nguyên số ngày nghỉ lễ như hiện hành.²

Kết quả cuối cùng: sáng 20/11/2019, Quốc hội thông qua Bộ luật Lao động sửa đổi với tỷ lệ tán thành 90,06%. Về ngày nghỉ, luật chỉ bổ sung một ngày nghỉ hưởng nguyên lương liền kề với Ngày Quốc khánh 2/9, không chọn ngày 27/7 hay ngày 28/6.

Bảy năm sau, chuyện cũ trở lại. Tại phiên thẩm tra nói trên, lý do được nêu là cấp có thẩm quyền đã nhận được văn bản báo cáo một đề án về hình thức kỷ niệm, tri ân các bậc tiền nhân, anh hùng dân tộc, thương binh, liệt sĩ và người có công trong chiều dài lịch sử dựng nước, giữ nước. Thêm ngày nghỉ sẽ tạo điều kiện để mọi người tham gia các hoạt động tri ân. Một lý do khác cũng được nhiều người nhắc tới: các ngày nghỉ lễ hiện rơi chủ yếu vào nửa đầu năm, trong khi nửa cuối chỉ có dịp Quốc khánh 2/9.

Tuy vậy, cần tách bạch điều đã xác nhận và điều còn bỏ ngỏ. Chắc chắn là có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung tại phiên họp thẩm tra. Giải trình về nội dung này, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy cho biết đây là nội dung mới, theo tinh thần nắm được có cơ quan chuyên môn đề xuất với cấp có thẩm quyền, nhưng hiện chưa có thông tin chính thức. Khi có thông tin chính thức sẽ báo cáo Chính phủ bổ sung. Trong khi đó, dự án luật do Bộ Nội vụ chủ trì soạn thảo, đang được Bộ Tư pháp thẩm định, chỉ đề xuất bổ sung Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 làm ngày nghỉ. Dự án dự kiến trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ hai và có hiệu lực từ 1/3/2027.

Bối cảnh của đề xuất 24/11 cũng cần được hiểu rõ. Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, thông qua ngày 24/4 tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, quy định 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Theo đó, người lao động sẽ được nghỉ làm việc với đầy đủ lương. Ngoài ra, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam từng mang đến Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam một đề xuất: thêm 2 ngày nghỉ lễ vào dịp Quốc khánh, kéo dài thời gian nghỉ từ ngày 2 đến 5/9.

Ủng hộ và băn khoăn

Quanh đề xuất này, quan điểm chia thành nhiều hướng rõ rệt. Ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội, cho rằng bổ sung thêm một ngày nghỉ là phù hợp. Lý do: cả năm Việt Nam khi đó cũng chỉ có 11 ngày nghỉ lễ, vẫn ít hơn so với các nước lân cận trong khu vực. Nhưng ông cũng lưu ý việc thêm ngày nghỉ phải xin ý kiến nhân dân và đánh giá các yếu tố xã hội, vì “có thể làm việc mới là hoạt động tri ân tốt, còn nghỉ chưa chắc đã là tri ân tốt”.

Trong giới doanh nghiệp, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, tán thành nghỉ ngày 27/7 để tri ân. Song bà cho rằng ngày này khá nhạy cảm nên kiến nghị Chính phủ cân nhắc chọn ngày nghỉ khác trong khoảng từ tháng 6 đến tháng 9 cho phù hợp.

Ngược lại, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, góp ý không nên chọn ngày 27/7, cho rằng “không nên xoáy sâu thêm những chuyện đã qua”. Ông đề xuất người lao động vẫn đi làm và Nhà nước khuyến khích dùng tiền ngày công đó để tri ân người có công.

Đọc thêm: Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh nằm ở đâu, có gì

Ngày 27/7 với đời sống thường ngày

Dù có thành ngày nghỉ hay chưa, ý nghĩa của ngày Thương binh liệt sĩ vẫn nằm ở đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc: tưởng nhớ những người đã ngã xuống hoặc để lại một phần sức khỏe cho đất nước, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ và lan tỏa văn hóa tri ân trong xã hội. Dịp này còn củng cố niềm tin của nhân dân và tăng khối đại đoàn kết toàn dân. Hằng năm, đây là lúc chính quyền, tổ chức và cá nhân thăm hỏi gia đình liệt sĩ, Mẹ Việt Nam Anh hùng, dâng hương tại các nghĩa trang liệt sĩ.

Quy mô của lòng biết ơn ấy có thể đo qua những con số. Cả nước ghi nhận hơn 9,2 triệu người có công với cách mạng. Trong đó, liệt sĩ trên 1,2 triệu người; gần 140.000 Mẹ Việt Nam Anh hùng; thương binh, bệnh binh hơn 600.000 người, bên cạnh hàng triệu thân nhân liệt sĩ và người hoạt động kháng chiến chịu ảnh hưởng của chiến tranh.

Việt Nam hiện có 12 ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương: Tết dương lịch một ngày, Tết âm lịch năm ngày, Giỗ Tổ Hùng Vương một ngày, ngày 30/4, Quốc tế Lao động 1/5, hai ngày Quốc khánh và Ngày Văn hóa Việt Nam. Ngày 27/7 vẫn chưa có tên trong danh sách ngày nghỉ lễ mới này.

Riêng nơi khởi nguồn của ngày kỷ niệm, xóm Bàn Cờ, xã Hùng Sơn, tỉnh Thái Nguyên, được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử nhân kỷ niệm 50 năm vào ngày 12/7/1997. Ngày 27/7/1997, khu kỷ niệm cùng bia kỷ niệm được khánh thành.

Năm nay đánh dấu tròn 79 năm ngày kỷ niệm, và đất nước đang hướng tới mốc 80 năm vào năm sau.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Việt Nam có thể sẽ thêm 1 ngày nghỉ lễ tháng 5? (cafebiz.vn)
• Đề xuất ngày Gia đình Việt Nam 28/6 là ngày nghỉ lễ trong năm (vietnamnet.vn) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d
• Đề xuất bổ sung Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 vào ngày nghỉ lễ trong Bộ luật Lao động (vtv.vn)
• Đề xuất bổ sung ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương Ngày Văn hóa Việt Nam từ năm nay (cafef.vn)
• Đề xuất bổ sung nghỉ lễ Ngày Thương binh liệt sĩ 27/7: Những ý kiến trái chiều (doanhnghiepvn.vn) ↩
• Ngày thương binh liệt sĩ (hepza.hochiminhcity.gov.vn) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d ↩^e ↩^f ↩^g ↩^h ↩ⁱ ↩^j ↩^k ↩^l ↩^m ↩ⁿ ↩^o
• Lịch sử, ý nghĩa ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 (thieutoan.thanhhoa.gov.vn) ↩
• Có đề xuất bổ sung Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7 là ngày nghỉ lễ, hưởng nguyên lương (tuoitre.vn) ↩^a ↩^b
• Chính phủ đề xuất thêm 1 ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương vào Bộ luật Lao động (cafef.vn) ↩
• Quốc hội thông qua Bộ luật Lao động (sửa đổi) với 16 điểm mới (dansinh.dantri.com.vn)