Sống & yêu thương
Tình yêu thương là gì? Định nghĩa và cách thể hiện
Vì sao có người sống chung với bạn đời ít gặp biến cố sức khỏe hơn người sống một mình? Tình yêu thương là gì mà tác động sâu đến cả thể chất lẫn tinh thần? Đó là cảm giác được thuộc về, được sẻ chia và được an toàn mà mỗi mối quan hệ tốt đẹp mang lại cho con người.
Trả lời nhanh
Tình yêu thương là gì?
Một lớp nhấn mạnh phía hành động: tình yêu thương là thành ý tốt đẹp tự nguyện dành cho người khác một cách không vụ lợi. Lớp còn lại nhấn mạnh phía phẩm chất: đó là sự chia sẻ, đùm bọc, cảm thông và gắn bó, xuất phát từ sự thành tâm, thành ý, là vẻ đẹp của tâm hồn con người.
Tình yêu thương là gì? Đó là thành ý tốt đẹp mà mỗi người tự nguyện dành cho người khác, không vụ lợi, không toan tính, gồm sự đồng cảm, chia sẻ, cảm thông và gắn bó để cùng sống và cùng tồn tại. Nói theo cách khác, đó là một phẩm chất tình cảm, một vẻ đẹp tâm hồn, hiện ra từ cái tâm trong mỗi người chứ không phải từ điều gì cao xa.
Câu hỏi tưởng đơn giản nhưng không dễ trả lời trọn, vì tình yêu thương mang nhiều gương mặt: tình mẹ thương con, tình bạn, tình đôi lứa, tình đồng đội, lá lành đùm lá rách, thậm chí cả niềm thương xót động vật. Mỗi gương mặt có một cách thể hiện riêng. Hiểu được sự khác biệt ấy, người ta mới biết mình đang cho đi đúng hay chưa.
Nhiều nền văn hóa đã phải chia tình yêu ra nhiều kiểu vì nó quá rộng. Người Hy Lạp cổ đại xác định bốn hình thức: tình thân (storge), tình bạn (philia), ham muốn và cảm xúc lãng mạn (eros), và tình cảm dành cho các giá trị tôn giáo (agape).3 Các nhà triết học sau đó vẫn tiếp tục định nghĩa theo cách riêng: Thánh Thomas Aquinas gọi tình yêu là “tạo ra điều tốt lành cho người khác”, còn Gottfried Leibniz nói đó là “vui mừng vì hạnh phúc của người khác”.
Định nghĩa tình yêu thương
Định nghĩa tình yêu thương phổ biến nhất hiện nay có hai lớp nghĩa, không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau. Muốn trả lời trọn tình yêu thương là gì, cần nhìn cả hai lớp ấy. Một lớp nhấn mạnh phía hành động: tình yêu thương là thành ý tốt đẹp tự nguyện dành cho người khác một cách không vụ lợi. Lớp còn lại nhấn mạnh phía phẩm chất: đó là sự chia sẻ, đùm bọc, cảm thông và gắn bó, xuất phát từ sự thành tâm, thành ý, là vẻ đẹp của tâm hồn con người. Ghép lại, tình yêu thương vừa là cảm xúc, vừa là việc làm cụ thể hằng ngày.
Một chi tiết đáng nhớ là sự khác nhau giữa chữ yêu và chữ thương. Chữ yêu nói lên tình cảm nồng nàn, còn chữ thương thể hiện sự bao dung, nhẫn nại, âm thầm nhưng bền bỉ. Khi thương một người, ta sẵn sàng giúp đỡ khi họ gặp khó khăn, chấp nhận cả sai lầm và khiếm khuyết của họ, rồi giúp họ sửa chữa. Chính vì thế, thương được coi là cảm xúc cao hơn yêu: yêu dễ nhen nhóm trong phút giây, còn thương phải bền bỉ qua nhiều việc làm.
Nghị luận về tình yêu thương của người Việt thường nhắc tới văn học, và không ngẫu nhiên. Tình yêu của Thị Nở dành cho Chí Phèo đã phần nào đánh thức lương tri của một con người bị đẩy vào đường cùng. Tình yêu thương của bà cụ Tứ dành cho Thị trong truyện Vợ Nhặt cho thấy lòng bao dung của người nghèo với người còn nghèo hơn. Còn trong truyện Chiếc lá cuối cùng, niềm thương và sự kiên nhẫn của người họa sĩ già cứu một mạng người trẻ. Ba trích đoạn ấy nói cùng một điều: yêu thương có sức mạnh thay đổi số phận.
Chữ thương bền bỉ đến mức nào, giới tự nhiên đã trả lời trước con người.
Gấu mẹ nổi tiếng là bà mẹ đơn thân, một mình nuôi con. Gấu cái sinh lứa đầu ở tuổi 3-5, và cho con bú hoàn toàn bằng sữa mẹ trong khoảng 30 tuần sau sinh, giai đoạn thường trùng với mùa ngủ đông. Sau đó, gấu mẹ dạy con kỹ năng sinh tồn qua những bài tập thực tế, và chỉ sau 2-3 năm mới để con tự lập. Không ai bảo gấu mẹ phải kiên nhẫn, nhưng sự tận tụy ấy đúng nghĩa của chữ thương: âm thầm, bền bỉ, cho đến khi con đủ sức tự đứng vững.
Tình yêu thương không bó hẹp trong tình cảm đôi lứa. Nó gồm tình yêu gia đình, tình bạn, tình đồng đội, lòng thương xót động vật, và cả truyền thống lá lành đùm lá rách của người Việt. Ở phía xã hội, yêu thương con người còn hiện ra qua việc lên án cái xấu, bênh vực cái tốt, đúng với câu truyền thống thương người như thể thương thân. Vì thế, người ta thường hình dung tình yêu thương như một sợi dây vô hình, nối những trái tim xa cách lại gần nhau.
Tác dụng của tình yêu thương nằm xa hơn chỗ cảm xúc. Lòng yêu thương được ví như một liều thuốc tinh thần vô giá, giúp người đang khổ đau vơi đi nỗi muộn phiền, khiến ngày u ám trở nên tươi sáng và khó khăn nhẹ nhàng hơn.1 Nó còn có khả năng cảm hóa: nhiều người từng phạm lỗi lầm nhờ được yêu thương mà thay đổi cuộc đời, chuyển từ tiêu cực sang tích cực.2
Đến đây, câu hỏi tình yêu thương là gì đã có thể trả lời gọn hơn: đó vừa là cảm xúc, vừa là việc làm. Nhưng cả hai cách hiểu đều chỉ về một điểm chung: tình yêu thương phải được vun đắp từ cả hai phía thì mới nuôi dưỡng và phát huy được. Một bên cho đi, một bên nhận mà không trao lại, sợi dây ấy dần chùng xuống. Đây là điều người đọc nên nhớ khi xem xét bất kỳ mối quan hệ nào của mình.
Yêu thương trong gia đình
Gia đình là nơi tình yêu thương cho đi vô điều kiện, không mong nhận lại. Dù thành công hay thất bại, luôn có gia đình chờ đón ta trở về. Tình yêu thương gia đình là sự gắn kết giữa các thành viên: bố mẹ, ông bà dành điều tốt đẹp nhất cho con cháu; anh chị em bảo vệ, nhường nhịn lẫn nhau; con cháu kính trọng, báo đáp công ơn.
Nhưng yêu thương trong nhà không cần chuyện lớn.2 Thể hiện tình yêu thương không cần điều cao xa: có thể chỉ là sự đồng cảm, lời nói chân thành, cái vỗ tay động viên hay sự ân cần giúp đỡ.
Nó hiện ra qua những hành động thường ngày: chăm sóc sức khỏe, hỏi thăm công việc và tâm trạng của nhau, cùng nhau làm một việc nhỏ mỗi tối. Một bà mẹ dành thời gian mỗi tối cùng con đọc sách, hay cha mẹ thường xuyên hỏi thăm con cái sau ngày dài làm việc, đều là biểu hiện rõ ràng của tình yêu thương gia đình. Việc nhỏ lặp lại đều đặn, lâu dần thành thói quen. Chính thói quen ấy nuôi nên sự tin cậy giữa những người trong nhà.
Trong số các hành động ấy, lắng nghe đáng được nhắc riêng. Nghe con nói hết ý trước khi phán xét, nghe bố mẹ kể lại chuyện cũ mà không vội cắt ngang, nghe vợ chồng tâm sự mà không mở điện thoại. Những cách nghe ấy đều cho người khác cảm giác được thuộc về và được an toàn. Cảm giác này càng nhiều, con người càng thấy hạnh phúc và đủ đầy hơn.
Lắng nghe còn có giá trị thiết thực hơn ta nghĩ. Một nghiên cứu trên người bệnh đái tháo đường tuýp 2 ghi nhận: sau 6 tháng được tác động đến các mối quan hệ xung quanh, nhóm này có lượng đường trong máu thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng. Nghiên cứu khác theo dõi 734.626 phụ nữ trung niên cho kết quả tương tự: nhóm sống cùng bạn đời ít gặp nguy cơ tử vong vì bệnh tim hơn hẳn nhóm sống một mình. Mối quan hệ ấm áp, nơi có người thực sự nghe mình, tác động đến sức khỏe thể chất chứ không riêng tinh thần.
Ở chiều ngược lại, con cái trưởng thành yêu thương bố mẹ bằng những việc rất đời thường: gọi điện hỏi thăm đều đặn, về nhà ăn một bữa cơm, đưa bố mẹ đi khám và ngồi nghe bác sĩ nói cùng. Tình yêu thương với cha mẹ không cần của cải, chỉ cần sự hiện diện. Cuối tuần gọi về cho bố mẹ năm phút đôi khi đáng giá hơn món quà đắt tiền.
Ba mặt trận yêu thương
Cách thể hiện tình yêu thương khác nhau tùy mối quan hệ, và mỗi cách cần thời gian, công sức khác nhau. Trong gia đình, yêu thương nằm ở chăm sóc sức khỏe và lắng nghe. Với bạn bè, nó nằm ở lời động viên và chia sẻ thời gian. Với cộng đồng, nó thành các hoạt động thiện nguyện, giúp người nghèo, cứu trợ đồng bào gặp thiên tai, dịch bệnh, và cả yêu thương động vật, thiên nhiên, môi trường.
Với bạn bè, yêu thương thường bị bỏ quên nhất vì người ta ngại bộc lộ. Bạn thất bại thi cử hay mất việc, một tin nhắn hỏi thăm, một buổi ngồi nghe kể, một cái vỗ tay động viên lúc cần, đôi khi giữ được một người bạn nhiều năm.
Bảng dưới đây so sánh ba cách thể hiện ấy về cái phải bỏ ra và ví dụ cụ thể, để người đọc chọn cách phù hợp với hoàn cảnh của mình.
| Mối quan hệ | Cách thể hiện | Điều cần bỏ ra | Ví dụ cụ thể |
|---|---|---|---|
| Gia đình | Chăm sóc sức khỏe, lắng nghe | Thời gian hằng ngày | Cùng con đọc sách mỗi tối, hỏi thăm tâm trạng cha mẹ |
| Bạn bè | Động viên, chia sẻ thời gian | Sự hiện diện khi cần | Vỗ tay động viên, giúp bạn qua thất bại |
| Cộng đồng | Thiện nguyện, bảo vệ môi trường | Công sức, vật chất tùy khả năng | Nấu đồ ăn từ thiện, ủng hộ áo ấm vùng cao, đưa cụ già qua đường |
Đọc thêm: Tình yêu là gì trong văn học và cách làm mới tình yêu
Nuôi dưỡng và dấu hiệu lệch hướng
Tình yêu thương bền vững có những dấu hiệu dễ nhận biết: cả hai bên đều chủ động vun đắp, người nhận cảm thấy được thuộc về, được sẻ chia và được an toàn. Khi những cảm giác ấy hiện diện, mối quan hệ trở thành chỗ dựa, giúp mỗi người vững tin, mạnh mẽ hơn và có ý chí vượt qua gian khổ.
Ngược lại, khi tình yêu thương bị thay bằng thờ ơ, hệ quả hiện ra ở cả cá nhân lẫn cộng đồng. Cá nhân trở nên cô đơn, mất phương hướng; gia đình và xã hội đối mặt với bạo lực gia đình, bạo lực học đường, cùng những mâu thuẫn, xung đột ngày càng gia tăng. Bài học rút ra là tránh lối sống vô cảm, thờ ơ với nỗi đau người khác, thường xuyên tham gia hoạt động thiện nguyện và trân trọng những gì mình đang có.
Có một ranh giới cần phân biệt rõ. Yêu thương thật sự giúp người khác trưởng thành và tự do; còn khi một bên luôn cảm thấy bị thờ ơ, bị áp lực, hay bị biến tình cảm thành công cụ kiểm soát, đó là dấu hiệu mối quan hệ đang lệch hướng. Tình yêu thương không bắt người nhận phải mất đi chính mình.3
Khi thấy người thân đang bị kiểm soát hoặc tổn thương trong một mối quan hệ, mở lời đúng cách quan trọng hơn việc phán xét. Những câu nói dưới đây có thể giúp cuộc trò chuyện bắt đầu nhẹ nhàng hơn.
- “Mẹ thấy dạo này con khác lạ, mẹ muốn nghe con kể, không ép con nói gì cả.”
- “Chị luôn sẵn sàng nghe em, bất kể giờ nào em cần.”
- “Nếu con cần gặp người tư vấn, mẹ đi cùng con.”
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Nghị luận xã hội về tình yêu thương (2 Dàn ý + 21 mẫu) Nghị luận về lòng yêu thương (melodious.edu.vn) ↩
- Tuyển tập bài nghị luận về tình yêu thương hay nhất (melodious.edu.vn) ↩a ↩b
- Tình yêu (Wikipedia) ↩a ↩b