Gìn giữ hay gìn dữ: từ nào chính xác?

Viết một tấm thiệp Tết, một dòng trạng thái chúc gia đình, hay một đoạn văn kể về phong tục quê hương, nhiều người dừng lại ở đúng một chữ: truyền thống ấy thì viết «gìn giữ» hay «gìn dữ»? Hai cách viết chỉ khác nhau một âm đầu, nhưng chỉ một cách được ghi nhận là đúng chính tả.

Câu trả lời không khó tìm, vì cách viết đúng xuất hiện ngay trong tên của những cơ quan, dự án có thật: Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam, các chương trình gìn giữ cảnh quan thủ đô, gìn giữ không gian xanh biển, đảo. Bài dưới đây giải nghĩa từ, chỉ ra vì sao người viết hay nhầm và đưa vài mẹo nhớ đơn giản.

Gìn giữ hay gìn dữ: chỉ một cách viết đúng

«Gìn giữ» là cách viết đúng chính tả tiếng Việt. «Gìn dữ» không có trong tiếng Việt chuẩn; gặp trong văn bản thì đó là lỗi viết nhầm, cần sửa thành «gìn giữ». Trong khi đó, «gìn giữ» nằm ngay trong tên gọi chính thức của một cơ quan nhà nước: Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam.^{88 Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam (Wikipedia)} Vậy nếu bạn đang phân vân giữa gìn giữ hay gìn dữ, cách chọn là «gìn giữ».

Gìn giữ nghĩa là gì? Nghĩa của từ hiện rõ qua cách báo chí dùng nó: bảo vệ, duy trì một giá trị quý cho khỏi mai một. Có bài viết về «gìn giữ nghề dệt chiếu Xuân Dục» ở Ninh Bình.^{11 Gìn giữ nghề dệt chiếu Xuân Dục (sodulich.ninhbinh.gov.vn)} Bài khác nói về gìn giữ cảnh quan thủ đô, gìn giữ, lan tỏa không gian xanh biển, đảo, hay gìn giữ thương hiệu vàng của một doanh nghiệp lâu đời. Đối tượng được gìn giữ trong các ví dụ ấy đều là thứ quý, khó làm ra và dễ mai một nếu buông lơi.

Sắc thái của từ khá trang trọng, thường đi với những danh từ chỉ điều bền vững, lâu dài: truyền thống, văn hóa, di sản, cảnh quan, hòa bình, sức khỏe, tình cảm gia đình. Bạn khó nghe ai nói «gìn giữ cái ly» hay «gìn giữ chiếc xe»; trong đời thường, người ta dùng «giữ» hoặc «trông» cho vật cụ thể. Chính vì gắn với giá trị lâu dài nên từ này hay xuất hiện trong lời chúc, diễn văn, tên phong trào.

Cách viết đúng này còn hiện diện trong tên nhiều cơ quan và hoạt động thực tế. Việt Nam có Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam; lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam được xây dựng theo phương châm chính quy, kỷ luật, có tính chuyên nghiệp cao.^{88 Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam (Wikipedia)} Ở tầm quốc tế, gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc là một lĩnh vực hợp tác mà Việt Nam tham gia.^{99 Gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc (Wikipedia)} Ngoài đối ngoại, từ này xuất hiện dày đặc trên báo chí khi nói về bảo tồn văn hóa, di sản, cảnh quan. Khi tự hỏi gìn giữ hay gìn dữ từ nào đúng, cách kiểm tra đơn giản nhất là xem các văn bản chính thức viết thế nào, và câu trả lời luôn là «gìn giữ».

Vì sao nhiều người viết nhầm

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở cách phát âm. Nhiều người nói giọng Bắc đọc không phân biệt rõ d, gi và r. Khi viết ra giấy hay gõ trên điện thoại, âm «giữ» và «dữ» nghe na ná nhau, tay dễ gõ nhầm theo âm mình quen nói. Đây là lỗi thuộc nhóm phân biệt d, gi và r, một trong những nhóm lỗi chính tả phổ biến nhất của tiếng Việt, được nhiều tài liệu hướng dẫn nhắc đến.

Nguyên nhân thứ hai là hai âm gần nhau về tai nghe, giống như các cặp từ dễ nhầm khác. «Trau chuốt» cũng hay bị viết sai âm đầu. «Áy náy» từng bị viết thành «áy láy» hay «náy láy» bởi hai tiếng trong từ có âm vị rất sát. «Trổ bông» hay «trỗ bông» cũng nằm trong nhóm lỗi âm đầu phổ biến và đã có bài giải đáp riêng. «Gìn giữ» và «gìn dữ» rơi vào đúng khuôn ấy: người viết nhớ đại ý là giữ cho khỏi mất, nhưng chọn nhầm âm đầu khi đặt ra chữ.

Thói quen gõ nhanh trên mạng khiến lỗi lan rộng. Một người gõ nhầm, người khác đọc thấy rồi dùng lại, và cách viết sai dần quen mắt. Tuy vậy, quen mắt không đồng nghĩa với đúng: «gìn dữ» hoàn toàn là lỗi chính tả, không phải một biến thể được chấp nhận. Câu hỏi gìn giữ hay gìn dữ đúng chính tả vì thế chỉ có một đáp án duy nhất.

Nhầm lẫn này rất bình thường và không đáng ngại. Tiếng Việt có nhiều cặp âm khó, và việc viết sai một chữ không nói lên trình độ của ai. Việc cần làm là nhận ra chỗ sai và sửa lại, thay vì tiếp tục dùng cách viết nhầm trong văn bản quan trọng. Có nhà nghiên cứu từng đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt để việc dạy và viết thống nhất hơn, càng cho thấy chuyện chọn đúng một chữ không phải chuyện riêng của người cầm bút.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Giữ gìn và gìn giữ khác nhau thế nào

Nhiều người còn thắc mắc thêm một bậc: đã có «giữ gìn», sao lại có «gìn giữ»? Thực tế cả hai đều là từ đúng chính tả, chỉ khác nhau về trật tự tiếng và sắc thái dùng. «Giữ gìn» phổ biến trong văn bản hành chính, báo chí hàng ngày, ví dụ giữ gìn kỷ luật, kỷ cương hành chính, hay giữ gìn vệ sinh môi trường ở các dự án đô thị.

«Gìn giữ» mang sắc thái trang trọng hơn, thường gắn với việc bảo tồn những giá trị bền vững.^{55 Hà Giang: Gìn giữ không gian kiến trúc cảnh quan Du Già, tạo động lực cho phát triển du lịch (vienkientrucquocgia.gov.vn)} Báo chí dùng từ này khi viết về đặc trưng phong tục, tín ngưỡng của cộng đồng dân tộc Ơ Đu, về người Jrai gìn giữ hồn cốt văn hóa qua du lịch cộng đồng, về hình ảnh và giá trị của áo dài. Ở Hà Giang, người ta nói tới việc gìn giữ không gian kiến trúc cảnh quan Du Già để tạo động lực phát triển du lịch.⁵ Ở Thanh Sơn (Phú Thọ), du lịch cộng đồng góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa.^{66 Thanh Sơn: Du lịch cộng đồng góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa (dulichphutho.gov.vn)} Ở tầm hợp tác quốc tế là việc tăng cường hợp tác văn hóa, du lịch, gìn giữ di sản chung.^{77 Tăng cường hợp tác văn hóa, du lịch, gìn giữ di sản chung (cov.gov.vn)}

Phía «giữ gìn» cũng có mặt ở những ngữ cảnh na ná, cho thấy hai từ gần nghĩa nhưng khác sắc thái. Báo chí nói tới việc giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống tại các điểm du lịch vùng cao, Bắc Kạn giữ gìn kiến trúc nhà ở truyền thống kết hợp với phát triển du lịch, hay giữ gìn dư địa tài khóa để ứng phó với các cú sốc trong tương lai. Cách dùng ấy nghiêng về nghĩa bảo vệ, duy trì một nguồn lực, gần với văn nói hơn.

Nói ngắn gọn: «giữ gìn» dùng thoải mái trong văn nói và văn viết thường ngày; «gìn giữ» hợp với ngữ cảnh trang trọng, văn chương, lời chúc. Còn «gìn dữ» thì không thuộc vào phép so sánh này, đó chỉ là cách viết sai của «gìn giữ». Khi phân vân giữa gìn dữ hay gìn giữ, nhớ rằng từ đúng là từ có «giữ».

Về cách dùng trong câu, cả hai từ đều làm vị ngữ hoặc định ngữ. Có thể viết «cả nhà cùng gìn giữ nếp nhà hiếu học» hay «giữ gìn đồ đạc trong nhà cẩn thận». Điểm khác chỉ nằm ở mức độ trang trọng, không phải một từ đúng, một từ sai.

Đọc thêm: Xài tiền hay sài tiền: từ nào chính xác?

Mẹo nhớ và dùng đúng

Trước hết, nhớ từ gốc «giữ gìn». «Gìn giữ» là cách đảo trật tự của «giữ gìn», nên chữ thứ hai luôn là «giữ». Câu của bạn có «dữ» nghĩa là đã viết sai. Đây là cách nhớ nhanh nhất, áp dụng được ngay khi viết thiệp hay soạn tin nhắn.

Tiếp theo, gắn với tên gọi có thật. Nghĩ đến Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam hay các hoạt động gìn giữ di sản, cảnh quan.^{88 Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam (Wikipedia)} Tên cơ quan, tên chương trình được viết và kiểm duyệt kỹ, nên mỗi lần quên, người viết nhớ tới hình ảnh lực lượng gìn giữ hòa bình: chữ trong tên ấy không bao giờ là «dữ».

Thứ ba, đọc thành tiếng câu mình vừa viết. Khi đọc chậm từng chữ, tai sẽ bắt được âm «dữ» lạ tai, vì trong tiếng Việt chuẩn hầu như không có cụm «gìn dữ». Với những lời chúc dài, cách này rất hiệu quả trước khi bấm gửi.

Cuối cùng, đừng chỉ tin vào trí nhớ, hãy đối chiếu. So từ đang nghi với cách viết trong văn bản chính thức là cách làm quen thuộc trong kiểm tra chính tả; trong việc nhỏ hàng ngày, bạn chỉ cần gõ lại cụm từ vào ô tìm kiếm, xem báo lớn và tên cơ quan viết thế nào. Nếu chỗ trang trọng đều viết «gìn giữ», đó là căn cứ để viết theo.

Áp dụng vào đời sống rất đơn giản. Trước khi gửi tấm thiệp chúc «gìn giữ nét đẹp gia đình» hay đăng dòng trạng thái về phong tục ngày Tết, hãy đọc lại từng chữ, hoặc dán đoạn văn vào ô Kiểm tra chính tả trên nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để máy quét qua một lượt. Nền tảng còn có chuyên mục Chính tả với những bài giải đáp cặp từ dễ nhầm như «trổ bông hay trỗ bông», «trau chuốt», «áy náy», giúp bạn tra nhanh khi gặp trường hợp mới. Ai muốn hiểu kỹ hơn thì xem quy tắc phân biệt d, gi và r.

Viết đúng một chữ nghe như chuyện nhỏ, nhưng đó chính là cách giữ sự chỉn chu trong lời nói gửi đến người khác. Một câu chúc Tết không có lỗi chính tả khiến người nhận cảm nhận được tấm lòng của người viết, và đó cũng là một dạng gìn giữ: gìn giữ sự trọn vẹn trong cách mình bày tỏ.

Đọc thêm: Trầm lặng hay chầm lặng: từ nào chính xác?

Nhớ nhanh

• Chỉ «gìn giữ» là viết đúng chính tả; «gìn dữ» là lỗi viết nhầm, không có trong từ điển.
• Gìn giữ nghĩa là bảo vệ, duy trì cho khỏi mai một; sắc thái trang trọng, hay đi với văn hóa, di sản, truyền thống, hòa bình.
• Mẹo nhớ: «gìn giữ» là đảo của «giữ gìn», nên chữ cuối luôn là «giữ»; đọc thành tiếng câu viết để bắt lỗi trước khi gửi.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.