Nuôi con theo phương pháp EASY có tốt không? Cách áp dụng đúng

Trong các nhóm mẹ bỉm sữa trên mạng, ít cái tên nào được nhắc nhiều như EASY: một lịch sinh hoạt cho trẻ sơ sinh theo trình tự ăn, chơi, ngủ, mẹ tranh thủ nghỉ khi con ngủ. Có mẹ cho con theo lịch này từ tuần tuổi thứ sáu, bảy, và đến tối con tự ngủ xuyên tới sáng. Có mẹ khác chỉ tập được mấy hôm đã đuối sức, con khó ngủ, hay trớ sữa, cuối cùng quay về nuôi theo bản năng.

Vậy nuôi con theo phương pháp EASY có tốt không? Câu trả lời ngắn gọn là: đây là cách rèn nếp sinh hoạt có cơ sở, nhưng tốt hay không phụ thuộc vào cách áp dụng và tùy từng bé. Một mẹ lần đầu sinh con, được chị em trong nhóm giới thiệu EASY, thường vừa háo hức vừa băn khoăn không biết mình và con có hợp với nó không. Trước khi quyết định, mẹ cần hiểu rõ EASY là gì, nó mang lại gì cho con. Và làm sao áp dụng mà không biến nó thành lịch trình ép buộc.

EASY là gì

EASY là viết tắt của bốn việc theo trình tự cố định trong ngày của trẻ sơ sinh: ăn, hoạt động, ngủ, rồi đến thời gian của mẹ. Chu kỳ bắt đầu khi bé thức dậy: bé được ăn trước, sau đó chơi đùa tỉnh táo, rồi được đưa vào giấc ngủ. Trong lúc con ngủ, mẹ có thời gian riêng để nghỉ ngơi hay làm việc của mình. Hết giấc, mọi việc lại bắt đầu từ đầu, lặp lại nhiều lần trong ngày tùy độ dài giấc ngủ của bé.

Người đặt nền móng cho cách nuôi này là Tracy Hogg, nữ y tá người Anh sống từ 1960 đến 2004, tác giả cuốn Lời thầm thì của trẻ sơ sinh. Với hàng chục năm kinh nghiệm chăm sóc trẻ, bà đưa ra EASY như một nhịp sinh hoạt lặp lại trong ngày, không phải bảng giờ cứng.

Một ngày của bé theo EASY nhìn rất đời thường: bé dậy được bú no, sau đó nằm nghịch đu đưa trên giường vài chục phút, rồi được ủi vào giấc. Mẹ tranh thủ tắm rửa, ăn uống hay chợp mắt. Bé thức dậy lại bắt đầu vòng ăn, chơi, ngủ mới, cả ngày cứ thế trôi theo một nhịp mà cả mẹ và con đều đoán được.

Điểm dễ hiểu nhầm nhất là nhiều cha mẹ coi EASY là phương pháp luyện ngủ. Thực chất đây là cách rèn nếp sinh hoạt từ khi con còn sơ sinh, luyện ngủ chỉ là một phần trong đó. EASY cũng không ép bé khóc để tự ngủ hay luyện ngủ khắt khe, mà chú trọng xây dựng một chu trình sinh hoạt cân bằng. Nó là chuỗi thói quen lặp lại theo trình tự, không phải khung giờ buộc trẻ tuân thủ chính xác từng phút.

Theo cách nhìn của người sáng lập, EASY đứng ở giữa hai lối nuôi quen thuộc: một bên là nuôi hoàn toàn theo nhu cầu, một bên là cha mẹ áp đặt lịch trình. Cha mẹ thiết lập nhịp điệu chung, nhưng tín hiệu và nhu cầu thực tế của con mới là kim chỉ nam. Bé hiểu được điều sắp xảy ra: sau ăn được chơi, sau chơi được ngủ. Từ đó con hình thành phản xạ có điều kiện, kết nối với cha mẹ tự nhiên hơn. Tạo nếp từ khi con chào đời cũng là nền tảng để bé tự lập hơn về sau.

Gói lại trong một câu: EASY là chuỗi ăn, chơi, ngủ, thời gian của mẹ lặp lại trong ngày, do Tracy Hogg đề xuất, nhằm tạo nhịp sinh học đều đặn cho bé, chứ không phải luyện ngủ hay ép giờ cứng nhắc.

Nuôi con phương pháp EASY lợi gì cho bé và mẹ

Bác sĩ Nguyễn Phước Mỹ Linh, Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP.HCM, đánh giá EASY là lối nuôi con khoa học: bé có nhịp sinh học đều đặn nên ăn ngon, ngủ đúng giờ, bớt quấy khóc, còn mẹ có thời gian nghỉ để hồi phục sức khỏe.

Phía bé, nhịp sinh hoạt cố định giúp con biết trước điều sắp xảy ra nên ít quấy khóc và học được cách chờ đợi. Thói quen sinh hoạt lành mạnh hình thành từ sớm giúp con ăn ngon, ngủ đúng giờ, để phát triển tốt cả thể chất lẫn nhận thức.

Phía mẹ, lợi ích nằm ở việc hiểu con qua các tín hiệu: đói, buồn ngủ, cần thay tã. Khi đọc đúng tín hiệu và đáp ứng kịp thời, con bớt bú vặt vì mẹ không còn cho bú mỗi khi con khóc. Mẹ cũng có thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc bản thân trong lúc con ngủ, giảm căng thẳng và áp lực của những tháng chăm con sơ sinh.

Thực tế có mẹ làm được. Mẹ Nguyễn Hoàng Yến cho bé theo EASY từ 6-7 tuần tuổi; con trở nên nề nếp, từ 8 giờ tối tự ngủ đến 7 giờ sáng. Mẹ Mia áp dụng từ khi con được 8 tuần tuổi và có kết quả tương tự.

Các chu kỳ theo độ tuổi

Nuôi con phương pháp EASY không có một lịch duy nhất, mà chia thành các chu kỳ thay đổi theo tuổi và số giấc ngủ ban ngày của bé. Đầu tiên là EASY 3, dành cho bé 0-6 tuần tuổi, tốt nhất khi con đủ 2 tuần và nặng ít nhất 2,9kg; nhiều mẹ duy trì đến khi con 3 tháng. Bé sinh non dưới 28 tuần thì căn cứ theo ngày dự sinh.

Trong EASY 3, các cữ bú cách nhau 2,5-3 giờ, mỗi cữ 20-45 phút. Ban ngày có khoảng 5 cữ, trải từ khung 7:00-7:45 đến 19:00-19:45; ban đêm bé bú thêm 2-3 lần tùy nhu cầu. Ngủ ngày gồm 4 giấc: ba giấc sâu 1,5-2 giờ và một giấc ngắn 30-40 phút cuối ngày. Đêm bé ngủ 11-13 giờ, thời gian thức giữa các giấc chỉ khoảng 20-30 phút. Giãn cách bú 2,5-3 giờ như vậy là hợp lý cho bé đủ tháng nặng trên 2,7kg, vì ở mức cân nặng này con đã dự trữ được năng lượng khoảng 3 giờ.

Con lớn dần thì lịch giãn dần ra. EASY 4 dành cho trẻ 2-5 tháng, ăn cách nhau khoảng 4 giờ, ban ngày ngủ 3 giấc gồm 2 giấc dài và 1 giấc ngắn cuối ngày 30-40 phút. EASY 2-3-4 áp dụng cho bé khoảng 19-46 tuần: ăn cách nhau 4-4,5 giờ, có thể thêm ăn dặm vào khung 11-14 giờ, ban ngày ngủ 2 giấc mỗi giấc 1,5-2 giờ, thời gian thức trước các giấc ngủ lần lượt là 2, 3 rồi 4 tiếng. Từ khoảng 46 tuần tuổi, tức 11 tháng, bé chỉ còn ngủ 1 giấc trưa và chuyển sang EASY 5-6: 4 bữa ăn mỗi ngày, thức 5 giờ trước giấc trưa và 6 giờ trước giấc tối, đêm ngủ 10-12 giờ.

Ngoài các chu kỳ chính, có những chu kỳ chuyển tiếp dùng trong giai đoạn bé thay đổi nhịp. Tuần thứ 6-8, nếu thấy dấu hiệu chuyển giai đoạn, mẹ có thể dùng EASY 3,5, tức bước chuyển giữa EASY 3 và EASY 4, bằng cách kéo dài thời gian thức ban ngày. Bé lẫy thành thạo mà gặp khủng hoảng giấc ngủ thì EASY 2-3-3,5 có thể thay cho EASY 4.

Bảng dưới đây đối chiếu các chu kỳ chính theo độ tuổi và điều kiện áp dụng.

Khi nào EASY không hợp

Không phải bé nào cũng hợp với EASY. Mỗi bé là một cá thể riêng: có bé thích nghi nhanh, có bé phản ứng mạnh, khó chịu hoặc rối loạn nhịp sinh học nếu bị ép buộc theo lịch.

Những bé sinh non, nhẹ cân hoặc có vấn đề tiêu hóa thường cần bú theo nhu cầu; ép con theo lịch có thể làm bé thiếu sữa hoặc khó chịu. Bám lịch cứng nhắc còn có thể khiến nguồn sữa mẹ giảm. Nhiều bé cần bú mỗi 1-2 giờ, thậm chí cách 20-30 phút trong những đợt tăng trưởng nhanh, khi ốm hay mọc răng, thay vì chờ đủ 3 tiếng.

Kịch bản thường gặp trong nhà Việt là mâu thuẫn giữa các thế hệ. Thử hình dung bà ngoại thấy cháu khóc đòi bú trước giờ quy định liền bảo đói thì cho bú, còn mẹ cứ nhìn đồng hồ bảo chưa đến cữ. Hai người vì thế căng thẳng. EASY là phương pháp hiện đại, dễ gây bất đồng quan điểm nuôi con giữa các thế hệ trong gia đình.

Áp dụng sai cách còn có rủi ro cho chính con: trẻ có thể căng thẳng, lo âu, ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển trí não. Khoảng cách các bữa ăn không hợp lý khiến bé thiếu năng lượng và thiếu nước. Con mọc răng, ốm sốt hay tiêm phòng thì thói quen ăn ngủ có thể xáo trộn, lúc đó việc duy trì lịch cần được xem xét lại.

Nuôi con phương pháp EASY thế nào cho đúng

Người hướng dẫn áp dụng EASY ở Việt Nam khuyến nghị bắt đầu càng sớm càng tốt, tốt nhất trước khi trẻ được 12 tuần tuổi. Qua mốc này, con đã quen lịch sinh hoạt cũ, thói quen khó thay đổi và tỉ lệ thành công giảm đáng kể.

Trước khi bắt đầu, hai việc cần làm là tìm hiểu kỹ nguyên tắc cốt lõi qua sách, chia sẻ hoặc chuyên gia, rồi lên kế hoạch chi tiết cho riêng con mình. Điều quan trọng nhất sau đó là giữ đúng tinh thần của phương pháp: tín hiệu và nhu cầu của con là kim chỉ nam, lịch chỉ là khung.

Ví dụ, một mẹ thấy con dụi mắt, ngáp giữa khung chơi thì rút ngắn giờ chơi lại, đưa con vào giấc sớm hơn, thay vì ép con chơi đủ lịch. Ngược lại, khi con đói trước giờ, việc cho bú sớm một chút vẫn nằm trong tinh thần EASY đúng nghĩa.

Với nếp ngủ, sự kiên trì mới tạo ra kết quả: ở chu kỳ 2-3-4, ba mẹ nên tập thói quen ngủ đúng giấc liên tục khoảng 3 tuần trước khi đánh giá.

1. Tìm hiểu kỹ nguyên tắc cốt lõi của EASY qua sách, chia sẻ hoặc chuyên gia
2. Lên kế hoạch chi tiết phù hợp với tuổi và đặc điểm của con trước khi áp dụng
3. Bắt đầu trước khi trẻ được 12 tuần tuổi để tỉ lệ thành công cao hơn
4. Theo dõi tín hiệu đói, buồn ngủ của con và điều chỉnh lịch theo con, không ép con theo lịch
5. Kiên trì duy trì nếp ngủ liên tục khoảng 3 tuần trước khi đánh giá kết quả
6. Tạm nới lịch khi con ốm, mọc răng, tiêm phòng hoặc đang trong đợt tăng trưởng nhanh

Dấu hiệu mẹ đang ép lịch

Trường hợp thật của chị Vy ở TP.HCM là bài học đáng nhớ: áp dụng EASY cho bé Suri từ 1 tháng tuổi nhưng thất bại khoảng 80%, chị từng căng thẳng, tự ti khi luyện ngủ. Đến khi bé 14 tháng, con tự ngừng bú đêm chỉ sau một tuần mẹ thủ thỉ. Đôi khi con tự biết điều chỉnh, chỉ cần mẹ kiên nhẫn đồng hành. Một mẹ khác chỉ tập EASY cho con 4-5 hôm đã quá đuối sức, có hôm muốn trầm cảm, cuối cùng quyết định nuôi con theo bản năng.

Nếu thấy các dấu hiệu trên kéo dài, mẹ nên dừng lại, điều chỉnh hoặc bỏ phương pháp, và tìm người có chuyên môn hỗ trợ thay vì cố chịu đựng một mình.

• Ép bé thức dậy bú đúng giờ dù con chưa có dấu hiệu đói
• Ép con chơi tiếp khi con đã dụi mắt, ngáp, buồn ngủ
• Bỏ qua tiếng khóc của con, không dỗ và không tìm nguyên nhân
• Mẹ tự ti, cáu gắt với con khi lịch không chạy như kế hoạch
• Căng thẳng kéo dài, mệt mỏi thay vì nhẹ nhõm khi chăm con

Bú theo giờ hay theo nhu cầu

Câu hỏi nuôi con theo phương pháp EASY có tốt không sẽ không trọn vẹn nếu không đặt nó cạnh khuyến nghị của các cơ quan y tế. Tổ chức Y tế Thế giới, Viện Nhi khoa Hoa Kỳ và Hiệp hội Dinh dưỡng Hoa Kỳ khuyến nghị cho trẻ sơ sinh khỏe mạnh ăn khi có dấu hiệu đói hơn là khi đồng hồ báo đã đến lúc cho ăn. Ép bé bú theo giờ tạo áp lực và cảm giác chán nản cho bé; không có bảng thời gian bú chính xác áp dụng cho tất cả các bé.

Ở Việt Nam, Khoa Hậu sản - Hậu Phẫu Bệnh viện Phụ sản Tiền Giang cũng khuyên mẹ cho bé sơ sinh bú theo nhu cầu khi bé đói, không nên chờ đến lúc bé khóc, vì khóc là biểu hiện muộn của đói; bé bú sữa mẹ ít nhất mỗi 2-3 giờ một lần hoặc 8-12 lần mỗi ngày.

Nhìn vào hai khuyến nghị này, EASY đúng nghĩa không mâu thuẫn với chúng. Bản chất của phương pháp là dung hòa giữa nuôi con theo nhu cầu và việc cha mẹ chủ động hướng bé vào nề nếp: cha mẹ thiết lập nhịp điệu, nhưng tín hiệu và nhu cầu thực tế của con mới là kim chỉ nam. Ví dụ, một bé đang trong đợt tăng trưởng nhanh đòi bú mỗi 20-30 phút; mẹ theo EASY vẫn cho bú thêm thay vì chờ đủ 3 tiếng, và đó vẫn là áp dụng đúng.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Nuôi con phương pháp EASY nên bắt đầu từ khi nào?

Mốc tốt nhất là trước khi trẻ tròn 12 tuần tuổi, vì sau đó con đã quen nhịp sinh hoạt cũ, khó đổi thói quen và tỉ lệ thành công giảm. Riêng chu kỳ EASY 3 chỉ dành cho bé 0-6 tuần tuổi, khi con đủ 2 tuần và nặng từ 2,9kg trở lên.

Nuôi con theo phương pháp EASY có tốn kém không?

Bản chất EASY là trình tự sinh hoạt ăn, chơi, ngủ, thời gian của mẹ, nên cha mẹ hoàn toàn có thể áp dụng qua sách và kinh nghiệm chia sẻ mà không tốn chi phí. Tại Việt Nam cũng có khóa học hướng dẫn áp dụng EASY được cá nhân hóa cho từng bé, có tư vấn từ giảng viên và bác sĩ, tuy nhiên mức học phí không được công bố công khai.