Xu hướng kinh doanh online khiến phí sàn chiếm tới 27,6% doanh thu

Kinh doanh online, hiểu đơn giản, là giao dịch mua bán qua công cụ trực tuyến như Facebook, Instagram hay các sàn Shopee, Tiki, Lazada. Với người chưa từng bán gì trên mạng, ba câu hỏi cần trả lời trước tiên là chọn mô hình nào, cần bao nhiêu tiền và tránh bẫy nào.

Năm nay được coi là mốc bản lề của thương mại điện tử Việt Nam khi Luật Thương mại điện tử bước vào giai đoạn thực thi.^{22 phát triển thương mại điện tử (vtv.vn)} Trong lúc đó, xu hướng kinh doanh online liên tục đổi thay: máy móc bắt đầu tự xử lý nhiều việc thay con người, còn khung pháp lý siết chặt các hình thức bán hàng cũ.

Chuyện gì đang diễn ra với xu hướng kinh doanh online

Điều đổi khác rõ nhất trong xu hướng kinh doanh online năm nay là vai trò của máy móc. Trước đây AI chủ yếu tạo nội dung, còn giờ nó tự hành động: tự quyết định và thực thi cả chuỗi nhiệm vụ như một nhân viên ảo, chứ không dừng lại ở viết bài hay trả lời khách.

Một shop nhỏ đã dùng được AI agent để tự động chốt đơn, trả lời tin nhắn suốt ngày đêm và dự báo tồn kho. Một số nền tảng còn cho phép AI tự dựng và tối ưu toàn bộ cửa hàng, từ phần mô tả sản phẩm, định giá, quản lý kho đến marketing.

Cách khách tìm và mua hàng cũng đổi theo. Nhiều người bắt đầu dùng công cụ AI để tìm kiếm, so sánh và đặt mua tự động, thay vì lướt từng gian hàng. AI đa phương thức còn cho phép khách chụp ảnh sản phẩm hoặc nói bằng giọng nói để được gợi ý ngay. Các sàn trong nước đã áp dụng tìm kiếm bằng hình ảnh và thử đồ ảo, giúp tăng tỷ lệ chốt đơn.

Pháp luật cũng vào cuộc.

Luật Thương mại điện tử 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7, yêu cầu các sàn xác thực danh tính người bán và siết chặt nội dung quảng cáo. Người livestream không được thổi phồng công dụng hay xuất xứ sản phẩm; nội dung vi phạm bị gỡ ngay, trách nhiệm của người làm tiếp thị liên kết cũng bị siết chặt hơn.^{44 thương mại điển tử (suckhoedoisong.vn)}

Nhìn tổng thể, cuộc chơi đang chuyển từ chạy theo quy mô sang nâng chất lượng.^{33 Thương mại điện tử định hình cuộc chơi mới (baotintuc.vn)} Ông Lê Anh Tuấn, Founder & CEO Firstcom Digital, nhận định kỷ nguyên thương mại điện tử dễ bán, chi phí thấp đã chính thức kết thúc; hiệu quả và niềm tin trở thành nền tảng phát triển bền vững.

Vì sao mua hàng online bùng nổ

Ba lý do rất đời thường giải thích vì sao người mua chuộng mua sắm trên mạng: tiết kiệm thời gian, giá thường rẻ hơn và dễ so sánh giữa nhiều nơi bán. Giá rẻ có lý do rõ: người bán online không tốn chi phí mặt bằng như cửa hàng truyền thống.

Thử hình dung một nhân viên văn phòng. Chỉ cần vài phút trên điện thoại trong giờ nghỉ trưa là đặt được món hàng giao tận nhà, vừa xem giá của năm gian hàng khác nhau. Việc này trước đây đòi hỏi cả buổi chiều đi chợ hay trung tâm thương mại.

Độ lớn của thị trường không phải chuyện mới hình thành. Ngay từ năm 2019, Việt Nam đã có hơn 40 triệu người mua hàng qua mạng, trước cả giai đoạn bùng nổ gần đây.

Về phía chính sách, kinh tế số được đặt làm mục tiêu quốc gia với chỉ tiêu đạt 20% GDP vào năm 2025 theo Quyết định 749 của Chính phủ. Kế hoạch thương mại điện tử quốc gia cũng đặt mục tiêu 55% dân số mua sắm trực tuyến và doanh thu 35 tỷ USD vào cùng năm.

Còn về mặt kỹ thuật, mạng xã hội và điện thoại thông minh là hai yếu tố kết nối người mua với người bán. Đến cuối năm 2022, có 62,6% người tiêu dùng Việt coi mạng xã hội là nơi tìm kiếm thông tin thương hiệu và sản phẩm. Số người dùng mạng xã hội ở Việt Nam tương đương 80% dân số, trong đó thế hệ Z và Y chiếm 62% chi tiêu trên kênh này.

Quy mô của xu hướng kinh doanh online bằng số liệu

Thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam được dự báo vượt 25 tỷ USD, tiếp tục là trụ cột của kinh tế số; riêng doanh số quý III đã đạt 103.600 tỷ đồng. Việt Nam đang trên đường vượt Thái Lan để trở thành thị trường lớn thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Indonesia.^{55 kinh doanh trực tuyến (vtv.vn)} Những con số dưới đây cho thấy quy mô của xu hướng kinh doanh này.

Hàng Việt cũng đang bán ra nước ngoài nhiều hơn. Theo Amazon Global Selling, doanh thu bán lẻ xuyên biên giới của Việt Nam dự kiến tăng từ 3,3 tỷ USD lên 11,1 tỷ USD, gấp hơn ba lần trong giai đoạn được nêu.^{55 kinh doanh trực tuyến (vtv.vn)}

Giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng tạo cú hích nâng tầm hàng Việt.^{22 phát triển thương mại điện tử (vtv.vn)}

Số liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam cho thấy 57,65% nhà bán hàng kinh doanh trên ít nhất hai kênh. Nhóm bán đa kênh ghi nhận tăng trưởng doanh thu đạt 68,01%, trong khi nhóm chỉ bán một kênh có mức tăng trưởng thấp hơn. Khoảng cách ấy là lý do nhiều người mới được khuyên không đặt cược vào một gian hàng duy nhất.

Riêng kênh livestream cho thấy mức tăng trưởng đột biến qua một ví dụ: doanh số của Lazada ngày 12.12 năm 2022 tăng gấp 7 lần so với cùng kỳ năm 2021. Con số ấy minh họa vì sao livestream được xem là xu hướng đầy tiềm năng trong những năm tới.

Đọc thêm: Ba yếu tố then chốt kinh doanh online của doanh nghiệp Việt

Mô hình nào hợp người mới

Người mới bắt đầu có khá nhiều lựa chọn: mở gian hàng trên sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki; bán hàng livestream; bán trên mạng xã hội như Facebook, TikTok; dropshipping; hoặc kinh doanh xuyên biên giới qua sàn quốc tế. Mỗi mô hình có cách vận hành và yêu cầu riêng, nên cần so sánh trước khi chọn.

Sàn thương mại điện tử là lựa chọn tối ưu cho doanh nghiệp vừa và nhỏ vì mọi khâu bán hàng, tiếp thị sản phẩm đều được sàn hỗ trợ. Người bán không nhất thiết phải giỏi marketing hay hiểu sâu về thương mại điện tử mới tham gia được.

Livestream cũng là kênh đáng tính. Khảo sát trong ngành cho thấy 80% người dùng chốt đơn dễ hơn khi xem livestream thay vì chỉ đọc bài đăng thông thường. Báo cáo toàn cảnh của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) tháng 3/2023 cũng dự báo livestream là xu hướng đầy tiềm năng.

Người mới không có vốn có thể bắt đầu với dropshipping. Ở mô hình này, người bán không cần quản lý kho hay vận chuyển: khi có đơn hàng, nhà cung cấp giao trực tiếp cho khách. Cách làm phù hợp với ai muốn thử sai sản phẩm mà không lo chi phí kho bãi.

Kinh doanh xuyên biên giới kết nối người bán với sàn quốc tế, xóa rào cản không gian và thời gian, nhưng đòi hỏi hiểu về logistics và quy định nước ngoài. Bán trên mạng xã hội thì dễ vào, lợi thế là tiếp cận nhóm khách theo sở thích, song phụ thuộc nhiều vào thuật toán của nền tảng.

Chi phí và rủi ro cần tính

Chi phí bán trên sàn đã sang mặt bằng mới.^{33 Thương mại điện tử định hình cuộc chơi mới (baotintuc.vn)} Theo ông Lê Anh Tuấn, cộng phí cố định, phí thanh toán, phí hạ tầng và các gói dịch vụ, người bán có thể chi khoảng 24,5-27,6% doanh thu cho nền tảng, tùy mức phí mỗi sàn áp dụng.

Thuế cũng không còn là chuyện bỏ qua được.

Khi doanh thu lớn, cá nhân bán hàng chịu thuế thu nhập cá nhân tính theo biểu thuế lũy tiến, mức cao nhất 35%. Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định livestream bán hàng phát sinh doanh thu thì phải chịu điều chỉnh của các luật thuế. Kết quả thanh tra ba năm 2021-2023 cho thấy sức siết này là thật: cơ quan thuế rà soát 31.570 đối tượng, xử lý vi phạm 22.159 trường hợp, thu tăng thêm gần 3.000 tỷ đồng trong lĩnh vực này. Người bán chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế còn bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh.^{55 kinh doanh trực tuyến (vtv.vn)}

Rủi ro lớn nhất nằm ở chỗ người bán đang kinh doanh trên đất của người khác, một điểm yếu riêng của mô hình online. Nền tảng có thể thay đổi chính sách hoặc khóa tài khoản shop bất ngờ. Một shop chỉ bán trên một sàn có thể mất toàn bộ khả năng tiếp cận khách hàng chỉ trong chớp mắt.

Sâu hơn nữa, khi bán trên nền tảng thứ ba, dữ liệu khách hàng như số điện thoại, email, lịch sử mua hàng và sở thích thuộc về nền tảng chứ không thuộc người bán. Đây là rủi ro nặng nhất khi phụ thuộc vào sàn: không có danh sách khách, người bán không thể bán lại lần hai.

Vì thế, người bán online nên có website riêng và hệ thống quản lý quan hệ khách hàng riêng, để không phụ thuộc hoàn toàn vào sàn và mạng xã hội.

Vốn khởi điểm dropshipping

Với mô hình dropshipping, khoản chi đầu tiên là website: tên miền, hosting và nền tảng dựng trang thường tốn khoảng 3-10 triệu đồng ban đầu. Ngoài ra cần chi cho plugin thanh toán, vận chuyển và tối ưu tìm kiếm. Sau website, các khoản chính gồm quảng cáo trên các mạng xã hội và công cụ tìm kiếm, phí vận chuyển và hoàn hàng từ nhà cung cấp, phí cổng thanh toán, cùng chi phí điện thoại, internet.

Khoản chi tiếp theo là phí thuê nền tảng cung cấp sản phẩm. Bảng dưới so sánh mức giá hằng tháng để người mới chọn theo túi tiền.

Năm 2026, đầu tư vào công nghệ AI và tự động hóa là khoản chi giúp tiết kiệm dài hạn cho nhà bán dropshipping: máy tự chạy quảng cáo, chatbot chăm sóc khách, hệ thống quản lý tồn kho và dự báo xu hướng. Còn rủi ro cần tính gồm nhà cung cấp không đảm bảo thời gian giao hàng hay chất lượng, sản phẩm theo mùa dễ tồn kho. Ngoài ra, cạnh tranh gay gắt làm giảm lợi nhuận trong khi chi phí quảng cáo tăng, và thay đổi chính sách thuế có thể phát sinh phí bất ngờ.

Chọn nguồn hàng thế nào

Nguồn hàng chất lượng cho người mới gồm Alibaba, AliExpress, 1688.com, CJ Dropshipping, Printify, ShopBase, Lazada, Tiki. Chọn nguồn hàng nên dựa trên bốn tiêu chí sau.

Tiêu chí thứ nhất là nền tảng có hỗ trợ dropshipping, nghĩa là chấp nhận giao hàng trực tiếp đến khách thay vì gửi về kho của người bán. Thứ hai là có chính sách hỗ trợ đổi trả rõ ràng, vì đơn hoàn hàng là chuyện khó tránh khi bán online. Thứ ba là giá trị sản phẩm hợp lý, đủ chênh lệch để người bán giữ được lợi nhuận sau khi trừ quảng cáo và phí sàn.

Thứ tư là chất lượng đảm bảo. Một lô hàng kém có thể kéo theo hàng loạt đánh giá xấu, mà người mua ngày nay dễ bỏ qua shop chưa có đánh giá từ khách trước, và sẵn sàng chi nhiều hơn cho nhà bán đáng tin cậy, dịch vụ ổn định.

Điều chưa rõ và cách đọc tin

Không phải con số nào về xu hướng kinh doanh online cũng đã qua kiểm chứng. Doanh thu từ bán hàng qua AI trên toàn cầu được nêu với mức có thể đạt hàng trăm tỷ USD, đó là dự kiến, chưa phải kết quả đã công bố. Tương tự, chưa có nguồn đáng tin nào so sánh trực tiếp lợi nhuận hay tỷ lệ thành công giữa các mô hình sàn, livestream hay dropshipping cho người mới.

Cách đọc tin cho tỉnh táo là phân biệt ba loại: số liệu đã công bố có cơ quan nêu tên, dự báo của tổ chức có phương pháp minh bạch, và lời quảng cáo không nguồn. Một quảng cáo hứa kiếm chục triệu mỗi tháng không cần vốn mà không nêu nguồn số liệu thì nên kiểm chứng trước khi tin.

Khung pháp lý cũng đang siết phần nội dung quảng cáo: nghị định và luật sửa đổi về quảng cáo tạo bộ lọc khắt khe. Người truyền tải nội dung phải xác minh thông tin, thậm chí trực tiếp sử dụng và hiểu rõ sản phẩm trước khi giới thiệu. Ông Bùi Quang Tinh Tú, nhà sáng lập Envision Nexus và UAN Marketing, nhận định người tiêu dùng đang chuyển từ người ảnh hưởng đại trà sang những người có kiến thức chuyên sâu hoặc khách hàng thực thụ đã trải nghiệm sản phẩm. Với người mới bắt đầu, đó là tín hiệu đáng tin hơn mọi lời hứa về doanh thu.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Bán hàng livestream có phải nộp thuế không?

Có, và cách nộp tùy từng đối tượng. Hộ kinh doanh nộp thuế theo mức khoán hoặc kê khai, còn cá nhân có doanh thu lớn chịu thuế thu nhập cá nhân. Nghĩa vụ này không dừng trên giấy: người bán chưa hoàn thành còn bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh, nên hãy kê khai đầy đủ ngay từ đầu.

Người mới nên bắt đầu từ sàn thương mại điện tử hay website riêng?

Mở gian hàng trên sàn là cách tối ưu cho người mới, vì mọi khâu bán hàng và tiếp thị đều được sàn hỗ trợ, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Tuy nhiên, vì phí sàn có thể chiếm 24,5-27,6% doanh thu và dữ liệu khách hàng thuộc về nền tảng, khi ổn định hơn, người bán nên có website riêng và hệ thống quản lý khách hàng để không phụ thuộc hoàn toàn vào sàn.