Chính tả
Tranh chấp hay tranh trấp: từ nào chính xác?
Nhiều người viết đơn từ vẫn phân vân giữa tranh chấp hay tranh trấp. Cách viết đúng là tranh chấp, còn tranh trấp là lỗi chính tả do đọc lẫn tr với ch.
Câu hỏi tranh chấp hay tranh trấp hiện ra nhiều nhất ở chỗ phải viết giấy tờ: đơn xin hòa giải, biên bản họp tổ dân phố, thư gửi cơ quan, tin nhắn trao đổi với hàng xóm. Người viết dừng lại giữa dòng vì nhớ mang máng có lần thấy ai đó viết khác mình.
Cách viết đúng chính tả là tranh chấp.4 Cổng thông tin của cơ quan nhà nước và báo chí đều dùng chữ này trong tranh chấp lối đi chung, nhà chung cư, hợp đồng và đất đai.
Có lần chính người đặt tiêu đề cũng lẫn. Một trang tư vấn luật ghi “Giải Quyết Tranh Trấp Hợp Đồng Tại Đà Nẵng” ở dòng tít, nhưng đọc xuống nội dung thì toàn thấy tranh chấp.
Tranh chấp là từ đúng
Tranh chấp là gì? Là việc hai hay nhiều bên bất đồng về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong một vấn đề cụ thể, có thể là việc dùng tài sản, quyền sở hữu hay việc thực hiện cam kết hợp đồng. Trong kinh doanh, tranh chấp thương mại là xung đột về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình làm ăn với nhau.
Chữ này xuất hiện ở rất nhiều cảnh đời trên báo. Có vụ ra tòa vì tranh chấp lối đi chung giữa hai hộ trong cùng một huyện.1 Có chuyện về đất đai phải qua hòa giải ở ủy ban xã.2 Có chuyện tranh chấp nhà chung cư, và trong đó quỹ bảo trì là chỗ hay nảy sinh bất đồng nhất.
Quỹ bảo trì đáng nói vì dính tới tiền của từng hộ. Người mua nhà phải đóng 2% giá trị căn hộ vào quỹ bảo trì trước khi nhận bàn giao. Có chung cư trích 3% giá bán căn hộ làm quỹ bảo trì nhưng bàn giao chậm cho ban quản trị, và chuyện ấy thành điểm nóng. Sở Xây dựng TP HCM từng đề xuất bỏ hẳn khoản 2% phí bảo trì nhà chung cư.
Câu hỏi đi kèm cũng là câu hỏi người đọc hay đặt ra: bỏ hẳn khoản thu ấy hay chia nhỏ ra để thu. Chừng ấy chuyện đủ thấy vì sao báo chí gọi đó là tranh chấp, chứ không gọi là chuyện góp tiền cho vui.
Tranh trấp không có nghĩa gì trong tiếng Việt. Viết như vậy là sai chính tả, dù người đọc vẫn đoán ra ý. Còn tranh cãi là từ khác, dùng cho việc hai bên nêu ý trái nhau; tranh chấp thì gắn với quyền lợi và nghĩa vụ cụ thể.
Đọc thêm: Bạt mạng hay bạc mạng: từ nào chính xác?
Vì sao hay viết nhầm tr với ch
Lỗi nằm ở miệng trước khi nằm ở tay. Nhiều người nói giọng Bắc đọc tr và ch thành một âm, nên khi viết cũng chọn bừa một trong hai chữ cái. Tài liệu về chính tả ghi rõ cách phát âm của người Hà Nội không phân biệt tr với ch, và nhiều người không phân biệt được hai âm này cả khi nói lẫn khi viết.
Cặp tr và ch nằm trong nhóm lỗi chính tả phổ biến nhất của tiếng Việt, được các tài liệu liệt kê là một trong những cặp dễ nhầm lẫn hàng đầu. Người viết sai không phải vì kém, mà vì tai nghe hai âm ấy giống nhau.
Cùng kiểu lỗi, có tài liệu lấy ví dụ “đến trường” bị viết thành “đến chường”. Gõ nhầm phụ âm đầu như thế cũng vì tai nghe hai âm ấy giống nhau.
Lỗi đổi phụ âm không dừng ở tr với ch. Tài liệu về kiểm tra chính tả tiếng Việt còn nêu những cặp phụ âm tương tự khác cũng hay bị hoán đổi, nên khi soát bài cần soát cả nhóm từ chứ không riêng một chữ.
Thói quen trên mạng làm lỗi lan nhanh. Một dòng tít viết sai được chia sẻ nhiều lần thì người đọc sau tưởng đó là cách viết đúng. Gặp lại vài lần, họ bắt đầu ngờ chữ mình vẫn viết.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI
Nghĩa và cách giải quyết tranh chấp
Khi đã chắc chữ, câu hỏi tiếp theo là tranh chấp nghĩa là gì trong từng hoàn cảnh. Với đất đai, pháp luật chia hai đường: đất đã có giấy chứng nhận thì tòa án nhân dân giải quyết; đất chưa có giấy thì đương sự được chọn nộp đơn tại ủy ban nhân dân hoặc khởi kiện tại tòa.2
Trước khi ra tòa, hòa giải là bước hay được nhắc. Thủ tục hòa giải về đất đai tại ủy ban cấp xã được làm trong thời hạn không quá 45 ngày, kể từ ngày nhận đơn yêu cầu.2 Con số ấy cho thấy một vụ việc có thể kéo dài hàng tháng, nên giấy tờ cần chuẩn bị từ đầu.
Chuyện tòa án hay ủy ban nhân dân đứng ra giải quyết tranh chấp đất đai từng được bàn tới. Đại biểu Lê Xuân Thân cho rằng giải quyết tranh chấp thuộc cơ quan tư pháp, không phải cơ quan hành chính. Ý kiến ấy đặt cạnh quy định hiện hành ở trên cho thấy đây là chỗ còn nhiều cách hiểu khác nhau.
Với chuyện làm ăn, các bên thường có ba lựa chọn: thương lượng, hòa giải, hoặc đưa ra tòa án hay trọng tài. Tòa án và trọng tài đều đứng giữa phân xử, mỗi đường có ưu nhược điểm riêng, và việc chọn đường nào tùy tính chất vụ việc cũng như thỏa thuận của hai bên.
Khác biệt giữa hai đường nằm ở chỗ nào? Trọng tài chỉ xét xử một lần, phán quyết là chung thẩm, không bị kháng cáo. Tố tụng trọng tài cũng không công khai, nội dung được giữ kín nếu các bên không đồng ý công bố. Hai điểm này đủ để người trong cuộc cân nhắc khi chọn nơi phân xử.
Trong văn bản pháp lý, chữ tranh chấp xuất hiện dày, còn trong lời nói hằng ngày người ta hay dùng chữ cãi nhau, kiện nhau, giành nhau. Viết đơn thì nên theo cách của văn bản.
Đọc thêm: Xài tiền hay sài tiền: từ nào chính xác?
Câu đúng và câu sai
Mấy cặp câu dưới đây chỉ ra chỗ hay nhầm. Cặp nào cũng khác nhau đúng một chữ cái.
Hàng xóm: “Hai nhà tranh chấp lối đi chung ra tòa” viết đúng, còn “Hai nhà tranh trấp lối đi chung ra tòa” viết sai. Báo chí từng đưa tin một vụ xét xử phúc thẩm đúng cảnh này.
Hợp đồng: “Công ty đang giải quyết tranh chấp hợp đồng với đối tác” viết đúng; “Công ty đang giải quyết tranh trấp hợp đồng với đối tác” viết sai. Chữ tranh trấp trong dòng tít của một trang tư vấn luật là ví dụ cho lỗi này.
Trong chuyện đất đai, “Ủy ban xã hòa giải tranh chấp đất đai trong 45 ngày” là câu đúng; đổi thành “tranh trấp” thì sai.2 Mốc thời hạn ấy có trong thủ tục hòa giải.2
Cư dân tranh chấp quỹ bảo trì với chủ đầu tư là cách viết đúng; “tranh trấp quỹ bảo trì” là sai. Chuyện quỹ bảo trì từng thành điểm nóng ở nhiều chung cư.
Việc nhà: “Anh em tranh chấp quyền thừa kế ruộng của cha mẹ” viết đúng; “Anh em tranh trấp quyền thừa kế ruộng của cha mẹ” viết sai.
Trường lớp: “Hai bạn tranh chấp chỗ ngồi trước giờ vào lớp” viết đúng; “Hai bạn tranh trấp chỗ ngồi trước giờ vào lớp” viết sai.
Lỗi tương tự cũng dễ xuất hiện khi soạn đơn xử lý mâu thuẫn hợp đồng hoặc khiếu nại về đất đai.
Tết: “Hai họ tranh chấp chỗ treo băng rôn trước cổng” viết đúng; “Hai họ tranh trấp chỗ treo băng rôn trước cổng” viết sai.
Tin nhắn: “Bàn chuyện tranh chấp ranh giới vườn qua tin nhắn” viết đúng; “Bàn chuyện tranh trấp ranh giới vườn qua tin nhắn” viết sai.
Cặp từ dễ nhầm cùng nhóm
Lỗi tr với ch còn xuất hiện ở nhiều từ khác. Một cặp cùng nhóm là trau chuốt: nhiều người viết phụ âm đầu thành ch, trong khi cách viết đúng vẫn là trau chuốt. Muốn xem kỹ cách xử lý một cặp cùng nhóm, hãy tra mục quy tắc phân biệt ch và tr của trang.
Muốn tra cho chắc, có một công cụ chuyên dụng: cuốn “Từ điển chính tả phân biệt TR_CH_GI” do GS.TS Nguyễn Như Ý biên soạn, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa ấn hành năm 2007. Sách xếp sẵn những từ dễ viết sai theo ba phụ âm đầu tr, ch, gi; người tra mở đúng trang là thấy ngay.
Cách dùng đơn giản: khi ngờ một từ, tra theo phụ âm đầu. Vì sách đã chia sẵn từng nhóm phụ âm nên tìm nhanh hơn từ điển thường. Cách này hợp với người soạn văn bản hành chính, đơn từ, biên bản thường xuyên, vì mỗi ngày phải viết những chữ cùng nhóm ấy nhiều lần.
Với người hay phải soạn văn bản, một cuốn như vậy để trên bàn còn tiện hơn mở máy tính. Còn khi không có sách trong tay, cách tra trên điện thoại ở mục dưới đây cũng đủ dùng.
Tra nhanh trên nền tảng Chúc Mừng Năm Mới
Với người đọc trên điện thoại, cách nhanh nhất là dùng công cụ Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới trước khi gửi đơn hay đăng bài. Công cụ tra theo từ, nên gõ đúng chữ đang ngờ rồi xem kết quả trả về.
Một cách khác là đọc to câu vừa viết. Nếu tai nghe ra chữ tranh thành chanh, hoặc chữ chấp thành trấp, thì nhiều khả năng tay đã gõ theo miệng. Sửa ngay lúc ấy rẻ hơn sửa sau khi giấy đã in.
Cả bài gói lại một câu: tranh chấp hay tranh trấp đúng chính tả là tranh chấp, còn tranh trấp thì sửa lại. Muốn xem thêm những cặp từ cùng kiểu, mời ghé Chuyên mục Chính tả của nền tảng.
Chữ đúng trong đơn từ không làm vụ việc dễ hơn, nhưng nó cho thấy người viết đã đọc lại. Một lá đơn sạch lỗi thường được đọc kỹ hơn ngay từ dòng đầu.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Tin tức, sự kiện liên quan đến tranh chap loi di chung (tuoitre.vn) ↩
- Thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai (baochinhphu.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Tranh cãi (Wikipedia)
- Từ điển chính tả phân biệt TR_CH_GI (lic.haui.edu.vn) ↩