Khoác tay hay khoát tay đều đúng chính tả, mỗi từ một nghĩa

Khoác tay hay khoát tay? Hai từ đều đúng chính tả, nhưng không thay thế được cho nhau: «khoác tay» là đưa cánh tay qua tay hay vai người bên cạnh, còn «khoát tay» là vung tay ra hiệu. Trang này chọn viết «khoác tay» khi nói về động tác thân mật ấy. Từ tin thời trang trong nước đến ảnh sao nước ngoài, hai từ luôn được dùng đúng hai nghĩa đó, không lẫn.

Người đọc thường gặp cụm từ này khi soạn tin nhắn, viết thiệp, đăng ảnh kỷ niệm hay đặt chú thích cho tấm hình chụp đôi. Chỉ cần xác định động tác trong ảnh là quàng tay hay vung tay, câu chữ sẽ tự đúng.

Khoác tay hay khoát tay: từ nào đúng?

Khoác tay hay khoát tay, từ nào đúng? Đáp án gọn: hai từ đều đúng, không từ nào bị coi là viết sai. Chúng là hai từ khác nghĩa nằm trong nhóm gần âm nên dễ dùng lẫn, khác với «khoát áo», cách viết không gặp trong từ điển. «Khoác tay» chỉ việc quàng tay qua cánh tay hoặc qua vai người khác; «khoát tay» chỉ động tác tay vung về một hướng, thường để báo hiệu.

Từ điển tiếng Việt ghi đủ cả hai, một bộ từ điển song ngữ cũng có mặt hai từ, nên chọn từ này hay từ kia không phải lỗi chính tả mà là chọn nghĩa. Điều đáng nói là nhiều người vẫn nghĩ một trong hai cách là sai, rồi sửa nhầm câu vốn đã đúng.

Đọc vài dòng tin là thấy ranh giới ấy. Trên sàn diễn áo dài cuối tuần, NSND Lan Hương và nghệ sĩ Đỗ Kỷ khoác tay nhau cùng làm người mẫu.^{11 NSND Lan Hương khoác tay chồng làm người mẫu (vietnamnet.vn)} Siêu mẫu Cindy Crawford khoác tay chồng Rande Gerber dạo phố Manhattan, Mỹ ngày 2/9. Shin Min Ah cũng liên tục khoác tay bạn trai Kim Woo Bin khi hẹn hò tại Úc.

Ba trường hợp ấy đều là cái quàng tay thân mật, không phải tay vung ra hiệu. Chiều ngược lại, một bài ký kể chuyện vị giám đốc khoát tay từ chối câu hỏi phỏng vấn rồi bỏ đi gần như chạy; bài thơ «Giông Bão Khoát Tay» cũng lấy chữ khoát theo nghĩa vung tay. Đặt hai từ cạnh nhau trong cùng một câu là văn lệch ngay, nên phải chọn theo động tác thật.

Một điểm dễ vấp nữa là các từ cùng chữ khoát nhưng không phải động tác tay. «Dứt khoát» viết với khoát, chỉ thái độ kiên quyết, chẳng liên quan gì đến tay. Trên báo, cụm «dứt khoát đoạn tuyệt» từng được dùng khi nói Lý Hiểu Phong xóa ảnh đôi với Lưu Khải Uy đêm 8/4. Vì thế đừng thấy chữ khoát quen mắt mà viết theo cho mọi trường hợp.

Khoác tay nghĩa là gì

Khoác tay là gì? «Khoác» là động từ chỉ việc đưa cánh tay qua người khác, hoặc đeo, phủ đồ vật lên mình. Ghép với «tay», từ này thành động tác thân mật: cánh tay quàng qua tay hay vai người bên cạnh. Sắc thái của nó là gần gũi: vợ chồng, người yêu, bạn bè, cha mẹ và con cái hay khoác tay nhau khi đi đường, khi chụp ảnh, khi bước vào một dịp trọng thể.

Ngoài việc ôm tay người bên cạnh, «khoác» còn dùng cho việc đeo hay phủ đồ lên người: khoác ba lô, khoác áo choàng, khoác áo mưa, có khi súng khoác ngang hông. Câu đúng rất dễ gặp: «Trong buổi sáng se lạnh, tôi luôn khoác áo ấm trước khi ra ngoài»; «Trời lạnh, nhớ khoác áo choàng khi đi ra đường để không bị ốm»,.

Nghĩa bóng của từ cũng quen trong đời sống: khoác áo lính, khoác áo câu lạc bộ. «Văn Hậu là một trong những cầu thủ khoác áo CLB CAHN nổi tiếng nhất»; «Trong 20 năm khoác áo lính, tôi đã đi qua rất nhiều vùng đất». Hiểu rộng nghĩa của «khoác» như vậy thì khó viết lẫn sang «khoát».

Còn một từ cùng gốc cũng hay bị viết sai là «khoác lác». Đây là từ đúng chính tả, từ điển tiếng Việt định nghĩa rõ: hành động khoe khoang thái quá, phóng đại hoặc nói sai sự thật; đồng nghĩa gồm ba hoa, khuếch khoác, phách lác, phét lác, nói bốc phét. Viết «khoác loác» thì thành vô nghĩa, vì «loác» không gặp trong từ điển.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Khoát tay dùng khi nào

«Khoát tay» là vung tay về một hướng, thường để báo hiệu. Động tác này hay đi với ý cho qua, bảo thôi, từ chối: chào tạm biệt bằng một cái phất tay, xua không khí ngại ngùng, hoặc cắt ngang một câu hỏi không muốn trả lời. Cặp khoác tay hay khoát tay vì thế khác nhau ở hướng tay: một bên đưa ra, một bên vòng lại.

Trong văn chương, khoát tay tạo nên hình ảnh dứt khoát. Bài thơ «Giông Bão Khoát Tay» dùng chữ khoát đúng nghĩa ấy: cánh tay đưa ra như một đường chỉ hướng, không phải vòng tay ghì lại. Vì thế từ này hay gặp trong ký, thơ, tiểu thuyết hơn là tin tức đôi lứa, nơi khoác tay mới là chữ chủ đạo.

Đọc thêm: Chếnh choáng hay chuếnh choáng, viết đúng chuẩn chính tả nào?

Vì sao hay viết nhầm

Nguyên nhân đầu tiên là ngữ âm: «khoác» và «khoát» phát âm gần tương đồng nên nhiều người nghe quen rồi viết theo. Tiếng Việt có ba vùng phương ngữ chính khác nhau chủ yếu ở ngữ âm, và chính sự khác nhau ấy khiến chữ viết mô tả cũng khác nhau.^{33 Chính tả tiếng Việt (Wikipedia)} Người Hà Nội không phân biệt tr/ch, s/x; người miền Trung không phân biệt thanh hỏi/ngã, đều là nguồn gốc quen thuộc của lỗi chính tả.

Nhóm dễ nhầm «khoác/khoát» gồm người chịu ảnh hưởng nặng của ngôn ngữ địa phương và người chưa rõ nghĩa của từ nên dùng sai cả khi nói lẫn khi viết. Không ai viết sai vì lười; phần lớn chỉ vì tai nghe quen trước khi mắt kịp tra.

Chính tả tiếng Việt là hệ thống quy tắc về cách viết các âm vị, âm tiết, từ, cách dùng dấu câu và lối viết hoa.^{33 Chính tả tiếng Việt (Wikipedia)} Hệ thống ấy gồm hai phần. Chính tả phổ thông được quy định bằng văn bản quy phạm pháp luật và dạy trong trường.³ Chính tả thường nhật là cách viết theo thói quen dân cư bản địa, được chấp nhận trong đời sống hằng ngày ở một vùng.³

Về phía văn bản, Quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục năm 1984 về chính tả tiếng Việt và thuật ngữ tiếng Việt là quy phạm pháp luật đầu tiên về chính tả tiếng Việt.^{33 Chính tả tiếng Việt (Wikipedia)} Văn bản đang được tuân thủ hiện nay về chính tả văn bản hành chính là Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư.³

Lỗi hay gặp nhất trong chính tả tiếng Việt là lỗi về phụ âm đầu; các cặp dễ nhầm gồm s/x, ch/tr, r/d/gi, n/ng, l/n, và nhầm dấu thanh có thể làm thay đổi hoàn toàn nghĩa của từ,. GS Nguyễn Văn Hiệp, Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học, cho rằng điều cần làm với chữ quốc ngữ hiện nay là xây dựng chuẩn chính tả.^{22 Giáo sư đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt (vnexpress.net)} Với câu hỏi khoác tay hay khoát tay đúng chính tả, chuẩn ấy nằm ở nghĩa: quàng tay hay vung tay. Muốn nắm thêm, bạn có thể đọc sổ tay của trang về quy tắc âm cuối t và c.

Câu đúng, câu sai

Cách kiểm tra nhanh nhất là đặt từ vào một câu cụ thể rồi hỏi: động tác trong câu là quàng tay hay vung tay? Chín cặp dưới đây là những câu đời thường, mỗi cặp một dòng đúng và một dòng sai để đối chiếu.

• Đúng: «Hai chị em khoác tay nhau đi dạo ven hồ.», Sai: «Hai chị em khoát tay nhau đi dạo ven hồ.» (quàng tay thì viết khoác).
• Đúng: «Anh ấy khoát tay ra hiệu cho cả nhóm dừng lại.», Sai: «Anh ấy khoác tay ra hiệu cho cả nhóm dừng lại.» (vung tay ra hiệu thì viết khoát).
• Đúng: «Trời trở gió, bà nhắc cháu khoác áo choàng trước khi ra cổng.», Sai: «Trời trở gió, bà nhắc cháu khoát áo choàng trước khi ra cổng.» (khoát áo là cách viết vô nghĩa).
• Đúng: «Cô dâu khoác tay bố bước vào lễ đường.», Sai: «Cô dâu khoát tay bố bước vào lễ đường.» (động tác thân mật, không phải ra hiệu).
• Đúng: «Ông chủ khoát tay từ chối lời mời lên sân khấu.», Sai: «Ông chủ khoác tay từ chối lời mời lên sân khấu.» (từ chối bằng cái vung tay).
• Đúng: «Nam và Hùng khoác vai nhau đi nghênh ngang trên đường.», Sai: «Nam và Hùng khoát vai nhau đi nghênh ngang trên đường.» (khoác vai là quàng tay qua vai).
• Đúng: «Nó khoác lác chuyện kiếm được hợp đồng lớn.», Sai: «Nó khoác loác chuyện kiếm được hợp đồng lớn.» (khoác lác mới có trong từ điển).
• Đúng: «Cầu thủ khoác áo đội bóng thành phố.», Sai: «Cầu thủ khoát áo đội bóng thành phố.» (khoác áo nghĩa bóng là thuộc về một đội).
• Đúng: «Cô ấy khoát tay bảo cả nhóm im lặng.», Sai: «Cô ấy khoác tay bảo cả nhóm im lặng.» (ra hiệu thì viết khoát).

Đọc thêm: Xót xa, sót xa hay sốt sa? Từ nào đúng chính tả, nghĩa là gì

Mẹo nhớ và cặp cùng nhóm

Mẹo nhớ dựa vào nghĩa: hễ động tác là quàng tay qua vai, đeo đồ hay phủ áo lên người thì viết «khoác»; còn khi tay vung ra để báo hiệu thì viết «khoát». Mẹo chính tả nói chung là những cách thức giản tiện, dễ nhớ do các nhà ngôn ngữ học đặt ra, giúp người viết tìm ra cách viết đúng nhanh nhất mà không cần tra từ điển.

Cùng nhóm với «khoác» có khoác vai, khoác áo, khoác lên, nói khoác, khoác lác, áo khoác; còn dứt khoát viết với khoát. Cặp chếnh choáng, chuếnh choáng cũng hay lẫn nhau theo đúng kiểu đó: tai nghe quen nên tay viết theo; vì thế cứ nắm được nghĩa là nhớ được cả nhóm. Chuyên mục Chính tả của trang có thêm nhiều cặp cùng kiểu.

Một cặp khác cùng lỗi phát âm là cặp trau chuốt và cách viết sai của nó: chỉ «trau chuốt» là cách viết đúng, có trong từ điển tiếng Việt. Thói quen tra từ điển cho mỗi từ mình viết ra là cách chắc nhất, vì lỗi nhầm dấu thanh và lỗi dùng từ sai như «chín muồi» thành «chín mùi» khó phát hiện nhất. Đọc lại bài sau khi viết và ghi chép các lỗi hay gặp cũng giúp tránh lặp lại.

Hỏi nhanh đáp gọn

«Khoát tay hay khoác tay, cách nào đúng?» Hai từ đều đúng chính tả, chỉ khác nghĩa. Nếu sai thì sai ở chỗ đổi nghĩa của câu, chứ không phải sai chữ. «Viết khoát tay có bị coi là sai không?» Không, miễn là bạn dùng đúng nghĩa tay vung ra báo hiệu. Còn câu văn nói đến cái quàng tay thân mật thì phải đổi sang «khoác». «Khoác tay dùng trong hoàn cảnh nào?» Khi hai người đi cạnh nhau và một người quàng tay qua tay hay vai người kia, thường trong cảnh thân mật. Ảnh chụp đôi, tin về các cặp vợ chồng, bạn tình đều dùng từ này. «Có cách nào để không nhầm nữa không?» Nhớ nghĩa trước khi viết và tra từ điển khi phân vân. Cứ tự hỏi: tay trong câu đang quàng qua người khác hay đang vung ra hiệu?

Trước khi gửi tin nhắn hay đăng bài, bạn có thể dùng ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để đối chiếu nhanh. Còn với động tác quàng tay thân mật, nền tảng này viết «khoác tay», một chữ «c» ở cuối, đúng như cánh tay vòng qua cánh tay.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.