Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 74 ngày (mở trong thẻ mới)

Âm lịch

Cách viết lời chúc thầy 20.11 chạm cảm xúc, không sáo rỗng

Một lời chúc thầy 20.11 chạm cảm xúc thường bắt đầu từ kỷ niệm riêng, không phải câu mẫu hoa mỹ. Bài viết chỉ cách chọn giọng điệu, viết thiệp tay và gửi đến thầy cô sao cho đúng người, đúng duyên.

Xem đếm ngược còn 361 ngày đến Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11

29 phút đọc

Ngày 20/11 là gì và vì sao lời chúc chân thành đã là món quà

Lời chúc thầy 20.11 chỉ hay khi nó nói đúng điều mình nhớ về một người thầy cụ thể, chứ không phải khi câu chữ cầu kỳ nhất. Muốn viết được câu như thế, người gửi cần biết ngày 20/11 ra đời từ đâu và mình đang tri ân điều gì. Hai chuyện ấy gắn với nhau chặt hơn vẻ ngoài của một tấm thiệp.

Ai chưa nghĩ ra câu nào, mục Lời chúc Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới có sẵn các lời chúc để lọc theo giọng điệu, sao chép và đưa vào thiệp riêng. Công cụ này xếp sẵn câu chữ; phần ký ức, tên thầy cô và chuyện riêng của hai bên thì vẫn phải do người gửi tự điền.

Từ Hiến chương nhà giáo đến Ngày Nhà giáo Việt Nam

Tháng 1/1946, tại thủ đô Paris của nước Pháp, FISE ra đời. FISE là Liên hiệp quốc tế các Công đoàn Giáo dục, tổ chức quốc tế của các nhà giáo tiến bộ, tập hợp công đoàn ngành giáo dục nhiều nước để cùng bảo vệ quyền lợi người dạy học. Ba năm sau, tại hội nghị ở Warszawa (Ba Lan), tổ chức này thông qua Hiến chương các nhà giáo gồm 15 chương.7 Hiến chương các nhà giáo là văn kiện bảo vệ quyền lợi nghề dạy học và đề cao vị trí người thầy, được nhiều nước lấy làm mốc cho những hoạt động tôn vinh nhà giáo về sau.

Công đoàn Giáo dục Việt Nam thành lập ngày 22/7/1951. Năm 1953, tổ chức này trở thành thành viên của FISE.7 Mùa xuân cùng năm, một đoàn đại biểu Việt Nam sang Viên (Áo) dự hội nghị kết nạp công đoàn giáo dục một số nước vào liên hiệp. Việc gia nhập ấy đưa tiếng nói của giáo giới Việt Nam vào diễn đàn chung của các nhà giáo tiến bộ, và cũng mở đường cho một ngày lễ riêng ở quê nhà sau này.

Đến cuộc họp từ 26 đến 30/8/1957 tại Warszawa, có 57 nước tham dự, FISE chọn 20/11 hằng năm làm Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo.7 Ngày 20/11/1958, lần đầu tiên ngày này được tổ chức trên toàn miền Bắc. Khi ấy hoạt động chủ yếu nằm trong các trường học và tổ chức công đoàn ngành, chưa lan ra toàn xã hội như bây giờ.

Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 167-HĐBT, lấy ngày 20/11 hằng năm làm Ngày Nhà giáo Việt Nam.6 Từ mốc ấy, ngày lễ vượt ra khỏi phạm vi một tổ chức công đoàn ngành, trở thành ngày hội của cả ngành giáo dục và của toàn xã hội. Học trò cũ, phụ huynh, người đã ra trường mấy chục năm đều có cớ quay lại nói một lời cảm ơn. Cách gọi khác của ngày này là Ngày Hiến chương Nhà giáo Việt Nam, và tên gọi ấy vẫn còn trong nhiều khẩu hiệu, băng rôn ở sân trường mỗi độ tháng 11.

Ý nghĩa tri ân và truyền thống tôn sư trọng đạo

Tôn sư trọng đạo là truyền thống của dân tộc Việt Nam: kính trọng người thầy và coi trọng việc học.1 Ngày 20/11 hằng năm đặt truyền thống ấy vào một mốc cụ thể để học trò, phụ huynh và cả xã hội bày tỏ lòng biết ơn với người làm giáo dục. Nghề dạy học bao đời vẫn được gọi là nghề cao quý, còn sự nghiệp trồng người là cách nói nhấn mạnh việc người thầy vun trồng con người, tri thức lẫn nhân cách cho từng thế hệ.

Vào dịp này, học trò thường tới thăm thầy cô cũ, gửi hoa, thiệp và một vài câu nói.6 Hoa và quà thì mua được, câu nói thì phải tự nghĩ. Một lời chúc 20/11 ngắn, đúng người, đúng chuyện vì thế nặng hơn hẳn tấm thiệp in sẵn câu chữ chung chung: nó cho thầy cô biết học trò đã nhớ gì sau ngần ấy năm. Có người nhớ mãi chuyện cô nhắc cả lớp mặc thêm áo khi trời trở gió, hay lần thầy nhớ đúng tên từng đứa trong lớp dù chỉ dạy một học kỳ. Chỉ cần đưa đúng chi tiết ấy vào câu chúc, người nhận hiểu ngay đó là lời dành riêng cho mình.

Phụ huynh cũng vậy. Một tin nhắn cảm ơn cô chủ nhiệm vì buổi tối gọi điện hỏi han khi con ốm, hay vì cách cô xếp chỗ cho con ngồi gần bảng, thường được nhớ lâu hơn món quà đắt tiền. Những lời như thế không cần văn vẻ, chỉ cần đúng việc cô đã làm và đúng cảm xúc của người viết.

Ý nghĩa của ngày lễ còn nằm ở phía người dạy. Một năm học có bao nhiêu việc lặng lẽ mà không ai đếm: soạn giáo án khuya, chấm bài, gọi điện cho phụ huynh, ở lại sau giờ tan học với đứa học trò tiếp thu chậm. Ngày 20/11 là dịp để những việc ấy được gọi tên, dù chỉ một lần trong năm. Lời chúc vì thế là món quà tinh thần, và là cách xã hội ghi nhận một nghề mà kết quả phải nhiều năm sau mới nhìn thấy được.

Hiểu được chỗ ấy, người viết sẽ bớt phụ thuộc vào văn mẫu. Chỉ cần trả lời ba câu: mình nhớ gì ở thầy cô, mình muốn cảm ơn điều gì, và mình mong điều gì cho thầy cô trong quãng thời gian tới. Câu chữ dài ngắn, bay bổng hay mộc mạc không quan trọng bằng việc câu ấy có dành riêng cho cô hay không. Một lời chúc gửi thầy cô đúng nghĩa là món quà, kể cả khi nó chỉ vỏn vẹn hai dòng. Điều thầy cô nhận được là bằng chứng rằng sau bao nhiêu năm, học trò vẫn nhớ mình từng học ở đâu, với ai. Viết lời chúc cũng là một cách tự nhắc mình về ơn nghĩa cũ, và ngày 20/11 trọn vẹn nhất khi cả người gửi lẫn người nhận đều thấy câu chữ ấy thật.

Cách viết lời chúc thầy 20.11 chạm đến cảm xúc

Một dòng chúc viết vội thường bị đọc lướt rồi gấp lại. Câu nhắc đúng chuyện cũ, như buổi chiều thầy ngồi lại chữa từng bài hay lần cô gọi lên bảng rồi gợi mở từng bước, lại nằm trong trí nhớ rất lâu. Khác biệt không nằm ở chữ nghĩa hoa mỹ mà ở chỗ người viết có chịu nhớ hay không.

Bốn cách mở lời từ kỷ niệm và ấn tượng riêng

Cách dễ nhất để câu chúc không giống ai là bắt đầu từ một ký ức có thật. Chọn một buổi học còn nhớ rõ, kể vắn tắt chuyện gì đã xảy ra, rồi nói kỷ niệm ấy có nghĩa gì với mình lúc này. Người đi làm đã nhiều năm vẫn nhớ câu động viên hôm nhận điểm kém; nhắc lại đúng câu ấy là đủ, không cần thêm lời lẽ lớn.

Hướng thứ hai là ấn tượng của ngày đầu gặp mặt: giọng nói, cách giới thiệu bài học đầu tiên, chi tiết nhỏ như cuốn sổ điểm hay tà áo bạc màu vì phấn. Những chi tiết ấy chứng tỏ người viết đã để ý, và người nhận đọc ra ngay điều đó.

Người mới dạy mình trong năm học này nhận câu chúc chân thành kèm mong được đồng hành tiếp trong thời gian tới là đủ ấm. Còn người đã dạy từ nhiều năm trước thì ghép cả ba thứ: kỷ niệm, ấn tượng, và phần kiến thức ngày ấy giờ đang dùng trong công việc. Ghép như vậy câu chúc có đuôi, không bị hụt sau lời chào.

Một chi tiết riêng, dù nhỏ, đủ để câu chúc không rơi vào khuôn chung: tên lớp, thói quen gọi học trò lên bảng, câu nói cửa miệng mỗi lần vào tiết. Nên nhắc thêm sự kiên nhẫn, vì đó là thứ học trò nhớ lâu nhất sau khi bài giảng đã quên. Lời chúc càng gắn với một người cụ thể thì càng khó lẫn với tấm thiệp bên cạnh.

Lời chúc sáo nhất là khen chung. Những câu kiểu tận tâm với nghề, hết lòng vì học sinh đọc lên nghe hay nhưng đặt vào thiệp nào cũng vừa, nên chẳng ai nhớ. Thay một câu khen chung bằng một việc làm cụ thể, tấm thiệp lập tức có chủ.

Chọn giọng điệu và cách xưng hô cho đúng mối quan hệ

Giọng điệu phải khớp với người nhận trước khi khớp với sở thích của người viết. Người vui tính thường thích một câu dí dỏm, miễn là không đùa vào chuyện tuổi tác, sức khỏe hay chuyện riêng của gia đình. Người nghiêm khắc thì cách diễn đạt lịch sự, chững chạc an toàn hơn nhiều. Câu chúc hay trước hết là câu người nhận đọc thấy dễ chịu, không phải câu người viết thấy mình thông minh.

Lời chúc hài hước giúp người nhận bật cười, nhưng cái cười nên hướng vào người viết chứ không hướng vào người nhận. Đùa về việc mình học dốt môn ấy, về lần cả lớp trốn tiết, thì chẳng ai tự ái. Đùa về tuổi, về cân nặng, về chuyện trong nhà người ta thì dễ mất thiện cảm, dù quan hệ thân đến đâu.

Xưng hô theo lứa tuổi và cấp học. Học sinh tiểu học xưng “con”, học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông xưng “em”. Khi viết thay cả lớp, phụ huynh xưng “chúng tôi” và nói rõ mình là đại diện hội phụ huynh. Người đã ra trường có thể xưng “em” hoặc “con” tùy tuổi người nhận so với mình, miễn giữ một cách gọi từ đầu đến cuối, đừng đổi giữa câu.

Dạy một hai tiết mỗi tuần, giáo viên bộ môn thường nhận thiệp ngắn, trang trọng, đủ ý cảm ơn. Thiệp cho cô giáo thường hợp với lời lẽ nhẹ nhàng, tình cảm; thiệp cho thầy giáo hay dùng giọng kính trọng hơn. Đó là thói quen chứ không phải luật, người viết cứ nhìn tính cách thật của người nhận mà chọn.

Cách gọi nên theo đúng vai vế trong lớp học: gọi “thầy”, “cô” chứ không gọi tên riêng, kể cả khi quan hệ ngoài đời đã thân. Đọc lại câu vừa viết, nếu thấy ngượng mồm khi đọc thành tiếng thì nên bỏ.

Lời chúc theo môn học và bằng ngoại ngữ

Bám vào chính môn học là cách nhiều lớp chọn. Mỗi môn có một ít thuật ngữ riêng, lấy một thuật ngữ rồi xoay thành câu chúc. Toán nói về bài toán khó và lời giải, Ngữ văn nói về câu chữ và trang viết, Vật lý nói về lực và quán tính. Hóa học nói về phản ứng, Lịch sử nói về mốc thời gian, Tin học nói về thuật toán. Cách này vừa dí dỏm vừa cho thấy người viết có nghe giảng. Nhưng phải chọn thuật ngữ ai cũng hiểu, tránh biến tấm thiệp thành đề kiểm tra.

Một lớp có thể chia nhau viết theo sáu bộ môn, mỗi môn vài câu, rồi ghép lại thành tấm thiệp tập thể. Cách chia việc ấy khiến câu nào cũng có người chịu trách nhiệm, và cả lớp đọc lại thấy mình có phần trong đó.

Người dạy ngoại ngữ thì nhận câu chúc bằng chính thứ tiếng mình dạy là hợp ý. Viết một câu tiếng Anh, tiếng Trung hoặc tiếng Hàn, rồi chép thêm bản dịch tiếng Việt ngay bên dưới. Bản dịch không thừa: người nhận đọc được hai lần, người ngoài cầm tấm thiệp cũng hiểu, và người viết buộc phải hiểu mình vừa viết gì. Câu ngoại ngữ nên ngắn gọn là đủ ấm; viết dài quá dễ sai ngữ pháp mà người nhận ngại sửa hộ.

Giáo viên nước ngoài đang công tác tại Việt Nam có thể chưa biết ngày 20/11 là ngày gì, nên giới thiệu ngắn gọn trước khi chúc. Cần phân biệt hai ngày: Ngày Nhà giáo Thế giới là ngày 5/10 hằng năm do quốc tế tổ chức, khác với ngày 20/11 ở Việt Nam. Câu chúc bằng tiếng nước ngoài vì thế nên dùng đúng tên ngày lễ 20/11, thay vì câu chúc chung chung dễ gây nhầm với ngày 5/10.

Đừng dịch từng chữ từ câu tiếng Việt sang. Lời tiếng Việt nhiều từ tình cảm, dịch sát sẽ thành lối nói lạ tai trong ngôn ngữ kia. Nhờ một người rành thứ tiếng ấy đọc lại trước khi gửi là cách chắc chắn nhất.

Lời chúc riêng cho từng người nhận: thầy cô cũ, chủ nhiệm, cô mầm non, người thân làm nghề giáo

Nhóm đã về hưu nhận câu chúc khác hẳn nhóm đang đứng lớp. Nội dung nên nghiêng về sự an nhàn, thanh thản, niềm vui tuổi già, thay vì chuyện bài vở. Nếu ở xa, một cuộc gọi ngắn, một tấm thiệp gửi bưu điện hay lời hứa ghé thăm vào dịp gần nhất đều đáng quý. Người đã dạy mình từ nhiều năm trước mà vẫn đang đứng lớp thì nhận lời chúc riêng, tách khỏi lời chúc gửi người dạy mình năm nay, vì hai mối quan hệ khác nhau.

Giáo viên chủ nhiệm là người phụ trách một lớp, gần gũi và quan tâm học sinh nhiều hơn giáo viên chỉ dạy một bộ môn. Vì thế câu chúc dành cho chủ nhiệm thường nhắc được việc cụ thể của lớp: buổi sinh hoạt cuối tuần, lần cô gọi điện cho phụ huynh, lần thầy dàn xếp một hiểu lầm giữa hai bạn trong giờ ra chơi. Những chuyện ấy không có trong sổ điểm nhưng học trò nhớ nhất.

Cô giáo mầm non là người thầy đầu tiên của mỗi đứa trẻ, nhiều nơi ví cô như người mẹ hiền thứ hai ở trường. Khi viết thiệp, bố mẹ nên cảm ơn sự nhẫn nại, việc cô chăm từng bữa ăn giấc ngủ. Nhắc thêm một tiến bộ có thật của con: tự xúc ăn, mạnh dạn chào người lạ, biết cất đồ chơi sau giờ học. Chi tiết ấy đáng tin hơn mọi lời khen chung.

Phụ huynh viết thiệp cho cô mầm non nên nói rõ mình là bố hay mẹ của cháu nào, để cô nhớ ra ngay. Câu cảm ơn sự tận tâm đặt cạnh một chuyện nhỏ trong ngày: hôm con sốt cô gọi điện hỏi thăm, hôm trời trở gió cô nhắc cả lớp mặc thêm áo. Nghe đơn giản, nhưng đúng là thứ khiến phụ huynh yên tâm gửi con.

Bé 3–5 tuổi chỉ cần nói dưới mười hai chữ, kiểu chúc cô vui, con yêu cô, và để bé tự nói theo cách của bé. Không cần bắt bé thuộc lòng hay phát âm thật chuẩn; cô giáo nghe bé nói vấp còn vui hơn nghe một bài đọc trôi chảy. Nhà nào muốn khác đi thì dùng một bài thơ ngắn là đủ.

Thiệp gửi ban giám hiệu và tập thể cô giáo cần giọng trang trọng hơn, thay mặt cả lớp hoặc cả nhóm phụ huynh, cảm ơn sự tận tâm của nhà trường với con em mình. Câu chữ nên gọn, tránh kể lể dài dòng về hoàn cảnh riêng của từng nhà. Thầy hiệu trưởng nhận thiệp tập thể thì lời chúc phải đại diện cho cả khối, đừng viết như gửi riêng một người.

Trong nhà có người làm nghề giáo thì lời chúc mang màu sắc đời thường hơn. Con cái chúc mẹ là giáo viên có thể nói về những buổi tối mẹ soạn bài bên bàn, về việc mẹ chấm xong chồng bài mới ăn cơm. Chồng chúc vợ là cô giáo thì nên nhắc chuyện đời thường hơn là chuyện nghề: một buổi tối được nghỉ, một bữa cơm không phải vừa ăn vừa sửa giáo án. Bố mẹ có con nhỏ cũng có thể thay mặt con viết mấy dòng cảm ơn cô.

Đồng nghiệp, bạn bè làm nghề giáo nhận câu chúc ngắn, không cần nghi thức. Người yêu đang dạy học thì một câu nhắc đúng chuyện của hai người hiệu quả hơn mọi khuôn mẫu. Học sinh cuối cấp thường có nhiều điều muốn nói mà không biết bắt đầu từ đâu; một câu cảm ơn những năm vừa qua và chúc đường phía trước thuận lợi là đủ cho tấm thiệp cuối năm. Điểm chung của cả nhóm này là câu chúc phải chỉ đúng một người, đọc lên không thể gán cho ai khác.

Đưa lời chúc vào thiệp và gửi đến thầy cô thế nào

Viết xong câu chúc riêng cho từng người, người viết còn cần một cách trao tay tử tế. Một tấm thiệp giấy dày đặt trên bàn giáo viên sáng 20/11 không cần đắt tiền; nét chữ nắn nót bên trong mới là thứ khiến thầy cô nhớ lâu.

Cùng một lời chúc thầy 20.11, đặt vào tấm thiệp chọn đúng người nhận và trao đúng lúc sẽ khác hẳn một tin nhắn vội vàng.

Chọn thiệp 20/11 phù hợp người nhận

Thiệp bán sẵn ở hiệu sách hay tiệm quà lưu niệm thường in dòng chữ 20-11 hoặc một câu danh ngôn về ngày Nhà giáo. Loại này tiện cho người không khéo tay, chỉ cần chọn tấm có họa tiết hợp mắt người nhận là dùng được ngay. Ngược lại, thiệp tự làm - thiệp do chính tay người gửi vẽ và trang trí, thường khiến người nhận xúc động hơn quà mua sẵn - lại hợp với học trò nhỏ có thời gian ngồi tỉ mẩn, nhất là khi chính tay bé dán hoa, tô màu lên mặt giấy.

Họa tiết trên thiệp nên chọn theo độ tuổi thầy cô. Thầy cô lớn tuổi hợp với tông trầm, hoa lá mảnh, câu chữ trang trọng. Giáo viên trẻ nhận thiệp màu tươi, hình vẽ ngộ nghĩnh vẫn vui vẻ. Phụ huynh viết thay con ở lứa mẫu giáo, tiểu học thường chọn thiệp sang trọng, lịch thiệp, không quá màu mè, vì tấm thiệp lúc này đại diện cho cả gia đình. Việc đồng hành cùng con, hoặc tự tay viết thay khi con chưa biết viết, cũng là cách dạy con biết ơn từ việc nhỏ.

Một lỗi nhỏ dễ mắc là mua nhầm thiệp in hình Giáng sinh, năm mới hay hoa cưới. Trước khi tính tiền, người mua nên mở ra xem kỹ. Thiệp tự trang trí bằng hình vẽ hoa hay ảnh kỷ niệm chụp cùng thầy cô cũng là cách hay, miễn đừng dán quá nhiều thứ lên mặt giấy. Có người ngại nói trực tiếp trước lớp, viết lời chúc vào thiệp để tặng thầy cô lại dễ hơn nhiều. Lớp đông thì một cuốn sổ tay tri ân - mỗi phụ huynh viết một trang lời nhắn - vừa gọn vừa giữ được tình cảm riêng của từng gia đình. Tặng thiệp tự làm kèm hoa tươi vẫn là cách thể hiện sự trân trọng cá nhân hóa, không lẫn với món quà mua vội ngoài chợ.3

Cấu trúc ba phần của tấm thiệp và cách viết tay chân thành

Một tấm thiệp đủ ý thường có ba phần: lời chào mở đầu, nội dung tri ân, rồi lời chúc và ký tên. Cách viết lời chúc 20/11 vì thế không cần cầu kỳ, chỉ cần đúng thứ tự ấy và một nét chữ nắn nót. Dòng chào viết cách đầu dòng hai đến ba ô, kết thúc bằng dấu phẩy, trình bày ngay ngắn. Phần tri ân nên viết tự nhiên, tránh lời hoa mỹ hoặc sao chép nguyên câu trên mạng, vì thầy cô đọc nhiều thiệp sẽ nhận ra ngay.

Không cần dài. Bốn đến sáu dòng là đủ ý nghĩa, miễn mỗi câu nói được một điều thật. Có thể kể một kỷ niệm nhỏ - lần thầy kiên nhẫn giảng lại bài, buổi cô ở lại trông lớp lúc trời mưa - thay vì chỉ ghi lời cảm ơn chung chung. Chữ viết tay chỉ cần nắn nót, không cần đẹp như thư pháp. Viết tay vẫn là cách thể hiện sự chân thành rõ nhất, hơn hẳn một dòng chữ in sẵn được điền tên.

Cuối thiệp ký tên kèm lớp hoặc đơn vị, thêm ngày tháng để sau này mở ra còn nhớ. Góc trái phía trên ghi ngày tháng nhỏ. Thiệp có thể trao trước, trong ngày 20/11 hoặc sau buổi lễ tri ân, miễn người nhận cầm được tận tay. Viết đủ ba phần chào, nội dung, ký tên giúp tấm thiệp giữ được vẻ trang trọng dù chỉ vỏn vẹn mấy dòng. Ai muốn có thêm gợi ý chọn câu mở đầu theo từng mối quan hệ có thể xem mẹo chọn lời chúc 20/11 hay và ý nghĩa dành tặng thầy cô qua bốn bước.

Chọn kênh gửi và quà kèm lời chúc

Thiệp viết tay ấm áp và cá nhân hơn tin nhắn. Nhưng có những lúc không gửi được tận tay. Thầy cô ở xa thì một tin nhắn qua ứng dụng nhắn tin trên điện thoại có kết nối mạng vẫn đến tay, miễn nội dung đủ cụ thể để người nhận biết mình đang được nhớ tới. Nhờ vậy, khoảng cách địa lý không còn là trở ngại. Một lá thư tay gửi qua bưu điện cũng là cách bày tỏ lòng biết ơn chân thành mà người nhận giữ lại được lâu.

Thầy cô lớn tuổi thường quý một cuộc gọi điện hay chuyến ghé thăm ngắn hơn cả chục dòng tin nhắn. Học trò đang học cùng trường có thể đăng một bài ngắn trên mạng xã hội kèm câu cảm ơn chân thành; câu chữ nên ngắn, cảm xúc, dễ đồng cảm. Đoạn phim lời chúc tập thể của cả lớp thì lưu giữ được lâu, mở lại xem sau nhiều năm vẫn nhớ. Có lớp chọn cách tổ chức văn nghệ, trò chơi nhỏ trong giờ sinh hoạt để tăng gắn kết thầy trò, hoặc hỗ trợ thầy cô sắp xếp lớp học, chuẩn bị giáo án, tài liệu - những việc ấy nhiều khi được nhớ lâu hơn quà.

Quà kèm không cần đắt. Vài món dùng được hằng ngày là đủ:

Thầy giáo có thể nhận cà vạt hay cặp sách chất liệu da mềm. Một chiếc khăn choàng hợp với tiết trời se lạnh tháng 11, còn bình giữ nhiệt giúp cô có sẵn nước ấm trong giờ dạy. Đồng hồ đeo tay tượng trưng cho sự quý trọng thời gian cô dành cho học trò. Món nào cũng nên đi kèm tấm thiệp ghi lời chúc, vì quà đặt xuống bàn mà không có chữ nào bên trong dễ thành phép lịch sự suông.

Quà có giá trị hơn nên đặt thiệp bên trong túi quà để thầy cô thấy ngay lời chúc trước khi mở. Một hộp quà nhỏ chứa ảnh kỷ niệm, món đồ chơi bé thích hay viên kẹo kèm lời nhắn cũng đủ làm cô giáo mầm non mỉm cười. Điều đáng lo là tấm thiệp trống không chữ, chứ chẳng phải món quà ít tiền.

Thầy cô đã chuyển trường hoặc về hưu ở nơi khác vẫn nhận được thiệp nếu người gửi hỏi được địa chỉ. Một phong bì dán tem, ghi rõ tên và nơi nhận, đi đường bưu điện vài ngày là tới tay. Cách này chậm hơn tin nhắn nhưng người nhận cầm được tấm giấy thật, mở ra đọc lúc rảnh. Lớp đông thì gom thiệp vào một tập, buộc dây, trao một lần cho gọn thay vì để thầy cô nhận lẻ tẻ giữa giờ.

  • Bó hoa tươi cắm cùng thiệp nhỏ, lựa chọn truyền thống không lỗi thời
  • Cây bút, món quà gắn liền với nghề giáo

Những lỗi khiến lời chúc mất điểm

Viết sai tên thầy cô là lỗi phổ biến nhất, và cũng khó sửa nhất khi thiệp đã trao tay. Người nhận nhìn thấy tên mình sai chính tả sẽ hiểu ngay người viết chưa cẩn trọng. Xưng hô sai - gọi cô bằng em, gọi thầy bằng anh - cũng khiến tấm thiệp mất trang trọng. Trình bày cẩu thả, gấp nếp gãy, dính mực hay giấy mỏng tang là những chi tiết nhỏ nhưng lộ ra ngay khi cầm trên tay.

Trước khi gấp, người viết nên đọc lại thiệp ít nhất hai lần, đặc biệt phần tên và lời chào. Chọn giấy dày một chút để thiệp cứng, bền; giấy mỹ thuật hợp thiệp trang trọng, giấy nâu mộc tạo cảm giác mộc mạc. Một tấm thiệp phẳng phiu trong phong bì vừa kích thước vẫn giữ được vẻ trang trọng khi trao tay; thiệp nhét túi áo hay kẹp trong cặp suốt buổi dễ quăn mép, gãy nếp, và người nhận nhìn ra điều đó trước khi đọc chữ. Thêm vào đó, trang trí nên tiết chế, vì một mặt giấy rối rắm làm mờ chính lời chúc bên trong.

Đọc thêm: 20/11 có phải ngày lễ không theo Điều 112 Bộ luật Lao động

Những điều nên tránh và câu lời chúc mẫu để tham khảo

Sự tiết chế ấy nên theo cả cách gửi. Trước thềm 20/11, công văn của Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các sở và cơ sở giáo dục nhắc tinh thần tinh gọn, ý nghĩa, không phô trương. Điều đó đặt lời chúc về đúng chỗ: một tấm thiệp viết tay, một tin nhắn gửi tới người ấy, chứ không phải món quà bày kín bàn lễ.

Kỷ niệm 20/11 theo hướng tinh gọn, không nhận quà hình thức

Yêu cầu của Bộ nói rõ ba điều. Các hoạt động kỷ niệm phải tinh gọn, ý nghĩa, không phô trương, không hình thức, không gây tốn kém và lãng phí. Tuyệt đối không huy động đóng góp từ người học và cha mẹ người học để tổ chức.8 Các hoạt động cũng không được tạo thêm áp lực hoặc phát sinh công việc không cần thiết cho nhà giáo.

Có nơi chủ trương không nhận hoa quà trong dịp lễ, và cách làm ấy đang được nhiều người hưởng ứng. Nó cho thấy một hướng đi: lời chúc đúng người, đúng việc đã đủ làm nên ngày lễ, phần quà chỉ là thêm.

Tinh gọn không có nghĩa là bỏ hết nghi lễ. Việc tôn vinh nhà giáo tiêu biểu vẫn được duy trì, chỉ khác ở chỗ diễn ra trong một buổi lễ ngắn, không kèm danh sách quà và phong bì.

Lớp cuối cấp hay lớp đang chuẩn bị cho buổi lễ ở trường có thể nhìn vào đó mà sắp lại kế hoạch. Thay vì góp tiền mua quà đắt, cả lớp dành buổi chiều viết thiệp, quay một đoạn video ngắn, hoặc gom sách cũ tặng thư viện. Những việc ấy không tốn kém mà vẫn để lại dấu vết lâu hơn một bó hoa.

Các câu chúc mẫu và hình ảnh quen thuộc về người thầy

Có hai câu mẫu dùng được gần như nguyên vẹn. Thầy cô đang dạy thì có thể viết: “Nhân ngày 20/11, em cảm ơn thầy cô đã dắt chúng em đi thêm một đoạn trên đường học vấn. Kính chúc thầy cô mạnh khỏe, bình an.”5 Câu này chạy được vì có một việc cụ thể để cảm ơn, có lời chúc sức khỏe, và dừng đúng lúc.

Thầy cô cũ nhận một câu ngắn hơn nhiều khi lại nặng hơn: “Tuổi thơ con gọi thầy cô, bạc đầu con vẫn thưa cô lạy thầy.”5 Cái hay nằm ở chỗ đổi vai theo thời gian. Người học trò cũ giờ tóc đã điểm bạc, cách xưng hô với thầy cô vẫn giữ nguyên nếp cũ. Ai đã ra trường hai ba chục năm, gửi câu này kèm một dòng kể lại chuyện cũ sẽ tự nhiên hơn mọi lời hoa mỹ.

Phần lớn lời chúc hay mượn một hình ảnh rồi đi thẳng vào việc học trò nhận được gì. Ngọn hải đăng chỉ phương hướng giữa biển đêm; người lái đò đưa khách sang sông rồi quay về bến cũ; người cha, người mẹ thứ hai ở trường; ngọn nến soi tỏ đêm khuya bên tấm bảng đen. Có điều, hình ảnh phải khớp với người nhận, không thì câu chúc thành sáo rỗng.

Kho hình ảnh còn dài hơn thế. Có cách ví thầy cô là ngọn đuốc soi đường, là đại dương tri thức bao la, là người khơi dậy trí tò mò và nuôi dưỡng sáng tạo cho học trò. Có cách gọi thầy cô là kiến trúc sư trí óc, nhà điêu khắc giấc mơ, họa sĩ vẽ nên tương lai. Những cách nói ấy hợp với thiệp tập thể của cả lớp hơn là thư riêng, vì chúng rộng và khó sai.

Cách nói sự nghiệp trồng người đặt thầy cô vào vị trí người gieo giống: mất cả mùa mới thấy quả, và người trồng không đứng đó để hái. Từ hình ảnh ấy, câu chúc hay nhất thường không chúc thầy cô giàu sang, mà chúc thầy cô đủ tâm, đủ trí, đủ lực để đi tiếp chặng đường dài. Kèm theo là lời cảm ơn vì đã dìu dắt học trò đến gần hơn với chân trời kiến thức, và một lời chúc giữ vững tình yêu nghề, tận tâm, đổi mới cách dạy.

Hình ảnh chuyến đò còn một vế ít người dùng: năm học kết thúc là chuyến đò cập bến, thầy cô ở lại bến cũ đón chuyến sau. Ai viết được vế thứ hai ấy, lời chúc tự khắc có chỗ đứng, vì nó nói đúng phần thiệt thòi thầm lặng của nghề.

Kho tục ngữ Việt Nam có sẵn vài câu để mượn. “Không thầy đố mày làm nên” nói gọn công ơn khai mở. “Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy” nhắc rằng người dạy ít vẫn là thầy. “Tiên học lễ, hậu học văn” là lời dạy nhiều thế hệ học trò còn nhớ. “Một kho vàng không bằng một nang chữ” cân chữ nghĩa nặng hơn của cải. Còn ngạn ngữ Trung Quốc có câu “Một gánh sách không bằng một người thầy giỏi”, dùng khi muốn nhấn vào vai trò người dẫn dắt.

Chèn một câu như thế vào giữa lời chúc là đủ. Chèn ba bốn câu liền, người đọc sẽ thấy như đang xem bảng trích dẫn chứ không phải thư của học trò. Chẳng hạn, mở bằng một câu tục ngữ, rồi kể một kỷ niệm, rồi chốt bằng lời chúc sức khỏe: ba nhịp ấy giữ được giọng tự nhiên.

Học trò từng nghịch ngợm có cách riêng để mở đầu: nhắc chuyện trốn tiết, chuyện quậy phá năm nào, rồi hứa giờ đã khác. Lời chúc đứng sau lời xin lỗi bao giờ cũng đáng tin hơn lời chúc trơn.

Đổi lại, có những câu chỉ nên dùng khi thật sự đúng. Lời cảm ơn thầy cô đã vừa dạy kiến thức vừa để ý đến sức khỏe tinh thần của học trò hợp với người từng trải qua một năm học nhiều biến động, không hợp với tấm thiệp in sẵn phát cho cả khối. Muốn thử, cứ đọc to lên rồi tự hỏi: thay tên người nhận bằng một thầy cô khác, câu này còn đúng không? Nếu vẫn đúng nguyên thì nó chưa dành riêng cho ai. Cách viết lời chúc 20/11 khó nhất ở chỗ này, và cũng là chỗ đáng bỏ công nhất.5

Cuối thư, nên dành một dòng cho gia đình thầy cô. Một câu chúc thầy cô và người nhà mạnh khỏe, hạnh phúc đặt ở cuối khiến lời chúc bớt tính hình thức. Gọn nhất vẫn là ba phần: một việc để cảm ơn, một hình ảnh để nhớ, một lời chúc cho thầy cô và gia đình.

  • Người cha, người mẹ thứ hai: hợp với lớp nhỏ, cô giáo mầm non.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Chọn lời chúc 20/11 có sẵn. Lọc theo người nhận và giọng điệu, sao chép một câu rồi gửi ngay, không cần tài khoản.

Nguồn tham khảo

Xem thêm trong mục Âm lịch

chucmungnammoi.com