Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 74 ngày (mở trong thẻ mới)

Âm lịch

20/11 là ngày gì và vì sao thành Ngày Nhà giáo Việt Nam

20/11 là Ngày Nhà giáo Việt Nam, tổ chức hằng năm vào ngày 20 tháng 11, dịp học trò bày tỏ lòng biết ơn thầy cô. Cùng mốc này, lịch sử còn ghi một ngày quốc tế ra đời trước đó hơn hai thập kỷ, và hai ngày thường bị gộp làm một.

Xem đếm ngược còn 361 ngày đến Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11

11 phút đọc

20/11 là ngày gì? Đó là Ngày Nhà giáo Việt Nam, còn gọi là ngày lễ Hiến chương Nhà giáo Việt Nam, tổ chức hằng năm vào ngày 20 tháng 11 trên cả nước.1

Ngày lễ mang ý nghĩa tôn sư trọng đạo, là dịp các thế hệ học trò bày tỏ lòng biết ơn thầy cô.1 Tính từ mốc 20/11/1982, dịp kỷ niệm năm 2026 tròn 44 năm.2 Phía sau ngày 20/11 tưởng như quen thuộc là hai mốc lịch sử khác nhau cùng rơi vào ngày 20 tháng 11, mà không ít người vẫn gộp làm một.

Từ Hiến chương nhà giáo quốc tế

Phong trào giáo giới tiến bộ trên thế giới có tổ chức chung từ khá sớm. Tại Paris (Pháp), một tổ chức quốc tế của các nhà giáo tiến bộ ra đời, lấy tên Liên hiệp quốc tế các Công đoàn Giáo dục (FISE).8 Về thời điểm thành lập, có chỗ ghi tháng 1/1946, chỗ khác ghi tháng 7/1946.

Năm 1949, tại hội nghị ở Vacsava (thủ đô Ba Lan), liên hiệp ra bản Hiến chương các nhà giáo gồm 15 chương.4 Bản hiến chương đứng về nền giáo dục tiến bộ, lên án nền giáo dục tư sản và phong kiến. Nó cũng bảo vệ các quyền lợi vật chất, tinh thần chính đáng của nghề dạy học và nhà giáo. Về mốc ra đời, có tài liệu lại ghi rằng từ ngày 9 đến 11/8/1954, tại Moscow, Ủy ban hỗn hợp Liên đoàn quốc tế các nhà giáo họp lần thứ XIX và mới nhất trí thông qua bản Hiến chương 15 chương ấy.4

Hội nghị FISE họp tại Vacsava từ ngày 26 đến 30/8/1957, có 57 nước tham dự, trong đó có Công đoàn Giáo dục Việt Nam. Hội nghị quyết định lấy ngày 20/11 làm ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo.9 Có nguồn ghi mốc được chọn là ngày 20/11/1958, trong khi các nguồn còn lại chỉ nêu ngày 20/11, không kèm năm.6

Vì sao Việt Nam chọn 20/11

Công đoàn Giáo dục Việt Nam thành lập ngày 22/7/1951.9 Mùa xuân năm 1953, một đoàn Việt Nam sang dự hội nghị tại Viên (thủ đô Áo), do Thứ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục Nguyễn Khánh Toàn đứng đầu. Tại đây, tổ chức trong nước được kết nạp vào FISE. Chỉ ít lâu sau khi ra đời, Công đoàn Giáo dục Việt Nam đã có chân trong diễn đàn giáo giới quốc tế.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, tổ chức này đã quan hệ với FISE để giới thiệu thành tích của nền giáo dục cách mạng và tranh thủ sự ủng hộ của giáo viên thế giới.9 Việc hưởng ứng ngày 20/11 nằm trong dòng hoạt động đối ngoại, chứ không phải một quyết định hành chính đơn thuần.

Ngày 20/11/1958, lần đầu tiên ngày lễ quốc tế của giới dạy học được tổ chức trên toàn miền Bắc, từ Hà Nội đến Vĩnh Linh và các vùng biên giới hải đảo. Những năm sau đó, ngày này tiếp tục xuất hiện tại các vùng giải phóng ở miền Nam.8

Sau ngày thống nhất đất nước 30/4/1975, ngày 20/11 trở thành ngày hội truyền thống của giáo giới cả nước, dịp để toàn dân bày tỏ lòng biết ơn và kính trọng đội ngũ nhà giáo.9 Từ chỗ là ngày của một tổ chức nghề nghiệp, nó dần thành ngày của cả xã hội, có mặt trong trường học, cơ quan và cả những gia đình không ai làm nghề dạy.

Quyết định 167-HĐBT

Tháng 4/1982, Đại hội Công đoàn Giáo dục Việt Nam lần thứ VIII có kiến nghị về một ngày lễ riêng cho nhà giáo. Bộ Giáo dục và Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp cùng đề nghị. Tổng cục Dạy nghề và Ủy ban Bảo vệ bà mẹ trẻ em cũng vậy. Từ đó Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định về ngày lễ này.4

Quyết định số 167-HĐBT ra đời từ đó.4 Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ, ngày 28/9/1982, thay mặt Hội đồng Bộ trưởng, Phó Chủ tịch Võ Nguyên Giáp đã ký quyết định này.6 Có nguồn lại ghi ngày ban hành là 26/9/1982.

Điều 1 quy định từ nay hằng năm lấy ngày 20 tháng 11 là Ngày Nhà giáo Việt Nam.7 Điều 2 buộc hằng năm từ tháng 10, các cấp chính quyền và đoàn thể họp xem xét tình hình công tác và hoạt động của đội ngũ giáo viên ở địa phương.7 Các bên kiểm điểm những việc đã làm, đề ra việc cần tiếp tục làm để động viên giáo viên phát huy truyền thống, rèn luyện phẩm chất, năng lực, làm gương sáng cho học sinh. Về phía giáo viên, cần có hoạt động nâng cao nhận thức về vinh dự của nghề.7

Điều 3 đặt việc tổ chức hằng năm do Ủy ban nhân dân và hội đồng giáo dục các cấp chủ trì, phối hợp với ngành giáo dục và đoàn thể nhân dân.7 Các cấp phân công cán bộ lãnh đạo đi thăm hỏi giáo viên, tổ chức gặp mặt thân mật, có thể khen thưởng giáo viên có thành tích. Lễ phải trang trọng nhưng chu đáo, không phô trương, không để học sinh và cha mẹ học sinh thêm phiền.7 Điều 4 cho phép trong ngày lễ các trường xếp lại lịch dạy và học, nhờ vậy thầy cô có ngày nghỉ để dự sinh hoạt chung ở trường và ở địa phương.7

Lần đầu cả nước tổ chức trọng thể Ngày Nhà giáo Việt Nam là ngày 20/11/1982.8 Có tài liệu lại ghi lễ kỷ niệm đầu tiên rơi vào 20/11/1983. Số điều trong quyết định cũng chưa thống nhất: bản toàn văn đăng trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ gồm 5 điều, trong khi một vài nguồn ghi chỉ có 4 điều.

Tôn sư trọng đạo

Ngày 20/11 là dịp tri ân các thế hệ thầy cô và là biểu tượng của truyền thống tôn sư trọng đạo, tinh thần hiếu học của người Việt.10 Tên ngày lễ tựa vào một truyền thống có từ lâu trong đời sống, không phải sáng kiến của riêng thế kỷ trước.

Tại hội thảo về triết lý giáo dục Việt Nam tháng 9/2007, các câu tục ngữ được nêu ra như một cách cắt nghĩa truyền thống ấy: “Không thầy đố mày làm nên”, “Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ phải yêu mến thầy”. Câu thứ hai nói thẳng vào việc học: muốn con biết chữ, trước hết phải kính thầy.

Ý nghĩa của ngày 20/11 vì thế không dừng ở hoa và thiệp. Đó là dịp để các thế hệ học trò bày tỏ lòng biết ơn với thầy cô, và đến nay cũng là dịp kỷ niệm của toàn thể nhân dân cả nước, không riêng người trong ngành.8 Người đã ra trường mấy chục năm vẫn nhớ ngày này, thường bằng một cuộc gọi hay một lần về thăm trường cũ.

Hai ngày 20/11 hay bị nhầm

Nhiều người gộp hai ngày làm một, vì cả hai đều rơi vào ngày 20 tháng 11. Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo ra đời sớm hơn, do hội nghị quốc tế năm 1957 quyết định; còn ngày lễ trong nước do Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định năm 1982. Đây là hai ngày khác nhau, chỉ trùng mốc, và cách hiểu lẫn lộn giữa chúng khá phổ biến.

Cách phân biệt gọn: nói tới phong trào giáo giới quốc tế và bản Hiến chương 15 chương là nói ngày quốc tế; nói tới quyết định của Hội đồng Bộ trưởng, các điều khoản về thăm hỏi giáo viên và lễ kỷ niệm trong nước là nói Ngày Nhà giáo Việt Nam. Hai bên cùng một mốc nhưng khác nguồn gốc, khác cấp ban hành và khác phạm vi.

Cách đón ngày lễ hôm nay

Những năm gần đây, cách đón ngày 20/11 bớt nặng hình thức. Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo có công văn gửi các sở và cơ sở giáo dục về tổ chức kỷ niệm, đề nghị các nơi tổ chức gọn lại, đừng để ngày lễ sinh thêm việc và sức ép cho người dạy. Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Sư phạm TPHCM thông báo không nhận hoa, quà chúc mừng, khuyến khích chuyển kinh phí tri ân thành học bổng và hoạt động hỗ trợ cộng đồng. Nhiều trường học tại TPHCM cũng từ chối nhận hoa, quà, mong chuyển thành học bổng, sách vở cho học sinh khó khăn.

Cô Lê Thị Minh Phương, giáo viên Trường THPT Nguyễn Hữu Huân (TP.HCM), từ lâu không nhận quà dịp này và đóng cửa không tiếp học trò vào ngày lễ vì ngại các em tốn kém. Cô báo trước với học trò để các em khỏi chuẩn bị.

Phía giáo viên, nhiều thầy cô mong ngày 20/11 diễn ra nhẹ nhàng với lời tri ân chân thành và thời gian nghỉ ngơi, thay vì hội giảng, hội thi và hoạt động chào mừng dồn dập. Điều này khớp với tinh thần Điều 3 của quyết định năm 1982: trang trọng, chu đáo, không phô trương phiền hà.

Vẫn có những hoạt động ghi nhận công lao theo cách khác. Cũng trong dịp này, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn gửi thư chúc mừng các thế hệ làm nghề dạy học, từ nhà giáo đến cán bộ quản lý, viên chức và người lao động trong ngành. Bộ cũng quyết định tặng Bằng khen của Bộ trưởng cho 335 nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục tiêu biểu.

Ở địa phương, Đồng Nai thông qua chính sách hỗ trợ 1 triệu đồng mỗi người nhân dịp 20/11, dự kiến hơn 73.000 người ngành giáo dục được hưởng. Cách chăm lo bằng khoản tiền cụ thể như vậy khác với quà tặng, và không đặt học trò hay phụ huynh vào thế phải chuẩn bị.

Quanh ngày lễ cũng có những hoạt động khác đã được đưa tin: từ 15 đến 20 tháng 11, một hội sách diễn ra tại Đường sách TP.HCM trên đường Nguyễn Văn Bình; nhiều thầy cô giáo vùng cao TP Đà Nẵng nhiều tuần không về nhà vì mưa lũ, được tổ chức ngày lễ theo cách riêng. Với người muốn viết thiệp, bài Cách viết lời chúc mừng ngày Nhà giáo 20/11 hay và ý nghĩa đủ ba phần hướng dẫn cách viết đủ ba phần.

Tra ngày lễ trên lịch

Muốn biết ngày 20/11 rơi vào ngày âm nào để sắp rằm, mùng một quanh dịp ấy, có thể tra trên Lịch vạn niên hoặc dùng công cụ Đổi ngày âm dương. Ngày lễ tính theo dương lịch nên năm nào cũng đúng một mốc, còn ngày âm đi theo tuần trăng nên xê dịch.

Dịp tới đây, ngày lễ rơi vào Thứ Bảy, 20/11/2027, tức 23 tháng 10 năm Đinh Mùi, can chi ngày Quý Mão. Chuyện ngày 20/11 này có được nghỉ làm, nghỉ học hay không thì xem bài 20/11 có phải ngày lễ không theo Điều 112 Bộ luật Lao động.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Xem thêm trong mục Âm lịch

chucmungnammoi.com