Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 75 ngày (mở trong thẻ mới)

Ẩm thực

Cách làm sữa gạo lứt tại nhà từ 150 g gạo lứt đen cho gần 2 lít

Chỉ cần 150 g gạo lứt đen cùng chiếc nồi và máy xay sinh tố sẵn có, bạn đã có một nồi sữa gạo lứt béo thơm cho cả nhà. Cách làm gồm năm việc: rang, nấu cho mềm, xay, lọc rồi đun lại, sữa tươi chỉ cho vào sau khi tắt bếp.

12 phút đọc

Điểm làm nên hương của cả nồi sữa là gạo rang: hạt phải thơm trước khi gặp nước. Còn sữa tươi chỉ xuất hiện ở phút cuối, khi bếp đã tắt. Cách làm sữa gạo lứt tại nhà gồm năm việc: rang, nấu cho mềm, xay, lọc bỏ bã rồi đun lại. Sữa làm xong nên uống trong ngày, phần còn lại cất ngăn mát.

Trước khi vào bếp, một điều cần biết: sữa gạo gần như không có đạm đáng kể, chủ yếu là tinh bột. Vì thế nó hợp với người không dung nạp lactose, nhưng không phải loại sữa để trẻ dưới 5 tuổi dùng hằng ngày thay sữa mẹ hay sữa bò.

Nguyên liệu làm sữa gạo lứt cho khoảng 1,5 lít

Công thức gốc dùng 150 g gạo lứt đen, nửa lít sữa tươi, 200 g đường và 1,5 lít nước sôi để nguội. Các bước bên dưới chỉ dùng hết khoảng 1,3 lít trong số đó: 300 ml nấu mềm gạo rang và 1 lít nấu cùng gạo đã xay; phần nước còn lại để chỉnh độ loãng khi pha. Lượng đường 200 g là mức tối đa của công thức. Nhà có trẻ nhỏ hay người ăn kiêng thì cho ít đi hoặc bỏ hẳn, thay bằng đường phèn cho dịu. Tuyệt đối không dùng đường cho trẻ dưới 1 tuổi.

Muốn sữa đặc hay loãng hơn, có một tỷ lệ dễ nhớ từ công thức khác: 100 g gạo lứt cho khoảng 1 lít thành phẩm. Lượng nước dao động từ 900 ml đến 1,1 lít tùy khẩu vị. Cứ nhớ mốc 100 g gạo cho 1 lít sữa, rồi chỉnh dần theo lần nấu đầu.

Chọn gạo ở chợ hay siêu thị: ưu tiên túi nhỏ có ngày sản xuất và hạn dùng in rõ. Mở túi ngửi thấy hạt còn thơm, không mùi ẩm mốc. Gạo về nhà cất hũ kín, để nơi tối mát, vì lớp cám còn trên hạt chứa dầu, gặp không khí lâu dễ hư. Không mua được gạo lứt đen thì gạo lứt đỏ hay gạo lứt tẻ vẫn nấu được theo cùng tỷ lệ.

Dụng cụ chỉ cần một chiếc chảo rang, nồi, máy xay sinh tố, rây lọc mịn và vài chai thủy tinh có nắp. Ai có máy làm sữa hạt thì bỏ qua khâu lọc tay, phần bên dưới nói riêng cách chạy máy.

Bước 1: Rang gạo cho thơm

Đổ gạo vào chảo khô, bật lửa nhỏ, đảo liên tục bằng đũa hoặc thìa gỗ. Gạo đạt khi hạt nổ lách tách, chuyển màu nâu đậm hoặc vàng rộm và tỏa mùi thơm.4 Đến thời điểm ấy tắt bếp ngay, vì lửa lớn hay đảo chậm đều khiến hạt cháy xém, sữa thành phẩm sẽ có mùi khét.

Có một lưu ý khác với cách nấu cơm: khi rang gạo làm nước uống, không nên vo gạo trước vì hạt ướt dễ văng, dễ cháy xém và mất mùi thơm. Nếu nấu theo kiểu ngâm, bạn có thể vo nhẹ, để ráo rồi mới rang. Bước rang quyết định mùi thơm đặc trưng của cả nồi sữa trong cách làm sữa gạo lứt tại nhà.

Muốn đổi hương, lúc rang bạn có thể thả vào chảo ít quế, lá dứa, vani hoặc mật ong. Lá dứa rửa sạch, để thật ráo rồi mới thả vào chảo nóng, vớt ra ngay khi gạo đạt để lá không cháy.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Người phụ nữ đứng quay lưng bên bếp gas, đảo gạo nâu trong chảo cho mẻ sữa gạo lứt
Đảo gạo liên tục trên lửa nhỏ đến khi hạt vàng rộm và thơm là bước quyết định vị ngon.

Bước 2: Nấu, xay và lọc

Cho gạo rang vào nồi với 300 ml nước, đun khoảng 5 phút trên lửa vừa, khuấy nhẹ cho gạo không dính đáy. Lần nấu ngắn này chỉ để gạo mềm đủ xay, không cần nấu chín kỹ.

Vớt gạo ra, cho vào máy xay sinh tố cùng chút nước nấu, xay thật nhuyễn đến khi không còn hạt rõ. Đổ phần gạo xay lại nồi, thêm 1 lít nước, đun đến khi sôi, mặt nồi hơi nổi bọt trắng thì tắt bếp.1

Lọc hỗn hợp qua rây nhiều lần, mỗi lần dùng thìa ấn nhẹ để ép hết nước, bỏ bã. Lọc càng kỹ sữa càng mịn, không còn cặn lắng dưới đáy chai. Ai thích sữa mịn như mua ở tiệm thì lọc ba lần, chấp nhận mất thêm vài phút. Đây là khâu quyết định độ mịn của cách làm sữa gạo lứt, đừng vội.

Đọc thêm: Tác dụng của gạo lứt nằm ở lớp cám giữ 65% dưỡng chất

Bước 3: Nấu lại và cho sữa tươi

Đun lại phần nước gạo đã lọc trên lửa nhỏ, cho đường vào khuấy tan khi nước còn nóng.1 Đến đây nồi sữa gần hoàn thành, chỉ còn bước quyết định vị béo.

Tắt bếp, để nồi nguội bớt rồi mới đổ từ từ nửa lít sữa tươi vào, vừa đổ vừa khuấy đều.1 Không bao giờ cho sữa vào lúc nồi đang sôi, vì nhiệt độ cao làm mất chất dinh dưỡng trong sữa.1 Đây là lỗi hay gặp nhất của người mới làm: cho sữa sớm, nồi sôi bùng, sữa bị tách nước và kém thơm.

Sữa gạo lứt đen uống nóng sẽ ngon và đậm vị hơn uống nguội.1 Múc ra cốc, uống ngay phần còn ấm, phần còn lại chờ nguội rồi cất.

Nhà có người ăn kiêng thì đi đường ngắn hơn: 50 g gạo lứt nấu với 500 ml sữa tươi loại không đường, không thêm đường, vẫn giữ đủ các bước rang, xay, lọc như trên. Vị nhạt hơn nhưng hợp với người kiểm soát đường huyết.

Nồi nước gạo nâu sủi bọt trắng trên bếp, rây lọc kim loại đặt cạnh bình thủy tinh
Một nồi nước gạo sủi bọt trên bếp, bên cạnh là rây lọc đặt trên bình thủy tinh và đĩa nhỏ đựng hạt đen.

Mè đen, hạt sen, đậu đỏ

Ngoài công thức gốc, bạn có thể nấu chung gạo lứt với các loại hạt khác để đổi vị và tăng dinh dưỡng; các loại hạt đều nấu chín cùng gạo trước khi xay.

Kiểu mè đen: 200 g gạo lứt, 50 g mè đen, 200 ml sữa tươi không đường. Ngâm gạo 1 tiếng, rang mè riêng, nấu gạo và mè chung 20 phút, ủ 15 phút, xay nhuyễn, lọc rồi đun sôi cùng sữa tươi, nêm muối hoặc đường tùy khẩu vị. Thành phẩm có màu đen óng, vị bùi béo đặc trưng.

Kiểu hạt sen: 50 g gạo lứt với 50 g hạt sen tươi, 50 g đường, 400 ml sữa tươi nguyên chất và 1,2-1,5 lít nước. Rang gạo, nấu cùng hạt sen, ủ, xay, lọc rồi đun sôi với đường, cuối cùng thêm sữa.

Làm bằng máy làm sữa hạt thì nhàn hơn nhiều. Tỷ lệ gợi ý cho máy: 100 g gạo lứt, 1 lít nước, 60 g sữa đặc, đường phèn hoặc mật ong tùy khẩu vị và 1/4 muỗng cà phê muối. Ngâm gạo 4-6 tiếng, rang thơm, cho vào máy cùng nước, chọn chế độ nấu sữa hạt rồi đợi máy tự xay và nấu chín. Với đậu đỏ, dùng 100 g gạo lứt và 50 g đậu đỏ, ngâm riêng mỗi thứ khoảng 4 tiếng, cho vào máy cùng 1 lít nước, bấm cùng chế độ ấy. Hạt sen khô ngâm nước ấm 3 tiếng trước khi cho vào máy; mè đen, hạnh nhân, yến mạch hay đậu phộng đều làm tương tự.

Kiểu rang rồi hầm kỹ dành cho người thích vị đậm: 150 g gạo lứt, 500 ml sữa tươi không đường, 200 g đường và 1,5 lít nước. Gạo rang thơm, nấu với 300 ml nước trong 5 phút, xay nhuyễn, lọc, rồi nấu với 1 lít nước và đường, tắt bếp mới cho sữa tươi vào. Cách này tốn thời gian hơn nhưng nước sữa sánh và thơm hơn rõ rệt.

Làm cho bé thì theo tỷ lệ riêng: 100 g gạo lứt, 100 g gạo nếp, 350 ml sữa tươi không đường, 100 g đường phèn và 1 lít nước. Rang gạo lứt và gạo nếp trên lửa nhỏ đến thơm, xay nhuyễn thành bột. Nấu bột với 1 lít nước, khuấy đều tay tránh lắng cặn, lọc qua rây rồi thêm đường phèn và sữa tươi, không để sôi bùng. Bé có thể uống từ 10 tháng tuổi trở lên với lượng ít rồi tăng dần; cần quan sát dấu hiệu dị ứng như nôn mửa, sưng miệng, môi, lưỡi.

Đọc thêm: Cách làm bánh flan mềm mịn, không rỗ mặt cho 4 người

Bảo quản trong tủ lạnh

Sữa tự nấu không có chất bảo quản, càng dùng sớm càng ngon. Các hướng dẫn nấu tại nhà ghi thời gian giữ ở ngăn mát 3-4 ngày. Nhưng an toàn hơn cả là coi sữa như cơm đã nấu. Làm nguội nhanh trong khoảng 1 giờ, rót vào chai sạch có nắp, cất ngăn mát và uống hết trong 24 giờ, theo cách Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh khuyên giữ cơm.

Cách giữ: để sữa nguội nhanh, rót vào chai thủy tinh đã rửa sạch và khô, đậy kín nắp, cất ngăn mát ngay. Không để sữa trong nồi qua đêm, vì nước gạo lứt rang để trong nồi quá một ngày sẽ bị đục và có mùi thiu.4 Khi lấy ra uống, chỉ rót lượng vừa dùng, không đổ ngược lại chai.

Về dấu hiệu hỏng, sữa bị chua, sủi bọt hay có mùi lạ thì đổ bỏ. Nhưng không có các dấu hiệu ấy chưa có nghĩa là còn an toàn: với thực phẩm nói chung, thử ngửi không cho biết món còn an toàn hay không, vì vi khuẩn gây ngộ độc không có mùi. Tốt nhất dựa vào thời gian: quá 24 giờ trong ngăn mát thì đổ bỏ, không tin vào ngửi hay nếm.

Hai chai thủy tinh chứa chất lỏng màu nâu nhạt và một bát sứ trắng đặt trên kệ bên trong tủ lạnh
Hai chai thủy tinh đựng sữa màu nâu nhạt và một cái bát trắng đặt trên kệ kính bên trong tủ lạnh.

Ai nên uống, ai nên hạn chế

Trước hết nhìn vào thành phần. Sữa gạo không đường chứa 89% nước, 9% carbohydrate, 1% chất béo và lượng protein không đáng kể. So với sữa bò, nó nhiều carbohydrate hơn nhưng không chứa lượng đáng kể canxi hay protein, cũng không có lactose. Theo số liệu tham khảo của Bộ Y tế Việt Nam, 100 ml sữa gạo lứt chứa khoảng 30-50 calo, 0,3-0,5 g chất đạm, 6-8 g carbohydrate và 0,3-0,5 g chất xơ. Nghĩa là một ly sữa gạo chủ yếu cung cấp năng lượng từ tinh bột, không thay được vai trò nguồn đạm của sữa động vật.

Phần gạo lứt lại giàu dinh dưỡng hơn: hạt giữ được lớp cám nên chứa nhiều vitamin B1, B2, B3, B6 cùng canxi, sắt, mangan, magie, phốt pho, kali, kẽm. Lượng calo cũng thay đổi tùy cách nấu: mỗi ly sữa gạo khoảng 120 calo, trong khi theo số liệu của Bộ Y tế đã nêu ở trên, 100 ml chỉ có 30-50 calo.

Vì thế, cơ quan này khuyến cáo trẻ dưới 5 tuổi không dùng sữa gạo thay sữa mẹ, sữa công thức hay sữa bò. Trẻ ở độ tuổi này uống nhiều sữa hơn người lớn so với cân nặng, nên lượng asen phơi nhiễm từ gạo cũng cao hơn. Gạo hút asen từ môi trường nhiều hơn các ngũ cốc khác, asen trong gạo thường ở dạng độc hơn, và gạo lứt chứa nhiều asen hơn gạo trắng vì chất này tích ở lớp cám. Trẻ trên 5 tuổi và người lớn có thể uống như một phần của chế độ ăn cân bằng. Nếu trẻ dị ứng hoặc không dung nạp sữa bò, đậu nành, bạn nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để chọn sữa thay thế.

Người lớn cũng có nhóm nên hạn chế. Người đau dạ dày hay hệ tiêu hóa kém nên tránh gạo lứt nói chung vì khó tiêu hơn gạo trắng.6 Không nên dùng gạo lứt liên tục kéo dài mà chỉ 2-3 lần mỗi tuần, vì gạo lứt giàu vitamin, khoáng chất nhưng ít đạm và chất béo. Với người không dung nạp lactose, dị ứng đậu nành hay người ăn thuần chay, sữa gạo lứt vẫn là thức uống thay sữa động vật hợp lý.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Vài câu hỏi thường gặp

Sữa gạo lứt để tủ lạnh được bao lâu? 24 giờ là mốc an toàn nhất, tính từ lúc cất ngăn mát (xem mục Bảo quản). Các hướng dẫn nấu tại nhà ghi 3-4 ngày, nhưng vì sữa tự làm không có chất bảo quản nên bạn hãy dùng càng sớm càng tốt.

Trẻ nhỏ có uống được không? Không, theo khuyến cáo đã nêu: trẻ dưới 5 tuổi không dùng sữa gạo thay sữa mẹ, sữa công thức hay sữa bò. Trẻ từ 10 tháng tuổi trở lên có thể uống lượng ít như thức uống phụ, và lưu ý không cho đường với trẻ dưới 1 tuổi.

Làm sữa gạo lứt có bắt buộc thêm đường không? Không. Công thức gốc dùng tới 200 g đường, nhưng bạn có thể bỏ hẳn hoặc thay bằng đường phèn, mật ong; riêng kiểu không đường chỉ cần 50 g gạo lứt với 500 ml sữa tươi.

Máy làm sữa hạt có thay được các bước rang, xay, lọc trong cách làm sữa gạo lứt không? Máy lo được khâu xay và nấu chín, nhưng gạo vẫn cần ngâm 4-6 tiếng và rang thơm trước khi cho vào. Chỉ cần chọn chế độ nấu sữa hạt một lần rồi đợi máy chạy xong.

Nguồn tham khảo

Xem thêm trong mục Ẩm thực

chucmungnammoi.com