Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 81 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Quyến rũ hay quyến rủ: từ nào chính xác?

Trả lời ngay: viết đúng là quyến rũ với dấu ngã, còn quyến rủ là lỗi chính tả hay gặp trên mạng. Bài này giải nghĩa từ, chỉ rõ vì sao dễ nhầm, kèm bảng đối chiếu câu đúng, câu sai và vài mẹo ghi nhớ.

11 phút đọc

Trả lời ngay câu hỏi quyến rũ hay quyến rủ: viết đúng là quyến rũ, tiếng rũ mang dấu ngã. Dạng quyến rủ với dấu hỏi là lỗi chính tả, gặp khá nhiều trên mạng. Hai dạng trông quen mắt như nhau, nhưng chỉ một dạng đứng trong từ điển.

Chuyện dấu thanh không phải tiểu tiết hình thức. Tiếng Việt là ngôn ngữ thanh điệu với sáu thanh, trong đó hỏi và ngã là hai thanh riêng biệt.34 Đặt nhầm dấu là đặt nhầm thanh, nghĩa của từ có thể đổi theo, nên cặp từ này đáng để soi lại một lần cho kỹ.

Viết đúng là quyến rũ

Tra một từ điển Việt-Anh trực tuyến, mục từ ghi rõ “quyến rũ”, tiếng thứ hai mang dấu ngã, và mọi ví dụ trong mục đều dùng dạng này. Dạng còn lại không có mục từ nào.

Các đầu báo lớn cũng thống nhất cách viết ấy.3 Bài “Điều gì tạo nên sự quyến rũ?” trên trang Tin Tức dùng dấu ngã ngay trong tiêu đề. Trang Công an Nghệ An khi giới thiệu loạt siêu xe đẹp cũng viết “những siêu xe quyến rũ nhất”. Bài hướng dẫn tập luyện trên trang Sức khỏe và Đời sống chọn “vòng 3 quyến rũ”, còn bài viết về hôn nhân trên cùng trang ghi “xinh đẹp hay quyến rũ mấy” theo đúng dấu ngã. Ba đầu báo khác nhau, cùng một cách ghi.

Dạng quyến rủ không có trong từ điển. Nó là cách ghi sai dấu thanh, lan theo thói quen viết trên mạng chứ không theo một chuẩn nào. Người viết nhầm không hề ít, nhưng số đông ấy không biến dấu hỏi thành dạng đúng.

Ngoài ra còn một dạng sai khác ít gặp hơn là “quyến dũ”, đổi cả âm đầu của tiếng thứ hai từ r sang d. Chỉ một từ điển ghi dạng này, các từ điển khác không ghi. Đó là lỗi đọc lẫn hai âm đầu, không phải một cách viết được công nhận.

Vậy khi tự hỏi quyến rũ hay quyến rủ từ nào đúng, câu trả lời gọn là: dấu ngã. Từ điển và thói quen viết của các trang báo uy tín cùng chỉ về một hướng, còn dạng hỏi chỉ đứng một mình.

Quyến rũ nghĩa là gì

Hỏi quyến rũ là gì, câu trả lời ngắn là: có sức hút mạnh, làm người khác say mê, khó rời mắt. Trong đời sống hằng ngày, từ này dùng nhiều nhất cho vẻ đẹp của người: một nụ cười, một làn môi, một dáng vóc. Từ điển Việt-Anh nói trên lấy ví dụ: “Cô ấy có một nụ cười rất quyến rũ” và “Vùng đất đó có vẻ đẹp hoang sơ và quyến rũ”.

Nghĩa của từ không dừng ở ngoại hình. Trang Tin Tức khi bàn về sức hấp dẫn của con người nêu thẳng: sức quyến rũ không phụ thuộc chỉ số thông minh. Cách nói chuyện, sự tự tin, phong thái cũng góp phần tạo nên sức hút ấy, nên từ này dùng được cho cả giọng nói, ánh mắt lẫn cách ứng xử.

Từ còn mở rộng sang vật và nơi chốn. Báo Sài Gòn Giải Phóng gọi Myanmar là vùng đất “bí ẩn đầy quyến rũ” khi viết về du lịch. VnExpress dùng “làn môi gợi cảm, quyến rũ” khi nói về làm đẹp. Trang SaoStar khuyên ai thích quyến rũ hãy chọn màu đỏ cho trang phục, còn trang Tuổi Trẻ từng đặt câu đố vui so vẻ quyến rũ của hiện tại với quá khứ. Nghĩa chung rút về một điểm: cái gì khiến người ta bị hút vào, khó bỏ đi.

Nghĩa gốc được từ điển bách khoa ghi sát hơn: lôi kéo vào quan hệ tình dục.2 Đó là nghĩa gốc của chữ, còn trong văn viết hằng ngày, người Việt dùng từ này với sắc thái rộng và nhẹ hơn nhiều, chủ yếu nói về sức hút nói chung. Vì thế đọc câu “một vùng biển quyến rũ” không ai hiểu theo nghĩa gốc ấy.

Từ này còn đứng trong tên một bộ phim truyền hình Hàn Quốc do đài SBS sản xuất, “Sự quyến rũ của người vợ”, ghi trên Wikipedia tiếng Việt.1 Ai hỏi quyến rũ là gì, có thể trả lời ngắn: sức hút làm người khác say mê, dùng cho người, vật lẫn phong cảnh. Còn câu hỏi quyến rũ hay quyến rủ đúng chính tả thì đáp án nằm ở dấu ngã, như phần trên đã nói.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Người phụ nữ quay lưng cắm cành hoa vào bình gốm, bên cửa mở, hỏi quyến rũ nghĩa là gì
Sức hút nhiều khi đến từ những động tác nhỏ, như cắm một cành hoa cho gọn căn phòng.

Vì sao hay viết nhầm

Gốc của lỗi nằm ở dấu thanh. Ở nhiều nơi, thanh hỏi và thanh ngã đọc gần như một, nên khi viết dễ lẫn. Đọc lên thành tiếng, quyến rũ và quyến rủ nghe chẳng khác mấy, nên khi tay viết theo tai, dấu hỏi dễ lấn vào chỗ dấu ngã.

Lỗi ấy theo cả vào bài viết. Khi hai thanh phát âm đã gần như một, người viết không còn tín hiệu nào để phân vân, cứ thế ghi theo quán tính. Sửa được phải nhờ khâu soát lại, vì tai không tự báo động.

Lỗi dấu thanh cũng không phải chuyện nhỏ về hình thức. Trang hướng dẫn chính tả của một trường trên mạng nhắc rõ: dấu hỏi và dấu ngã là hai dấu thanh khác nhau, dùng nhầm có thể làm thay đổi hoàn toàn nghĩa của từ. Cặp rũ và rủ minh họa rõ điều đó: rũ là động tác buông thõng xuống, rủ là mời gọi, hai nghĩa hai từ.

Thói quen trên mạng cũng góp phần. Dạng sai đã in trên nhiều trang web, người đọc gặp nhiều lần thì quen mắt, lần sau tự tay gõ theo dạng đã thấy. Vòng lặp ấy khiến lỗi lan xa hơn cả lỗi nghe theo giọng nói.

Quyến rũ hay quyến rủ: câu đúng và câu sai

Đối chiếu qua ví dụ là cách nhanh nhất để tay ghi nhớ dấu. Bảng dưới đây lấy câu mẫu từ từ điển Việt-Anh nói trên làm chuẩn, rồi đặt cạnh dạng sai thường gặp. Mỗi dòng là một cặp, đọc hết một lượt là thấy chỗ khác nhau nằm ở đúng một dấu.

Tám cặp câu trải qua đủ chuyện thường ngày: nụ cười, phong cảnh, cái váy, giọng nói, chuyến du lịch, mâm cơm Tết, lớp học, căn phòng. Cách dùng bảng là che nửa bên phải, tự viết lại câu bên trái, rồi mở ra so. Chỗ nào lệch sẽ lộ ra ngay, và thường chỉ lệch đúng một dấu.

Điều đáng chú ý là đọc câu sai, người nhận vẫn hiểu đúng ý, nên lỗi chẳng bị ai bắt. Nó nằm lặng trong tin nhắn, trong bài đăng, cho tới khi có người ngồi soi lại từng chữ.

  • Đúng: Cô ấy có một nụ cười rất quyến rũ. — Sai: Cô ấy có một nụ cười rất quyến rủ.
  • Đúng: Vùng đất đó có vẻ đẹp hoang sơ và quyến rũ. — Sai: Vùng đất đó có vẻ đẹp hoang sơ và quyến rủ.
  • Đúng: Chiếc váy dài làm nàng dâu thêm phần quyến rũ. — Sai: Chiếc váy dài làm nàng dâu thêm phần quyến rủ.
  • Đúng: Giọng nói trầm ấm của anh ấy rất quyến rũ. — Sai: Giọng nói trầm ấm của anh ấy rất quyến rủ.
  • Đúng: Đảo xanh với bãi cát trắng là điểm đến quyến rũ với du khách. — Sai: Đảo xanh với bãi cát trắng là điểm đến quyến rủ với du khách.
  • Đúng: Món ăn Tết nhà mẹ nấu thơm và quyến rũ lạ thường. — Sai: Món ăn Tết nhà mẹ nấu thơm và quyến rủ lạ thường.
  • Đúng: Cô giáo trẻ có cách giảng bài quyến rũ, học sinh chăm nghe. — Sai: Cô giáo trẻ có cách giảng bài quyến rủ, học sinh chăm nghe.
  • Đúng: Phòng khách sắp lại gọn gàng trông quyến rũ hẳn lên. — Sai: Phòng khách sắp lại gọn gàng trông quyến rủ hẳn lên.
Người phụ nữ quay lưng nhìn hai bát trên bàn gỗ, chuyện quyến rũ hay quyến rủ đúng chính tả
Nhìn kỹ từng chi tiết nhỏ trên bàn cũng giống như soi từng dấu trong câu, lệch một ly là khác ngay.

Mẹo nhớ dấu ngã

Mẹo đầu tiên dựa trên nghĩa. Quyến rũ nói về sức hút làm người ta “ngã lòng”, say mê đổ về. Chữ ngã đi cùng nghĩa ấy, còn dấu hỏi không gắn với hình ảnh nào trong từ. Ghi được mối liên hệ giữa nghĩa và dấu, tay viết sẽ tự chọn ngã.

Mẹo thứ hai là tra ngay khi ngờ. Các trang hướng dẫn khắc phục lỗi chính tả khuyên luyện đọc kỹ từng từ khi viết và tra từ điển ngay khi chưa chắc về dấu thanh. Một lần tra cứu tốn vài giây, tiết kiệm cả chục lần sửa sau này. Cặp áy náy từng khiến nhiều người lúng túng tương tự, và cách xử lý cũng vậy: tra một lần, nhớ một lần.

Chuyện này còn có lý do lớn hơn một từ. Đã có giáo sư đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt, nghĩa là việc thống nhất cách viết như “quyến rũ” là chuyện của chung, không phải hình thức của riêng ai. Viết đúng từng con chữ là góp phần giữ cho cái chuẩn ấy đứng vững, nhất là khi văn bản trên mạng ngày một nhiều.

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Các cặp từ dễ nhầm khác

Quyến rũ không đứng một mình. Nhóm hỏi và ngã sinh ra cả loạt cặp từ hay viết sai, gặp một lần là nên soi lại thói quen viết của mình. Cặp áy náy là ví dụ quen: viết đúng là áy náy, hai tiếng đều mang dấu sắc, từ chỉ cảm giác khó chịu trong lòng vì đã làm điều không phải. Cặp trau chuốt cũng vậy, viết đúng là trau chuốt, tiếng đầu đọc ngang không mang dấu thanh, từ chỉ việc sửa sang cho chữ hay đồ vật được hoàn hảo.

Có những cặp từ không sai chính tả nhưng nhiều người vẫn dùng sai vì chưa hiểu nghĩa, như bài trên trang CafeF đã chỉ ra. Nghĩa là bên cạnh lỗi dấu thanh, còn một nhóm lỗi khác đến từ việc dùng từ theo quán tính mà không tra nghĩa. Cả hai nhóm đều xử lý được bằng cùng một cách: dừng lại một nhịp ở đúng chỗ mình hay nhầm.

Với người hay vướng hỏi và ngã, danh sách cần soi thường ngắn, chỉ vài từ dùng hằng ngày. Ghi chúng ra một tờ giấy dán cạnh máy tính hiệu quả hơn nhiều so với việc cố nhớ cả hệ thống dấu thanh.

Khay gỗ trên chiếu tre, bốn chén nhỏ, ấm đất, lá trà rơi, chuyện quyến rũ là gì
Bên cạnh một cặp từ, còn nhiều cặp khác chỉ lệch nhau đúng một dấu thanh, dễ viết nhầm.

Tự soát trước khi gửi

Không ai nhớ hết dấu của mọi từ, nên việc quan trọng là có chỗ tra nhanh. Nền tảng Chúc Mừng Năm Mới có ô Kiểm tra chính tả cho phép gõ một từ hay cả câu và xem ngay cách viết được ghi nhận. Trước khi gửi email cho sếp, đăng bài hay đặt tên album ảnh cưới, dán đoạn văn vào ô đó mất chưa tới một phút.

Với người muốn luyện hẳn khả năng phân biệt dấu thanh, có bài toán kiểm tra chính tả tiếng Việt dùng để rèn đúng kỹ năng này, tự thử trước khi gửi bài là cách làm được ngay. Làm vài lần sẽ thấy chỗ mình yếu thường tập trung ở một nhóm từ nhất định, chứ không rải đều.

Cách bền hơn nữa là đọc lại bài thành tiếng lần cuối. Chỗ nào tay dừng lại nghi ngờ, đó chính là chỗ cần tra. Thói quen nhỏ này giữ được lâu thì lỗi dấu thanh giảm hẳn, không riêng gì cặp quyến rũ hay quyến rủ.

Nhớ nhanh

  • Người có sức hút làm kẻ khác ngã lòng, nên tiếng thứ hai viết dấu ngã: quyến rũ.
  • Tai không đáng tin khi giọng địa phương đọc hỏi và ngã gần giống nhau; mở từ điển là xong.
  • Ba dạng cần tránh khi gõ: quyến rủ, quyến dũ, và mọi biến thể đổi dấu ở tiếng thứ hai.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com