Cách nhận biết công ty mỹ phẩm chính hãng qua 4 bước kiểm tra

Con số của giới quản lý hải quan cho thấy quy mô vấn đề: theo báo cáo OECD giai đoạn 2017-2019, nước hoa và mỹ phẩm giả chiếm 32% tổng số mặt hàng bị tịch thu, tức cứ ba món bị bắt là có một món thuộc hai nhóm này. Ở Việt Nam, thống kê của tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo đăng ngày 31/03/2018 ghi nhận tới 70% mỹ phẩm trên thị trường là hàng giả, hàng kém chất lượng. Hai con số lấy ở phạm vi và thời điểm khác nhau, nhưng cùng cho thấy hàng giả đã thành mặt bằng chung của thị trường.

Người làm nghề còn đi xa hơn thế.

CEO Trần Hương đã bay thẳng sang Hàn Quốc để xem tận mắt nhà máy của Tập đoàn Asia Cosmetic trước khi ký hợp tác. Nhà máy này có hơn 40 dây chuyền sản xuất và 20 chuyên gia nghiên cứu hoạt chất. Bà chỉ quyết định hợp tác sau khi tự mình kiểm chứng. Người trong nghề phải đi tận nơi, vậy người mua lẻ hay mua sỉ thì càng cần một quy trình kiểm tra riêng cho mình.

Quy trình đó không hề phức tạp, chỉ gồm bốn bước: tra mã số doanh nghiệp, xem giấy ủy quyền, đối chiếu phiếu công bố và soi tem bao bì. Chỉ cần một trong bốn chỗ không thông, giao dịch nên dừng lại. Bốn chỗ đều rõ ràng thì gần như chắc chắn người bán là một công ty mỹ phẩm chính hãng.

Chính hãng nghĩa là gì

Mỹ phẩm chính hãng là sản phẩm do một công ty có uy tín sản xuất hoặc phân phối, tuân thủ quy định an toàn chất lượng và có đầy đủ giấy chứng nhận của cơ quan chức năng. Định nghĩa nghe đơn giản, nhưng thực tế lại khó hơn nhiều, vì giới làm hàng giả ngày càng tinh vi. Nhiều sản phẩm nhái có bao bì giống tới 99% hàng thật, thậm chí kết cấu bên trong cũng được làm gần như hoàn hảo. Người tiêu dùng hầu như không thể phát hiện nếu không phải chính nhà sản xuất.

Thử hình dung hai chai dầu gội nhìn như hai giọt nước. Chai thứ nhất đi qua thủ tục công bố đầy đủ, có đơn vị chịu trách nhiệm rõ ràng trên thị trường. Chai thứ hai nhập lẻ từ nơi khác rồi dán nhãn châu Âu, in mã vạch để qua mặt người mua. Nhìn hộp thì không thể phân biệt, chỉ khi tra giấy tờ của công ty đứng sau sản phẩm, sự khác biệt mới lộ ra. Vì vậy, cách phân biệt mỹ phẩm chính hãng phải dựa vào giấy tờ và nguồn gốc, chứ không dựa vào vẻ ngoài.

Muốn kiểm tra đúng chỗ, trước hết cần biết mình đang đối diện với loại công ty mỹ phẩm nào, vì thị trường có nhiều mô hình cùng tồn tại: công ty sở hữu thương hiệu, công ty thuê gia công theo mô hình OEM/ODM, công ty nhập khẩu phân phối, công ty bán lẻ và công ty kinh doanh theo mạng lưới. Mỗi mô hình có đối tượng kiểm tra khác nhau. Nếu công ty trực tiếp sản xuất, cần quan tâm năng lực nhà máy; nếu thuê gia công, cần tìm hiểu đơn vị sản xuất đứng sau sản phẩm; còn nếu chỉ nhập khẩu phân phối, trọng tâm rơi vào giấy ủy quyền và hồ sơ nhập hàng. Xác định đúng mô hình giúp việc kiểm tra không bỏ sót đối tượng quan trọng.

Bước 1: Tra mã số doanh nghiệp

Trước khi đặt cọc hay ký hợp đồng, điều đầu tiên cần làm là kiểm tra giấy phép kinh doanh, tên doanh nghiệp, địa chỉ và mã số doanh nghiệp của công ty bán hàng. Mã số doanh nghiệp trùng với mã số thuế, gồm 10 chữ số; mã số thuế chi nhánh có 13 chữ số theo dạng 0104128565-001. Mỗi doanh nghiệp chỉ được cấp một mã duy nhất, và mã đó không bao giờ được cấp lại cho đơn vị khác, kể cả sau khi giải thể. Ai đưa ra con số là tra được ngay người thật, địa chỉ thật.

Cách tra miễn phí và nhanh nhất là vào website của Cục Thuế, chọn mục thông tin về người nộp thuế, nhập mã số thuế của doanh nghiệp, gõ mã xác nhận rồi nhấn tra cứu. Hệ thống sẽ hiện tên doanh nghiệp, địa chỉ, cơ quan thuế quản lý, ngày cấp và tình trạng hoạt động. Ngoài ra, cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp cũng cho thấy người đại diện pháp luật, lịch sử thay đổi đăng ký kinh doanh và trụ sở chính.

Điểm quan trọng nhất nằm ở dòng tình trạng hoạt động. Một doanh nghiệp có thể đang hoạt động, tạm ngừng kinh doanh, ngừng hoạt động chờ giải thể, đã giải thể hoặc bị khóa mã số thuế. Giả sử mã số thuế của công ty bán hàng tra ra dòng đã giải thể hoặc bị khóa mã, đó là lúc nên dừng giao dịch ngay. Khoản tiền sắp chuyển có thể rơi vào một doanh nghiệp ma hoặc một địa chỉ đã bỏ.

Bước 2: Xem giấy ủy quyền phân phối

Tra được doanh nghiệp còn hoạt động mới chỉ là điều kiện cần. Nếu định mua từ một nhà phân phối, đặc biệt là công ty sỉ mỹ phẩm chính hãng, câu hỏi tiếp theo là: hãng gốc có ủy quyền cho công ty này bán sản phẩm của hãng hay không. Nhà phân phối cấp 1 sẽ có giấy ủy quyền do hãng gốc ký, đóng dấu đỏ, ghi rõ khu vực được phân phối và loại sản phẩm được ủy quyền.

Với số lượng lớn, người mua nên yêu cầu người bán gửi bản scan giấy ủy quyền trước khi chốt đơn. Cần cảnh giác với những bản ủy quyền chỉ được gửi qua email mà không có con dấu. Khi còn nghi vấn, có thể gửi email về bộ phận Vietnam Sales của hãng để xác nhận nhà phân phối được ủy quyền có thật hay không. Bước xác nhận này tốn vài ngày chờ đợi, nhưng rẻ hơn nhiều so với việc nhập cả lô hàng không rõ nguồn gốc.

Bước 3: Đối chiếu phiếu công bố

Nhiều người mua bỏ qua bước này, dù nó chính là mấu chốt. Một doanh nghiệp có đăng ký kinh doanh chưa đủ để chứng minh sản phẩm đạt chuẩn, vì mỹ phẩm thuộc diện quản lý chuyên ngành: trước khi đưa ra thị trường, cơ sở phải thực hiện thủ tục công bố sản phẩm theo quy định. Cục Quản lý Dược tiếp nhận các hồ sơ công bố này và cho phép tra cứu trực tuyến. Ngoài hồ sơ sản phẩm, hệ thống của Cục Quản lý Dược còn có chức năng tra cứu danh sách cơ sở đạt chuẩn GxP, trong đó CGMP-ASEAN là một trong những tiêu chuẩn quan trọng về thực hành tốt sản xuất mỹ phẩm. Nếu công ty trực tiếp sản xuất hay thuê đơn vị gia công, danh sách này giúp kiểm tra cả nhà máy đứng sau sản phẩm.

Cách tra cụ thể như sau. Vào cổng thông tin một cửa quốc gia tại địa chỉ vnsw.gov.vn, đăng nhập tài khoản, vào mục của Bộ Y tế rồi chọn công bố mỹ phẩm. Danh sách hồ sơ sẽ hiện ra, mỗi hồ sơ cho biết tên sản phẩm, mã và trạng thái đang xử lý, ngày tiếp nhận, kèm file phiếu công bố, số công bố và tình trạng hiện tại. Việc còn lại là đối chiếu tên sản phẩm và số tiếp nhận in trên hộp với kết quả tra được. Tra tên một loại kem dưỡng mà thấy mã hồ sơ và file đính kèm khớp với số in trên hộp là dấu hiệu đáng tin. Sản phẩm không có trong danh sách thì nên dừng lại.

Song song với phiếu công bố, hãy kiểm tra tem phụ tiếng Việt. Nghị định 43/2017/NĐ-CP buộc mọi mỹ phẩm nhập khẩu phải dán tem phụ tiếng Việt, trên đó ghi tên sản phẩm, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng, nhà nhập khẩu kèm địa chỉ. Hàng thiếu tem phụ tiếng Việt gần như chắc chắn là hàng xách tay, không phải hàng do công ty nhập khẩu chính thức phân phối.

Khi đọc nhãn, chú ý các thông tin bắt buộc: tên và địa chỉ của tổ chức chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường, số lô, hạn sử dụng, thành phần, và số tiếp nhận phiếu công bố mỹ phẩm khi cần. Nội dung quảng cáo của sản phẩm cũng phải khớp với phiếu công bố đã được phê duyệt; quảng cáo phải nêu tên sản phẩm, công dụng, tên địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm và cảnh báo an toàn. Một công ty mỹ phẩm chuyên nghiệp sẽ cung cấp sẵn những thông tin này thay vì chỉ khoe hình ảnh trên mạng xã hội.

Bước 4: Soi tem, mã vạch, bao bì

Giấy tờ thông xong, mới đến lượt tem và bao bì. Tem chống hàng giả hiện có nhiều loại. Tem điện tử SMS có mã PIN ngẫu nhiên in dưới lớp phủ cào; cào lớp phủ, soạn tin với dãy ký tự tráng bạc gửi tổng đài 8077, hệ thống sẽ trả lời tin xác nhận hàng thật trong vài giây. Tem hologram có 7 màu sắc, mỗi màu thay đổi theo góc xoay, và có thể tích hợp thêm mã QR. Loại tem công nghệ 4.0 tích hợp cả QR, SMS, phản ứng nhiệt, nước và phát sáng, khả năng chống làm giả lên đến 99%. Riêng tem QR Code iCheck kết hợp công nghệ QR với hệ thống quản lý trực tuyến, cho phép kiểm tra nguồn gốc và tính hợp lệ của sản phẩm trong vài giây bằng ứng dụng iCheck. Theo kinh nghiệm của các đơn vị in tem, doanh nghiệp mỹ phẩm thường tích hợp 2-3 công nghệ trên cùng một tem để tăng bảo mật.

Cách kiểm tra tem cao cấp cũng đơn giản: quét mã QR xem thông tin có trùng với sản phẩm, quan sát logo, chữ và số liệu trên tem có sắc nét hay mờ nhòe, rồi thử bóc nhẹ xem tem có bị bong tróc hay rách ngay. Tem thật bám chắc và giữ nguyên cấu trúc; tem giả bóc lên là hỏng. Cào lớp PIN mà tin nhắn trả về không khớp sản phẩm, hoặc bóc tem thấy bong tróc ngay, là lúc nên nghi ngờ.

Mã vạch cũng là một đầu mối, nhưng cần đọc đúng. Các số đầu của mã vạch cho biết quốc gia sản xuất: 880 là Hàn Quốc, 49 là Nhật Bản, 40-44 là Đức, 00-13 là Mỹ. Tuy nhiên, mã 880 chỉ xác nhận sản phẩm sản xuất ở Hàn Quốc, chưa đủ để khẳng định chính hãng. Hàng nhập từ nơi khác rồi dán nhãn châu Âu vẫn có thể in mã vạch trông chuẩn. Vì vậy mã vạch, tem QR quét được hay bao bì đẹp đều chỉ là một mảnh ghép; muốn chắc chắn, phải kết hợp tem phụ tiếng Việt và giấy ủy quyền ở các bước trước.

Bao bì và mùi hương là lớp kiểm tra cuối. Hàng thật in ấn chắc chắn, rõ ràng, tem nhãn đầy đủ thành phần, xuất xứ và hạn sử dụng; hàng giả thường có bao bì kém chất lượng, sai chi tiết thương hiệu. Về mùi, sản phẩm thật thường có mùi hương tự nhiên, dễ chịu, còn mùi quá nồng hoặc khác thường là dấu hiệu cần lưu ý.

Chọn công ty mỹ phẩm uy tín

Bốn bước trên giúp chọn sản phẩm, còn một số dấu hiệu giúp loại ngay từ đầu người bán không phải công ty mỹ phẩm chính hãng. Rõ nhất là người bán không có giấy ủy quyền mà chỉ cam kết chính hãng bằng miệng, kho không cố định, chỉ giao dịch online và không cho xem hàng. Về hóa đơn, người bán không chính hãng thường không xuất hóa đơn VAT, chỉ viết tay hoặc đưa hóa đơn bán lẻ; lúc thanh toán, nên yêu cầu hóa đơn và chứng từ liên quan.

Giá cũng là một tín hiệu. Sản phẩm chính hãng thường có giá cao hơn hàng giả, nên mức giá quá rẻ so với thị trường là điều cần cân nhắc kỹ. Thêm nữa, với mỹ phẩm tóc, thị trường từng ghi nhận nhiều sản phẩm nhập từ Trung Quốc rồi dán nhãn Đức, Ý, in mã vạch châu Âu để qua mặt người mua, trong khi thương hiệu đó thiếu hồ sơ pháp lý và không có người chịu trách nhiệm. Ngược lại, hàng thật luôn minh bạch với hồ sơ công bố, mã vạch chuẩn, địa chỉ rõ ràng và số điện thoại cố định.

Riêng với công ty định hợp tác lâu dài, danh sách kiểm tra cần dày hơn thế. Trước khi cam kết, nên tìm hiểu thời gian hoạt động, kênh phân phối, phản hồi của khách hàng thực tế, cách công ty xử lý khiếu nại và việc công ty từng có thông báo thu hồi sản phẩm hay chưa. Một công ty chuyên nghiệp cũng cần có chính sách bán hàng, điều kiện đổi trả rõ ràng, đặc biệt với hàng bán trực tuyến, vì đây là nơi rủi ro dễ phát sinh nhất. Công ty né tránh những câu hỏi này, hoặc trả lời chung chung, là dấu hiệu nên thận trọng.

Khi nghi ngờ hàng giả

Nếu đã mua và sau đó phát hiện dấu hiệu bất thường, chẳng hạn lọ serum có mùi nồng khác thường kèm tem rách, việc đầu tiên là chụp ảnh bao bì, giữ hóa đơn và chứng từ. Sau đó đối chiếu thông tin với kênh chính thức của hãng hoặc nhà phân phối được ủy quyền. Có thể gửi email về bộ phận bán hàng tại Việt Nam của hãng để xác nhận người bán có được ủy quyền hay không.

Muốn phản ánh chính thức, hãy liên hệ Tổng cục Quản lý thị trường qua hotline 1800.6838 miễn phí hoặc qua ứng dụng quản lý thị trường trên điện thoại.

Một cú điện thoại như vậy vừa bảo vệ chính người mua, vừa giúp cơ quan chức năng xử lý đường dây bán hàng giả. Việc này rất đáng làm, vì mỹ phẩm giả có thể gây kích ứng, dị ứng, viêm nhiễm, thậm chí nhiễm độc cho người dùng. Các sản phẩm hay bị làm giả bao gồm cả trang điểm, dầu gội, serum, kem dưỡng da mặt và sản phẩm dưỡng tóc.

Quy trình của một người mua cẩn thận chỉ cần nhớ một câu: tra công ty trước, xem ủy quyền và phiếu công bố giữa chừng, soi tem sau cùng; giấy tờ thông hết thì mới xuống tiền. Dù mua một lọ son hay nhập cả container từ một công ty sỉ mỹ phẩm chính hãng, thứ tự bốn bước đó vẫn không đổi.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.