Bài học chừng mực từ quẻ Thủy Trạch Tiết trong cuộc sống

Một người làm văn phòng nhận được lời mời sang công ty mới. Lương cao hơn, nhưng đường đi xa hơn, và chỗ mới cũng rủi ro hơn. Người ấy phân vân mấy ngày, rồi lấy ba đồng xu gieo một quẻ để có thêm một góc nhìn. Sáu vạch hiện ra, quẻ số 60, tên là Thủy Trạch Tiết.^{11 Thủy Trạch Tiết (Wikipedia)}

Câu hỏi đặt ra rất cụ thể: quẻ thủy trạch tiết trong cuộc sống dạy gì về công việc, tiền bạc và tình cảm?

Trước khi đi vào từng việc, cần hiểu quẻ này nói chung là gì. Đa số nguồn luận giải xếp đây vào nhóm quẻ cát, riêng một số nơi cho là bán hung bán cát; ý chính thì thống nhất: tiết chế, điều độ có giới hạn, như nước trong đầm phải có bờ ngăn. Biết dừng đúng độ thì hanh thông; dừng quá mức thành khổ thì không bền.

Nước trên đầm và bài học chừng mực

Quẻ Thủy Trạch Tiết ghép hai quẻ đơn: trên là Khảm, quẻ của nước; dưới là Đoài, quẻ của đầm. Hình ảnh cả quẻ là trên đầm có nước. Nước nhiều quá thì đầm tràn ra ngoài, ít quá thì đầm cạn đáy. Vì thế người xưa đặt tên quẻ là Tiết, nghĩa là tiết chế, điều độ, phải kiểm soát định lượng cho vừa mức.

Thoán từ của quẻ ghi ngắn gọn: biết tiết chế thì hanh thông, còn khổ tiết thì không thể bền. Hai vế ấy phân biệt hai cách dừng rất khác nhau. Một cách là dừng có chủ đích, tự mình đặt giới hạn hợp lý, thì việc ổn, thân an. Cách kia là gò mình vào khuôn khổ chật hẹp, kỷ luật khắc nghiệt đến mức chịu khổ; kiểu dừng ấy giữ được vài hôm, rồi sụp.

Trong trật tự 64 quẻ, quẻ này đứng ngay sau quẻ Phong Thủy Hoán. Người xưa xếp vậy vì sự đời không thể ly tán mãi: hoán cải hoài mà không được thì phải ngưng lại, tiết chế bớt những thay đổi không phù hợp. Quẻ Tiết vì thế là quẻ của lúc điều hòa sau một thời gian xáo trộn.

Hai tấm gương lịch sử cho thấy sự khác biệt giữa tiết đúng mức và tiết thái quá rõ hơn bất cứ lời giảng nào. Thời vua Louis XIV ở Pháp, có viên đại thần hết lòng phụng sự nhà vua, khuyên tiết chế bớt xa hoa phung phí, rồi dùng số tiền ấy tăng cường quân lực. Nhờ biết chia lại nguồn lực đúng chỗ, nước Pháp từng bá chủ châu Âu.

Ở phương Đông, Lê Thánh Tông lập bộ luật Hồng Đức rất chừng mực, đặt quan ngự sử thanh tra, nên dân được thái bình, lân bang kính nể. Đông Tây gặp nhau ở một nguyên tắc: cắt cái dư để nuôi cái cần.

Tấm gương kia đứng ở phía ngược lại. Tần Thủy Hoàng tiết chế quyền hành chư hầu quá mức, nắm chặt đến độ cực đoan, nên chỉ vài chục năm sau thiên hạ đại loạn. Cùng một nguyên tắc giới hạn, áp vừa thì dựng nên cường quốc, áp quá thì gieo mầm sụp đổ. Bài học ấy thuộc về bất cứ ai đang phải quyết định cắt giữ cái gì.

Lời giảng từng hào của quẻ cũng xoay quanh đúng điểm ấy, đọc theo vị trí từ dưới lên. An tiết ở hào thứ tư: người nhu thuận, đắc chính, biết tự tiết chế đúng thời thì hanh thông. Lên hào năm, vị chí tôn, là cam tiết: tiết chế mà vui vẻ thì tốt, cứ thế tiến hành sẽ được người ta trọng, khen. Thượng Lục ở đỉnh quẻ cảnh báo khổ tiết: tiết chế tới mức cực khổ mà giữ mãi thì xấu, may mà biết hối hận, bớt thái quá đi thì hết xấu. Ba hào ấy xếp thành ba nấc: dừng trong vui vẻ, dừng đúng thời, và dừng đến mức chịu khổ.

Trong đời thường, hình ảnh đầm và nước hiện ra ở nhiều chỗ. Lương ăn để dành bao nhiêu là đủ, làm thêm bao nhiêu là quá sức, nhường nhịn người thân đến đâu là mất mình: mỗi câu đều là một con số định lượng cần đặt đúng. Người quân tử thời xưa đọc quẻ này và rút ra cách làm việc rạch ròi, minh bạch, biết chừng mực trong mọi việc.

Còn về mức cát hung, các nguồn luận giải không hoàn toàn đồng ý với nhau. Phần đông xếp quẻ Thủy Trạch Tiết vào nhóm cát, tốt cho người biết tự điều tiết; riêng một số nơi cho đây là quẻ bán hung bán cát, bản chất hao tài, chỉ hợp với người an phận. Sự tranh luận ấy tự nó cũng là một lời nhắc: cùng một quẻ, người biết vừa đủ và người tham lam đọc ra hai vận khác nhau.

Công việc: giữ việc cũ, chờ thời mới

Quay lại người văn phòng trong chuyện đầu bài, quẻ trả lời trước hết về công việc. Luận giải của quẻ nói thẳng: việc làm mới, đổi nghề hay di chuyển khi gặp quẻ này chưa đúng lúc, nên chờ giai đoạn thuận tiện. Còn công danh thì bền vững nếu biết chừng mực, làm việc có kỷ luật, không nóng vội cũng không ỉ lại.

Nghĩa là lời mời ấy chưa phải là cửa để bước qua ngay. Đó chưa phải lời từ chối; đúng hơn là tạm giữ. Người ấy có thể trụ lại chỗ cũ, tập trung phát triển đúng khả năng đang có, và để ý xem chỗ mới có bền không: doanh nghiệp ấy sống được mấy năm, người rời đi vì lý do gì.

Chờ không có nghĩa là ngồi không.

Bởi quẻ cũng cảnh báo phía ngược lại. Cửu Nhị, hào thứ hai từ dưới lên, nói người có tài, có thế lực thì phải ra gánh vác việc; ngồi im là có lỗi, bỏ mất thời cơ. Truyện xưa kể Hàn Tín là đại tướng đắc trung ở hào này, nhưng không hợp với Hán Cao Tổ; sau lại liên kết với kẻ thấp kém hơn, lòng tham không tiết chế được, nên gặp thất bại. Tài mà đặt sai chỗ, tham mà không biết dừng, thì có năng lực mấy cũng đổ.

Khó hơn nữa là thế của Lục Tam: hào âm nhu, bất trung bất chính, ở trên hai hào dương, trước mặt là Khảm, biển cả nguy hiểm. Ở thời Tiết, người ở thế ấy cần dè dặt, tiết chế, không thể tự rước họa vào thân; nếu không tự biết tiết chế thì phải than vãn, không đổ lỗi được cho ai. Ai từng nhận việc vượt sức rồi phải gánh hậu quả sẽ hiểu lời này không cổ xưa chút nào.

Vậy quẻ Thủy Trạch Tiết trong cuộc sống công việc cho một câu trả lời hai tầng: phía thận trọng là chưa nên nhảy việc khi nền chưa vững, phía mạnh dạn là có tài thì đừng giấu mình. Người văn phòng trong chuyện ấy có thể tự quyết: sáu tháng nữa đánh giá lại, nếu chỗ cũ không còn đất phát triển và chỗ mới vẫn đứng vững, lúc đó cửa mới mới là cửa đúng thời.

Tiền bạc: tiết kiệm mà không khắc khổ

Về tiền, quẻ khuyên hạn chế chi tiêu không cần thiết, đề cao tiết kiệm và dùng tiền khôn ngoan; riêng khoản tiền dành cho việc học tập thì càng tốt. Kinh doanh gặp quẻ này cũng ổn định, không có biến động lớn, nếu cẩn trọng thì buôn bán suôn sẻ, tiền của dư dả. Về tài sản, quẻ cho rằng có đủ dùng, sau một thời gian sẽ có thêm, dù chi tiêu tăng lên.

Tuy nhiên, quẻ vạch ra ranh giới ngay sau đó: tiết chế tới mức cực khổ thì xấu, gò bó mình vào kỷ luật khắt khe không chịu được lâu. Thử hình dung một người dồn tiền trả nợ nên cắt hết mọi khoản vui chơi, thậm chí cả việc thăm cha mẹ; vài tháng sau thì mệt mỏi và bỏ cuộc, vì kiểu tiết chế chịu khổ không thể bền. Cắt chi tiêu cũng như giữ nước trong đầm: phải chừa đủ mức cho đầm còn sống, chứ không phải rút cạn cho bằng không.

Vậy cách làm hợp với quẻ là chia chi tiêu thành ba lớp: lớp cần thiết giữ nguyên, lớp không cần thiết cắt bớt, và một lớp nhỏ cho những việc nuôi tinh thần như gặp gỡ người thân. Giữ được mức ấy lâu dài thì tài sản mới bền, đúng như ý cả quẻ là điều độ có giới hạn.

Đọc thêm: Gặp quẻ Thủy Sơn Kiển trong cuộc sống, dừng đúng chỗ rồi hãy tiến

Quẻ Thủy Trạch Tiết trong cuộc sống hằng ngày

Nguyên tắc điều độ của quẻ vượt ra khỏi tiền bạc, lan sang cả nếp sống hằng ngày. Về sức khỏe, quẻ nhắc đừng phung phí sức lực, cần có thời gian biểu cho nghỉ ngơi, đề phòng vấn đề tâm lý, lưu ý thận và hệ hô hấp. Nói cách khác, cơ thể cũng là một cái đầm: làm việc dồn sức mấy ngày liền hay thức khuya liên tục là nước tràn bờ, còn nằm ườn cả tuần là đầm cạn.

Về đi lại, luận giải cho rằng xuất hành thuận lợi theo hướng Tây, hại hướng Bắc, cần cẩn trọng nguy cơ tai nạn, nên hạn chế đi du lịch lúc này. Dù không nên xem hướng đi là điều tuyệt đối, phần cốt của lời ấy vẫn hợp lý: trong thời điểm cần tiết chế, những chuyến đi xa không cấp thiết nên hoãn lại cho khỏi tốn kém và rủi ro.

Trong khi đó, nhà cửa cũng cần để ý. Quẻ nói nhà cửa chỉ ở mức bình thường; rủi ro nằm ở nỗi muốn mặt hơn ai: theo đà ấy mà xây sửa tốn kém, nhà không đẹp lại thêm bất hòa, phải một thời gian sau mới yên. Ai từng sửa nhà vì thấy nhà hàng xóm đẹp mà theo sẽ nhận ra đúng cảnh ấy.

Còn với người đang ôn thi, quẻ cho kết thi cử chỉ ở mức trung bình, và về ước vọng thì chưa nên hy vọng, nên chờ dịp khác. Hai lời ấy không nhằm gây nản; chúng chỉnh cách học: quẻ khuyên cần kỷ luật và thời khóa biểu điều độ, tránh học dồn hay lơ là; cân đối nghỉ ngơi và ôn luyện thì kết quả ổn định. Kỳ sau với một nếp học đều đặn vẫn còn nhiều dịp.

Tình cảm cần thời gian và chân thành

Quẻ 60 thuộc phần Hạ Kinh của Kinh Dịch, phần được dùng xem đạo vợ chồng: tình yêu, gia đình, con cái, cưới xin. Nói về tình cảm, quẻ khuyên cần chừng mực, không quá đà cũng chẳng lạnh nhạt hững hờ, biết giữ giới hạn và tôn trọng nhau thì tình bền đẹp.

Luận giải còn chỉ ra một chi tiết rất thật: mối quan hệ gặp quẻ này cần thời gian để tốt lên, vì một bên thật lòng còn một bên có thể tỏ ra kiêu căng. Thử hình dung một cặp đang tính cưới: một bên vun vén chu đáo, một bên vẫn giữ thái độ cao ngạo. Quẻ gợi rằng cần thêm thời gian và sự chân thành của cả hai, mới tiến tới hôn nhân được vững. Hôn nhân êm đẹp khi biết tiết chế cả cảm xúc, chi tiêu lẫn đòi hỏi, sống điều độ và giữ nề nếp.

Còn nếu trong tình cảm hay trong họ hàng đã có tranh chấp, quẻ khuyên càng theo đuổi càng thua thiệt, nên cân nhắc hòa giải; giải quyết việc gì cũng cần bình tĩnh, từ từ, tham khảo tư vấn, đừng vội vã sẽ tốn kém mà không được việc. Ở đây chừng mực nghĩa là chọn cách giải quyết ít tốn kém nhất cho cả hai bên, thay vì nhịn đến cùng.

Đọc thêm: Sống khéo giữa bất đồng theo quẻ Hỏa Trạch Khuê trong cuộc sống

Những điều quẻ không trả lời

Nên nói rõ một điều: quẻ Thủy Trạch Tiết là cách người xưa suy ngẫm về thời thế, chứ không phải lời tiên tri hay câu trả lời sẵn cho mọi câu hỏi. Quẻ không cho biết lương ở công ty mới là bao nhiêu, hợp đồng có điều khoản nào rủi ro, quỹ của doanh nghiệp ấy có ổn không, hay gia đình có đồng lòng hay không.

Những câu ấy người hỏi phải tự kiểm bằng việc thật: đọc kỹ giấy tờ trước khi ký, hỏi thăm người đã làm ở chỗ mới, nói chuyện với người thân trước khi quyết. Người thân và đồng nghiệp thân thiết thường thấy được điều mà một quẻ không thể soi tới. Nếu có tranh chấp hay hợp đồng phức tạp, tham khảo người có chuyên môn là bước cần làm, đừng vội vã cho khỏi tốn kém.

Quẻ chỉ giúp một việc: đặt người hỏi vào thế phải nghĩ về giới hạn của mình. Cái còn lại thuộc về thông tin và quyết định của chính người trong cuộc.

Mang gì về khi tự gieo quẻ

Với ai tự gieo quẻ cho việc của mình, cách đọc hữu ích nhất là hỏi ngược: quẻ này soi vào việc tôi đang muốn tiến hay muốn dừng, và dừng thế nào mới không thành khổ tiết? Trước khi gieo, có thể tự viết ra một dòng: việc này mình nghiêng về tiến hay dừng, vì sao. Sau đó đối chiếu câu trả lời ấy với lời quẻ, xem mình đang chừng mực đúng mức hay đang né tránh, đang tiết kiệm hợp lý hay đang khắc khổ mình.

Người xưa đọc quẻ Tiết và rút ra nếp sống: làm việc rạch ròi, minh bạch, biết chừng mực. Việc khởi đầu nhỏ thôi: lấy giấy viết ra các khoản chi của tháng này, gạch ra đâu là khoản cần cắt, rồi dưới cùng ghi một con số là mức tiết kiệm mình chịu đựng được cả năm chứ không phải một tuần. Con số ấy chính là bờ đầm của riêng mỗi người.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Quẻ Thủy Trạch Tiết là quẻ hung hay cát?

Phần lớn các nguồn luận giải xếp quẻ Thủy Trạch Tiết vào nhóm cát, tốt cho người biết tự điều tiết, không lợi cho người hấp tấp, thiếu tự lượng sức. Một số nơi khác cho đây là quẻ bán hung bán cát, bản chất hao tài, chỉ hợp với người an phận, biết vừa là đủ. Dù đọc theo hướng nào, quẻ tốt hay xấu vẫn tùy vào người hỏi có giữ được chừng mực hay không. Điềm kèm theo cũng dễ chịu: tranh cổ gắn với quẻ vẽ cảnh mây tan, mặt trời lại chiếu sáng, báo bước ngoặt cho cơ hội tốt đẹp hơn.

Nguồn tham khảo

• Thủy Trạch Tiết (Wikipedia) ↩