Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 78 ngày (mở trong thẻ mới)

Chuyện Tết

Tam dương khai thái là quẻ Thái tháng Giêng, không phải ba con dê

Tượng tam dương khai thái gỗ hương có loại cao 97 cm, loại nhỏ 70 cm nặng gần 20 kg, giá khuyến mãi 5,5 triệu đồng. Câu chúc này vốn là quẻ Thái ba hào dương trong Kinh Dịch, được vẽ thành ba con dê dưới mặt trời.

12 phút đọc

Năm Đinh Mùi là năm con dê trong hệ thống mười hai con giáp, và câu chúc “tam dương khai thái” đang được nhiều người hỏi lại nghĩa thật của nó. Câu bốn chữ này vốn là một câu trong Kinh Dịch, chẳng nói gì đến ba con dê: ba hào dương mở ra quẻ Địa Thiên Thái, quẻ cực kỳ may mắn theo Kinh Dịch. Bài dưới đây giải rõ gốc câu chúc, vì sao tranh dân gian vẽ ba con dê đứng cạnh mặt trời, rồi chỉ cách chọn tượng, chọn tranh và đặt ở vị trí nào cho hợp với từng tuổi, từng ngôi nhà.

Câu hỏi năm Đinh Mùi là năm con dê hay con cừu cũng sẽ có lời giải, vì mỗi nước trong vùng văn hóa Á Đông gọi tên năm này một kiểu. Riêng chuyện nghỉ Tết, theo đề xuất của Bộ Nội vụ ngày 07/09/2026, có hai phương án. Phương án 1: nghỉ từ thứ năm ngày 4/2/2027 dương lịch, tức 28 tháng Chạp năm Bính Ngọ, đến hết thứ tư ngày 10/2/2027, tức mùng 5 tháng Giêng, tổng 7 ngày.1 Phương án 2: nghỉ từ thứ sáu ngày 5/2/2027 đến hết chủ nhật ngày 14/2/2027, tổng 10 ngày. Ngày mùng 1 Tết và các mốc giao thừa, lập xuân đã được kể trong bài Mùng 1 Tết Đinh Mùi rơi thứ Bảy, năm con dê của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới.

Quẻ Thái tháng Giêng: gốc câu tam dương khai thái

Muốn hiểu câu chúc, phải nhắc tới quy tắc mười hai quẻ tích. Theo quy tắc Kinh Dịch, mười hai tháng trong năm tương ứng với mười hai quẻ, tháng Giêng ứng với quẻ Thái; tam dương là tháng có ba hào dương đầu tiên trong sáu hào. Nói cách gọn, câu chúc nói về tháng đầu năm, tháng mà ba vạch liền dương cùng xuất hiện ở nửa dưới của quẻ. Quẻ Thái tốt là nhờ sự nghịch đảo của quẻ Càn bên dưới, mà Càn có ba hào dương. Ba hào ấy chính là phần “Tam Dương” trong tên gọi, còn “Khai Thái” chỉ việc mở ra quẻ Thái. Gộp lại, câu này ám chỉ tháng Giêng, tháng đầu tiên trong năm, mở đầu cho sự hanh thông.

Vậy con dê ở đâu ra? Câu tam dương khai thái thực ra không liên quan gì đến con dê. Do tiếng Hán có hiện tượng đồng âm khác nghĩa, “Tam Dương” nghĩa là ba hào dương đọc giống “Tam Dương” nghĩa là ba con dê, nên người ta chơi chữ, vẽ ba con dê và nói rằng điều may mắn đang đến. Cách chơi chữ ấy ăn sâu tới mức nhiều người hôm nay chỉ biết mặt chữ thứ hai là con dê, mà quên mất nghĩa gốc của cả câu.

Từ đó, tranh dân gian vẽ ba con dê đứng cạnh nhau, mỗi con một tư thế, thường thêm mặt trời phía sau. Bức tranh tam dương khai thái của họa sĩ Trung Quốc Vương Hướng Dương khắc họa ba chú dê đang nhởn nhơ gặm cỏ, phía sau là mặt trời đang lên. Hình ảnh ấy có dụng ý hơn chuyện trang trí: khi ba con dê xuất hiện, người xưa coi là dấu hiệu mùa xuân đang đến gần, mang lại sự ấm áp, tươi mới. Ba con dê còn tượng trưng cho sự mạnh mẽ, kiên cường, vượt qua khó khăn, mang lại may mắn và thành công.

Bộ tượng ba con dê cũng đi theo mạch ấy. Tượng tam dương khai thái xuất phát từ thuật phong thủy trong Kinh Dịch, bộ sách thuộc Ngũ kinh của Khổng Tử. Người xưa bày tượng ba chú dê trong nhà, nhất là vào dịp năm mới, để gia đạo cả năm được may mắn, thu hút vận may, công việc và cuộc sống thuận lợi. Như vậy, từ một câu trong sách cổ, câu chúc đã đi vào tranh, vào tượng và vào lời chúc nói ra mỗi dịp Tết. Ai muốn dùng câu chúc cho đúng dịp có thể xem thêm bài Câu chúc Tết 4 chữ.

Dê hay cừu tùy nước

Người Việt có hệ mười hai con giáp riêng, khác Trung Quốc ở ba con vật: chỗ Sửu là Trâu, chỗ Thỏ là Mèo, chỗ Dương là Dê. Vì thế ở Việt Nam, năm Mùi luôn là năm con dê, không ai gọi là năm con cừu; hỏi năm Đinh Mùi là năm con dê hay con cừu, câu trả lời của người Việt luôn là con dê. Dê là con giáp ứng với địa chi Mùi, được coi là con giáp may mắn, biểu tượng cho phát lộc phát tài.2 Tính cách gắn với con giáp này là ôn hòa, thuần hậu mà cũng không kém phần nhanh trí.2

Tết Nguyên Đán là lễ đầu năm theo âm lịch của Việt Nam và các nước vùng văn hóa Á Đông như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mông Cổ, nhưng tên gọi năm Mùi ở mỗi nước không giống nhau.3 Chữ dương trong tiếng Trung chỉ cả dê lẫn cừu, nên cùng một con giáp mà hình dung khác nhau: ở Trung Quốc miền Nam nghiêng về dê, miền Bắc nghiêng về cừu, theo một số tài liệu. Trung Quốc cũng gọi chung năm này là năm Dương, một cách gọi đủ rộng để cả hai miền cùng nhận.

Nhiều nơi khác gọi năm này theo kiểu của mình: Hàn Quốc gọi là năm cừu đỏ, Mông Cổ gọi là năm Cừu Lửa, Nhật Bản gọi là năm hitsuji, nghĩa là cừu, theo một số tài liệu. Với người Việt, chuyện năm Đinh Mùi là năm con dê hay con cừu chỉ là chuyện theo lịch nước bạn; còn khi chúc Tết trong nhà, câu “năm con dê” vẫn là câu quen thuộc và đúng nhất.

Sự khác nhau ấy không làm thay đổi ý nghĩa câu chúc. Dù lịch in dê hay cừu, ba con vật đứng dưới mặt trời vẫn nói cùng một điều: điều lành mở ra từ đầu năm. Ai muốn đọc kỹ từng con giáp trong hệ mười hai con giáp của người Việt có thể xem bài Mười hai con giáp.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Hai con dê nâu trên triền cỏ: một con cúi đầu gặm cỏ, một con nằm nghỉ, phía sau là hàng rào tre và máng đá cũ
Hai con dê nâu trên triền cỏ, một con cúi đầu gặm cỏ, một con nằm nghỉ, phía sau là hàng rào tre và máng đá cũ.

Chọn tượng và tranh tam dương khai thái

Đã rõ gốc câu chúc, chuyện chọn tranh hay tượng ba con dê cho nhà mình dễ hơn. Trên thị trường có nhiều chất liệu: gỗ hương ta, đồng, đồng dát vàng. Tượng làm bằng đồng được ưa chuộng vì dẫn truyền năng lượng tốt và bền vững. Có mẫu tam dương khai thái bằng đồng dát vàng 24k, tượng trưng cho hoành tài, của một thương hiệu địa phương.

Vì sao người ta chuộng chất liệu vàng? Theo phong thủy, dê tức là lộc, đại diện cho tài lộc, nên chọn dê bằng vàng hoặc mạ vàng là cách cộng thêm ý nghĩa tài lộc vào chính con vật vốn đã tượng trưng cho lộc. Ai thích màu sáng, dễ lau chùi thì nghiêng về đồng mạ vàng; ai thích vẻ trầm, hợp nhà gỗ thì chọn gỗ hương.

Kích thước là điều nên đo trước khi mua. Một mẫu tượng gỗ hương ta cao 97 cm, ngang 82 cm, sâu 36 cm. Mẫu gỗ hương khác nhỏ hơn: cao 70 cm, ngang 50 cm, sâu 32 cm, nặng gần 20 kg. Bảng dưới so sánh hai mẫu ấy:

Tranh treo cũng mang ý nghĩa tương tự: may mắn, tài lộc, hanh thông. Nhà chật, bàn làm việc nhỏ thì tranh là lựa chọn gọn. Nhà rộng, phòng khách trống thì tượng ba con dê, mỗi con một tư thế, trông nổi hơn. Trước khi mua, nên hỏi rõ chất liệu gỗ hay đồng thật, cân nặng và kích thước, để biết món đồ ấy có vừa chỗ định đặt hay không.

Bảng so sánh kích thước hai mẫu tượng ba con dê bằng gỗ hương.
Loại tượng Cao (cm) Ngang (cm) Sâu (cm) Ghi chú
Gỗ hương ta 97 82 36 Mẫu cỡ lớn
Gỗ hương 70 50 32 Nặng gần 20 kg, giá khuyến mãi 5,5 triệu đồng

Tuổi hợp và tuổi kỵ

Tượng và tranh ba con dê không áp chung một quy tắc tuổi, nên đừng lấy tuổi hợp với món này áp cho món kia. Với tượng, con dê rất hợp với con mèo và con lợn, nên người tuổi Mùi, tuổi Mão và tuổi Hợi rất hợp để đặt tượng con dê. Ngược lại, tuổi Sửu, tức con trâu, xung với con dê; người tuổi này nếu vẫn thích bộ ba con dê thì có thể thay tượng dê bằng tượng gà hoặc rắn. Riêng bộ tượng này được coi là hợp với mọi người, mọi lứa tuổi.

Với tranh, danh sách tuổi lại khác. Tuổi hợp với tranh tam dương khai thái là Thìn, Tỵ và Sửu, vì tranh có hình ảnh con gà; tuổi kỵ là Mão và Tuất, do tương khắc với tuổi Dậu trong tranh. Nhìn hai bảng so lại, người tuổi Mão hợp với tượng nhưng kỵ với tranh, còn người tuổi Sửu kỵ với tượng nhưng lại hợp với tranh. Chính chỗ này khiến nhiều người chọn nhầm: mua theo lời khuyên dành cho tranh mà lại bày tượng, hoặc ngược lại.

Cách xử lý gọn nhất là chọn món đồ trước, rồi mới tra bảng tuổi của đúng món ấy. Nếu trong nhà có người thuộc cả nhóm hợp lẫn nhóm kỵ, có thể đặt món đồ ở phòng khách, nơi chung của cả nhà, thay vì trong phòng riêng của người kỵ tuổi.

Một tờ giấy có vẽ con dê bằng nét đen được dán trên vách gỗ trong nhà, sáng nhẹ hắt từ cửa sổ bên trái
Một bức vẽ con dê bằng nét than trên tờ giấy dán trên vách gỗ, cạnh cửa sổ có ánh sáng, dưới có nồi và vài vật dụng.

Đặt ở đâu, hướng nào

Chọn xong món đồ, việc còn lại là đặt đúng chỗ. Tượng nên đặt ở vị trí trung tâm ngôi nhà để phát huy sức mạnh phong thủy. Các vị trí cụ thể thường nêu là phòng khách, bàn làm việc, bàn học, với hướng Nam hoặc Tây Nam, tránh hướng Bắc hoặc Đông Bắc.

Tranh thì vị trí lý tưởng là phòng khách, phòng làm việc, phòng ăn; hướng hợp để treo là Tây hoặc Nam. Điểm cần phân biệt nằm ở hướng kỵ: tranh tránh treo ở hướng Đông, vì Kim khắc Mộc, trong khi tượng kỵ hướng Bắc và Đông Bắc. Hai bộ quy tắc này không thay thế được nhau, nên khi treo tranh, cứ tra theo bảng của tranh; khi bày tượng, theo bảng của tượng.

Một chi tiết dễ bỏ sót: nếu đặt tượng trên bàn thờ hay trên nóc tủ, nên chọn mẫu nhỏ, còn mẫu cỡ lớn thì để dưới sàn hoặc trên bệ thấp, tránh kê cao quá tầm mắt người đứng. Như thế vừa chắc chân, vừa dễ nhìn mỗi lần đi qua.

Mệnh và lợi ích phong thủy

Về mệnh, tranh tam dương khai thái hợp với tất cả các mệnh, không kỵ mệnh nào, nhưng người mệnh Kim được tăng cường vận khí. Như vậy ai lo tuổi mình hay mệnh mình không hợp cũng không cần bỏ ý định treo tranh; chỉ riêng chuyện tuổi ở mục trên mới cần cân nhắc.

Công dụng mà người ta gán cho bộ ba con dê khá đầy đủ. Bày tượng trong nhà dịp đầu năm để gia đạo cả năm được may mắn, thu hút vận may, công việc và cuộc sống thuận lợi. Người ta còn cho rằng tượng thu hút tài lộc, cải thiện sức khỏe, tinh thần, hỗ trợ thăng tiến sự nghiệp. Có thể kết hợp tượng với tháp Văn Xương, quả cầu pha lê hoặc cây tài lộc. Khi công việc không thuận lợi hoặc hay gặp tiểu nhân, người ta dùng biểu tượng dê để hóa giải.

Chuyện chọn cỡ cũng nên tính theo chỗ đặt. Mẫu gỗ hương ta cao 97 cm, ngang 82 cm, sâu 36 cm hợp với phòng khách rộng, kê ở góc phòng hoặc cạnh bộ bàn tiếp khách thì vừa tầm nhìn. Phòng nhỏ hơn, bàn làm việc hẹp thì mẫu cao 70 cm dễ bày hơn, hoặc chuyển hẳn sang tranh treo tường.

Mẹo cuối cùng nằm ở chỗ đặt bàn: dê chủ về sự ôn hòa, đặt trên bàn làm việc giúp điềm đạm, tĩnh tâm, tốt cho giao tiếp; đặt trên bàn học chủ sự thông minh, thông thoáng đầu óc. Một bộ ba con dê nhỏ trên bàn làm việc, vừa là lời chúc đầu năm, vừa là vật nhắc nhở giữ sự điềm tĩnh mỗi ngày.

Nhớ nhanh

  • Tam dương khai thái là quẻ Thái ba hào dương của tháng Giêng trong Kinh Dịch; ba con dê trong tranh chỉ là lối chơi chữ đồng âm của tiếng Hán.
  • Năm Đinh Mùi là năm con dê hay con cừu tùy nước: Việt Nam gọi là năm con dê; Hàn Quốc, Mông Cổ, Nhật Bản thường gọi là năm cừu.
  • Tượng hợp tuổi Mùi, Mão, Hợi, kỵ tuổi Sửu; tranh hợp tuổi Thìn, Tỵ, Sửu, kỵ tuổi Mão, Tuất và tránh treo hướng Đông.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Xem thêm trong mục Chuyện Tết

chucmungnammoi.com