Chúc Mừng Năm Mới

Tiền & nghề

Lập kế hoạch tài chính Q4 với 7 bước giữ vững ngân sách trước mùa lì xì

Nhiều người nghĩ cuối năm chỉ cần tiêu hết tiền thưởng là xong, thực tế lập kế hoạch tài chính Q4 giúp kiểm soát chi tiêu mà vẫn còn tiền để dành. Chuyên gia tài chính khuyên trích 20-30% tiền thưởng ngay khi nhận được, tách khỏi tài khoản chi tiêu hằng ngày.

13 phút đọc

Tháng Tết, người Việt chi tiêu hơn nửa triệu tỷ đồng: tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 1/2025 ước đạt 573.300 tỷ đồng, tăng 9,5% so với cùng kỳ. Con số ấy giải thích vì sao nhiều gia đình vào quý 4 thấy tiền rút nhanh một cách khó hiểu, trong khi các khoản quà biếu, mâm cỗ, lì xì vẫn đứng chờ phía trước.

Lập kế hoạch tài chính Q4 chính là cách chặn trước tình trạng đó. Bảy bước dưới đây đi theo thứ tự, từ đánh giá thu nhập đến rà soát sau Tết, dựa trên khuyến nghị của các chuyên gia tài chính cá nhân dành cho người đi làm và hộ gia đình nhỏ.

Bước 1: Đánh giá tài chính hiện tại

Mọi kế hoạch tài chính đều bắt đầu từ việc biết mình đang có gì. Người mới thường bỏ qua bước này vì tưởng nó đơn giản, nhưng đây lại là chỗ dễ sai nhất: thu nhập gồm nhiều hơn lương, chi tiêu cũng có những khoản khó thấy hàng tháng.

Trước hết, liệt kê toàn bộ nguồn thu nhập, chia thành hai nhóm. Nhóm cố định gồm lương, trợ cấp; nhóm không cố định gồm thưởng, tiền làm thêm giờ, các khoản thu ngoài.3 Riêng quý 4 cần tính cả những khoản chỉ có dịp cuối năm như lương tháng 13, thưởng hiệu suất, tiền hoàn thuế hay quà biếu bằng tiền.

Lấy một ví dụ: người có thu nhập cố định 12 triệu đồng mỗi tháng, dự kiến nhận thưởng Tết 5 triệu và thu nhập phụ 2 triệu, thì tổng thu cả quý 4 đạt 43 triệu đồng, gồm 36 triệu lương ba tháng cộng 5 triệu thưởng và 2 triệu thu phụ. Con số này là trần chi tiêu của cả quý, mọi khoản chi phải nằm trong đó chứ không phải chỉ trong lương hàng tháng.

Bên cạnh thu, ghi lại các khoản nợ đang còn, số tiền tiết kiệm hiện có và mức chi tiêu trung bình mỗi tháng. Giá trị tài sản ròng bằng tổng tài sản trừ đi tổng nợ phải trả, phản ánh tình trạng tài chính tại thời điểm đánh giá. Thạc sĩ Nguyễn Thu Giang, cố vấn tài chính tại FIDT, khuyến nghị thống kê đầy đủ thu chi cuối năm ngay từ đầu, vì các khoản nhỏ cộng dồn chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách Tết.

Việc ghi chép làm được trên bảng tính Excel, Google Sheets hoặc ứng dụng quản lý tài chính như Money Lover, Misa.3 Người có thói quen kiểm kê tài chính hàng tháng sẽ hiểu rõ chi phí của mình và điều chỉnh cách bố trí tiền tốt hơn.2

Cuối năm cũng là lúc rà lại các khoản chi định kỳ và tự hỏi món nào còn đáng giữ. Khi đứng trước khuyến mãi, đừng vội bị cuốn theo; hãy sống trong khả năng của mình và cân nhắc xem món đồ cũ có còn đáp ứng nhu cầu cơ bản hay không trước khi mua mới. Những món không dùng đến nên bán hoặc tặng, vừa tạo không gian sống rộng rãi hơn, vừa thêm một nguồn tiền nhỏ đưa vào ngân sách quý 4.2

Bước 2: Đặt mục tiêu cho quý 4

Bước thứ hai của lập kế hoạch tài chính là thiết lập mục tiêu hợp lý, khả thi và có thời gian biểu rõ ràng.1 Mục tiêu nên đặt theo nguyên tắc SMART: cụ thể, đo lường được, khả thi, thực tế và có thời hạn. Thay vì ghi chung chung “năm nay phải để dành được tiền”, hãy viết rõ số tiền và hạn chót.

Mục tiêu tài chính thường được chia theo thời gian: ngắn hạn từ 0 đến 1 năm như quỹ khẩn cấp hay trả nợ thẻ tín dụng, trung hạn từ 1 đến 5 năm như mua xe hay đi du lịch, dài hạn trên 5 năm như mua nhà hay quỹ hưu trí. Ngân sách quý 4 chủ yếu phục vụ nhóm ngắn hạn, nhưng nên viết cả mục tiêu dài hạn ra để tiền Tết không ăn vào phần dành cho những năm sau.

Thời hạn của mục tiêu còn quyết định chỗ gửi tiền. Với mục tiêu ngắn hạn, nên phân bổ vốn vào kênh đầu tư bảo toàn vốn, thanh khoản tốt; mục tiêu dài hạn thì lựa chọn sản phẩm đầu tư phù hợp đa dạng hơn. Nguyên tắc này giúp tiền dành cho Tết không bị kẹt ở kênh khó rút ra khi cần.

Riêng khoản tiết kiệm tiền cho Tết, ngay khi tiền thưởng về, chuyên gia FIDT khuyến nghị trích trước một phần cố định khoảng 20-30% hoặc theo mục tiêu cá nhân để gửi tiết kiệm, tách riêng khỏi tài khoản chi tiêu hằng ngày.

Với khoản thưởng 50 triệu đồng, đặt mục tiêu tiết kiệm 15 triệu đồng cho quỹ dự phòng là mức khả thi và đo lường được. Cách phân bổ còn tùy hoàn cảnh: nhóm 20-30 tuổi độc thân hoặc mới lập gia đình có thể dành 40-50% tiền thưởng cho Tết nhưng vẫn giữ tối thiểu 20-30% để tiết kiệm; nhóm 30-45 tuổi khi áp lực con cái và nợ tăng lên nên ưu tiên quỹ dự phòng, học phí và trả nợ trước hạn; nhóm trên 45 tuổi thường tiết chế chi tiêu Tết, ưu tiên bảo toàn vốn.

Bước 3: Chia ngân sách 50/30/20

Khi đã có tổng thu và mục tiêu, việc còn lại là chia tiền thành các ngăn. Phương pháp 50/30/20 phân bổ thu nhập ròng thành ba phần: 50% cho nhu cầu thiết yếu như thuê nhà, điện nước, thực phẩm; 30% cho mong muốn như mua sắm, giải trí; 20% cho tiết kiệm và đầu tư.

Với thu nhập ròng 30 triệu đồng mỗi tháng, cách chia sẽ là 15 triệu cho nhu cầu, 9 triệu cho mong muốn và 6 triệu cho tiết kiệm. Tỷ lệ này dễ nhớ, dễ áp dụng, phù hợp cho người mới bắt đầu vì không phải ghi chép từng món nhỏ.

Trong quý 4, phần 20% tiết kiệm chính là nguồn nuôi quỹ Tết và quỹ dự phòng. Nếu chi tiêu thực tế vượt phần 50% nhu cầu, cần cắt giảm khoản không cần thiết ở nhóm 30% thay vì rút tiền tiết kiệm ra bù, vì làm vậy sẽ phá cả hai mục tiêu cùng lúc. Đây là mắt xích giữ cả quá trình lập kế hoạch tài chính Q4 đứng vững.

Đọc thêm: Giá xăng dầu hôm nay và cách giữ ngân sách gia đình không vỡ

Bước 4: Danh sách chi tiêu Tết

Chuẩn bị chi tiêu Tết nên bắt đầu bằng việc xác định trước các khoản chi lớn trước, trong và sau Tết, theo lời khuyên của chuyên gia tài chính cá nhân Lê Phương Thanh: quà Tết cho cơ quan, gia đình, đối tác, cô giáo, người giúp việc; trang trí dọn dẹp nhà cửa; mâm cỗ cúng và ăn uống ngày Tết; quần áo; đi lại du xuân; lì xì; và sau Tết là chi phí sinh hoạt thường ngày.

Thạc sĩ Nguyễn Thu Giang của FIDT gói cả quy trình thành năm bước quản lý tiền Tết: thống kê đầy đủ thu chi cuối năm, ưu tiên tiết kiệm trước khi chi tiêu, khoanh vùng ngân sách chi tiêu Tết, lập danh sách mua sắm với giới hạn rõ ràng, và theo dõi, điều chỉnh ngay trong Tết. Tết là giai đoạn cảm xúc dễ lấn át lý trí, nên danh sách viết trước sẽ giữ vai trò điểm tựa mỗi khi đứng trước một món hàng bất chợt.

Mỗi khoản nên có giới hạn riêng, viết ra thành bảng chi tiêu cuối năm để cộng dồn được. Một mức phân bổ minh họa: quà Tết 5 triệu, mâm cỗ 3 triệu, trang trí 1 triệu, lì xì 2 triệu, du xuân 4 triệu, tổng cộng 15 triệu đồng. Mức cụ thể của mỗi nhà khác nhau, miễn sao tổng không vượt khoản đã khoanh trong ngân sách quý 4.

Kế hoạch chi tiêu Tết cũng nên theo dõi ở một file riêng, độc lập với chi tiêu hằng ngày, và có một ngân sách riêng chỉ dành cho Tết để tránh vung tay quá trán ảnh hưởng đến các mục tiêu tài chính khác, theo chuyên gia Phương Thanh.4 Về thời điểm mua sắm, đồ không có hạn sử dụng như quần áo hoặc hạn dài như bánh kẹo, trà nên mua trước để có nhiều lựa chọn, còn thực phẩm tươi sống cần đặt trước vì cận Tết giá thường tăng và chỗ bán đông đúc.

Một cách giảm áp lực cho dịp cuối năm là phân bổ mua sắm trong cả năm thay vì dồn hết vào Tết: đồ gia dụng mua từ đầu năm, quần áo mua vào cuối mùa với giá tốt nhưng vẫn dùng cho năm sau. Thực tế, nhiều người lao động đã lên kế hoạch chi tiêu Tết theo tiêu chí tiết kiệm, chỉ mua những thứ cần thiết và ưu tiên mua sắm tại Chợ Tết Công đoàn, nơi bán sản phẩm giá ưu đãi giúp giảm bớt chi phí ngày Tết.6

Bảng gợi ý phân bổ ngân sách Tết theo từng khoản chi lớn.
Khoản chi Mức minh họa Ghi chú
Quà Tết 5 triệu đồng Cơ quan, gia đình, đối tác
Mâm cỗ và ăn uống 3 triệu đồng Đặt tươi sống trước
Trang trí nhà cửa 1 triệu đồng Mua sớm được
Lì xì 2 triệu đồng Chuẩn bị tiền nhỏ lẻ
Du xuân, đi lại 4 triệu đồng Gồm xăng xe, vé
Một người phụ nữ quay lưng sắp xếp phong bì đỏ trên bàn giữa phòng khách có cây quýt và cành hoa đào, sàn gạch
Ảnh minh họa

Bước 5: Quỹ dự phòng và lá chắn

Mức khuyến nghị cho quỹ dự phòng là tương đương 3-6 tháng chi phí sinh hoạt cơ bản, được xây dựng bằng cách trích một phần thu nhập cố định hàng tháng. Ví dụ, nếu chi phí sinh hoạt mỗi tháng là 8 triệu đồng, quỹ cần đạt từ 24 đến 48 triệu đồng.

Ngoài quỹ khẩn cấp, phần để dành nên chia thành các quỹ riêng như quỹ du lịch, quỹ mua nhà. Khoản dự phòng này gánh các tình huống đột xuất như hỏng thiết bị, sửa xe, bệnh tật hay thất nghiệp, những rủi ro mà lập kế hoạch tài chính cá nhân giúp giảm thiểu. Tiền quỹ nên nằm ở kênh rủi ro thấp, thanh khoản tốt, và khi chọn phương thức tiết kiệm cần cân nhắc mức chấp nhận rủi ro cùng thời gian đầu tư.1

Dự phòng mới chỉ là một nửa của việc bảo vệ an toàn tài chính. Theo chuyên gia Trần Thị Mai Hân của Công ty CP Tư vấn Đầu tư và Quản lý Gia sản FIDT, bên cạnh quỹ dự phòng cho chi tiêu đột xuất, khẩn cấp, bảo hiểm đóng vai trò lá chắn cho các trường hợp bệnh hiểm nghèo, tai nạn, tử vong. Hai lớp này bổ trợ nhau: quỹ xử lý khoản nhỏ bất ngờ, bảo hiểm đứng sau những rủi ro lớn vượt khả năng chi trả của một gia đình.

Khi phần tiết kiệm đã dư quỹ khẩn cấp, việc chọn nơi để tiền cần dựa trên mức rủi ro mình chấp nhận được. Các kênh thường được xếp thành ba nhóm, từ an toàn đến rủi ro cao.

Các kênh để tiền xếp theo ba nhóm rủi ro thường được nhắc tới.
Mức rủi ro Kênh thường được xếp vào
An toàn Gửi tiết kiệm, quỹ trái phiếu
Sinh lời trung bình Quỹ mở, cổ phiếu
Rủi ro cao Bất động sản, chứng khoán phái sinh

Đọc thêm: Làm đèn ngủ DIY từ chai nhựa PET hai lít, sáng ấm tiết kiệm

Bước 6: Công cụ theo dõi thu chi

Kế hoạch chỉ có giá trị khi được ghi lại và theo dõi thường xuyên. Một file bảng tính đặt tên như “Ngân sách Q4” với các sheet Thu nhập, Chi tiêu, Tiết kiệm, Quỹ dự phòng là đủ cho phần lớn gia đình; ai thích tiện dụng hơn thì dùng ứng dụng Money Lover hoặc Misa.

File chi tiêu Tết nên tách riêng khỏi sổ chi hằng ngày, theo lời khuyên của chuyên gia Phương Thanh. Cứ mỗi tuần mở ra đối chiếu một lần, đánh dấu khoản đã chi, khoản còn dư; chứng từ như hóa đơn, biên lai chuyển tiền nên lưu lại để cuối quý tổng hợp cho chính xác.

Một người đàn ông ngồi bên bàn nhỏ, tay đặt trên cuốn sổ mở, trước mặt có laptop, máy tính bỏ túi và ly cà phê đá
Ảnh minh họa

Bước 7: Rà soát sau Tết

Tết qua, ngồi lại cộng toàn bộ chi tiêu để thấy mình tiêu tiền theo thói quen nào, đừng để năm nào cũng lặp lại vòng thưởng về, sạch túi rồi tiếc. So sánh từng khoản thực tế với mức đã đặt trong bảng chi tiêu cuối năm sẽ thấy ngay chỗ nào hay vượt.

Ví dụ, nếu chi tiêu Tết thực tế lên 17 triệu đồng thay vì 15 triệu như kế hoạch, có thể giảm 10% chi nhóm mong muốn trong quý đầu năm sau để bù đắp phần chênh. Việc đánh giá tiến độ nên làm mỗi tháng hoặc mỗi quý, và điều chỉnh kế hoạch khi thu nhập, chi tiêu hay mục tiêu thay đổi.3

Phần rà soát cuối năm còn nên mở sang phía thu nhập. Nâng cao kỹ năng cá nhân giúp tăng cơ hội nghề nghiệp và mức lương tốt hơn, góp phần cải thiện tài chính; theo dõi tin tức đầu tư và quản lý tài chính cũng giúp duy trì sự nhạy cảm với lĩnh vực này.

Thực hiện kế hoạch tài chính đòi hỏi kiên nhẫn, kiên trì, bám sát kế hoạch và liên tục điều chỉnh theo tình huống.1 Cách chuẩn bị tài chính cuối năm của năm nay, nếu được ghi lại đủ chi tiết, sẽ thành bản mẫu để năm sau chỉ cần sửa con số. Đó cũng là lúc vòng lặp lập kế hoạch tài chính Q4 khép lại và bắt đầu lại trọn vẹn hơn.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Tết Nguyên đán vào trang của bạn. Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web.

Nguồn tham khảo

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.

Đọc tiếp

Chủ đề

Công cụ liên quan

Ban Tiền & nghề

Cách Góc đọc làm việc

chucmungnammoi.com