Giải trí
Những bộ phim hay nhất mọi thời đại và cách chọn phim cho tối cuối tuần
Vì sao có những bộ phim hơn nửa thế kỷ tuổi vẫn được xếp vào nhóm những bộ phim hay nhất mọi thời đại? Câu trả lời nằm ở cách IMDb, Viện phim Mỹ hay Liên hoan phim Busan bình chọn, và những cái tên ấy hiếm khi thay đổi.
Tối thứ Sáu, người mở ứng dụng xem phim đứng trước hàng nghìn tựa phim, lướt qua poster rồi lại lướt ngược. Hai mươi phút trôi qua mà chưa chọn được gì, và nhiều gia đình đành quay lại xem một bộ đã xem, thay vì mạo hiểm với một tựa mới.
Cách nhanh nhất để thoát khỏi vòng luẩn quẩn là dựa vào những bộ phim hay nhất mọi thời đại, những tựa được bình chọn qua nhiều thập kỷ. Mỗi bảng có một tiêu chí riêng: IMDb lấy điểm khán giả, Viện phim Mỹ lấy phiếu của giới làm phim, còn Liên hoan phim Busan hỏi chính các nhà làm phim châu Á. Hiểu được nguồn gốc từng bảng, người xem chọn được phim hay nên xem đúng gu của mình.
Top phim hay nhất mọi thời đại theo IMDb
IMDb là cơ sở dữ liệu phim trực tuyến lớn nhất thế giới, nơi bất kỳ khán giả nào đăng ký tài khoản cũng có thể chấm điểm từng bộ phim theo thang mười. Top 250 của trang này vì thế là kết quả của hàng triệu lượt bình chọn, phản ánh gu đại chúng hơn là phê bình học thuật.
Ở top phim hay nhất mọi thời đại theo IMDb, vị trí số một thuộc về Nhà tù Shawshank với điểm 9,3/10.4 Phim do Frank Darabont đạo diễn, dựng từ tiểu thuyết của Stephen King. Phim kể về Andy Dufresne, người đàn ông vô tội bị kết án vì tội giết vợ, dần tạo dựng tình bạn với bạn tù Ellis Redding trong một nhà tù khắc nghiệt. Thông điệp về hy vọng, tự do và tình bạn là thứ giữ chân người xem qua từng thế hệ.
Điều thú vị là phim này khi ra rạp không được chú ý, chỉ qua thời gian mới leo lên vị trí dẫn đầu. Radio Times từng bình chọn Nhà tù Shawshank là phim hay nhất không giành được giải Oscar, một danh hiệu nghe có vẻ trớ trêu nhưng lại đúng bản chất của bộ phim.
Mười phim có điểm IMDb cao nhất hiện gồm: Nhà tù Shawshank, Bố già, Bố già phần II, Kỵ sĩ bóng đêm, 12 người đàn ông giận dữ, Bản danh sách của Schindler, Pulp Fiction, Chúa tể của những chiếc nhẫn: Sự trở lại của nhà vua. Hai phim còn lại là Thiên, Ác, Ta và Sàn đấu sinh tử. Mười cái tên ấy phủ gần như mọi thể loại, từ tù ngục, mafia, siêu anh hùng cho tới cao bồi viễn Tây. Bất kỳ buổi tối cuối tuần nào, người xem cũng tìm được một lựa chọn hợp lý trong số những bộ phim hay nhất này.
Ba cái tên đứng đầu
Ba phim luôn dẫn đầu bảng xếp hạng IMDb là Nhà tù Shawshank, Bố già và Bố già phần II. Sự thống trị này không phải trùng hợp, mà đến từ ba cách kể chuyện khác nhau, mỗi cách chạm tới một khát vọng rất người.
Nhà tù Shawshank chinh phục khán giả bằng thông điệp về hy vọng giữa hoàn cảnh tàn nhẫn nhất. Andy Dufresne không chiến thắng bằng bạo lực hay thông minh vượt trội, mà bằng sự bền bỉ suốt hàng chục năm trong tường gạch và dây kẽm. Người xem rời phim với cảm giác mình cũng có thể chịu đựng được điều khó khăn đang đè lên vai, và cảm giác ấy khiến ai từng xem đều muốn giới thiệu cho người khác.
Bố già ra mắt năm 1972, do Francis Ford Coppola đạo diễn từ tiểu thuyết của Mario Puzo. Phim kể về gia đình mafia Corleone và sự trỗi dậy của Michael Corleone do Al Pacino thủ vai, bên cạnh Marlon Brando, Robert Duvall, Diane Keaton và James Caan. Tác phẩm giành ba giải Oscar và được Viện phim Mỹ xếp thứ hai trong danh sách phim hay nhất mọi thời đại. Nó đồng thời đứng đầu các danh sách của Metacritic và Rotten Tomatoes. Năm 1998, cả độc giả Entertainment Weekly lẫn độc giả Time Out đều chọn Bố già ở vị trí số một.3
Còn phần hai, ra mắt năm 1974, là trường hợp hiếm hoi khiến giới phê bình tranh cãi xem phim nào trong hai phần hay hơn. Nhiều người coi đây là phần tiếp theo hay nhất từ trước đến nay, bởi nó vừa kể tiếp chuyện Michael nắm quyền, vừa quay ngược về tuổi trẻ của người cha Vito Corleone. Phim được đề cử mười một giải Oscar và giành sáu giải, trong đó có giải Phim hay nhất.5 Thành tích ấy rất ít phim tiếp theo trong lịch sử điện ảnh sánh được. Độc giả TV Guide thậm chí bình chọn đây là phim hay nhất từ trước đến nay.
Ba phim đứng đầu bảng IMDb vì thế đại diện cho ba loại sức mạnh: sức mạnh của hy vọng, sức mạnh của gia đình và quyền lực, và sức mạnh của một câu chuyện kể tiếp mà không hề yếu đi.
Những kinh điển khác đáng xem
Ngoài ba cái tên dẫn đầu, nhóm phim còn lại trong top 10 IMDb và một số kinh điển khác cũng xứng đáng có mặt trong kế hoạch xem phim của bất kỳ ai.
12 người đàn ông giận dữ là phim Mỹ sản xuất năm 1957, do Sidney Lumet đạo diễn, chuyển thể từ vở kịch truyền hình của Reginald Rose. Câu chuyện xoay quanh bồi thẩm đoàn mười hai người bàn thảo về tội trạng của một thanh niên bị nghi giết cha ruột. Phim đặc biệt ở điểm gần như chỉ dùng một bối cảnh: trong toàn bộ 96 phút, chỉ ba phút diễn ra ngoài phòng họp bồi thẩm. Chính giới hạn ấy ép mọi kịch tính vào lời nói và ánh mắt, nên phần đông giới phê bình đánh giá đây là một kiệt tác thời đại. Phim còn được Viện lưu trữ phim Quốc gia Hoa Kỳ chọn lưu trữ vì giá trị văn hóa, lịch sử và thẩm mỹ.4
Casablanca ra mắt năm 1942, do Michael Curtiz đạo diễn, với Humphrey Bogart và Ingrid Bergman. Phim giành ba giải Oscar gồm Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất và Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất. Hơn sáu mươi năm sau, tác phẩm vẫn thường xuyên đứng nhóm đầu các bảng xếp hạng những phim hay nhất lịch sử. Độc giả tờ Tin tức hàng ngày Los Angeles từng bình chọn Casablanca là phim vĩ đại nhất năm 1997.3 Khảo sát của Harris Interactive tháng 1/2008 xếp phim thứ ba, sau Cuốn theo chiều gió và Star Wars.
Bản danh sách của Schindler của Steven Spielberg kể về cuộc đời doanh nhân người Đức Oskar Schindler. Ông cứu sống hơn một nghìn người, phần lớn là người Do Thái gốc Ba Lan tị nạn, bằng cách thuê họ làm trong các nhà máy của mình. Phim quay đen trắng với dàn diễn viên gồm Liam Neeson, Ralph Fiennes và Ben Kingsley, mang chất ám ảnh mà người xem khó quên.
Chúa tể của những chiếc nhẫn là bộ ba ba phần từ 2001 đến 2003 của Peter Jackson. Bộ ba này được bình chọn là phim phổ biến nhất mọi thời đại qua hai cuộc thăm dò: chương trình My Favourite Film của Úc và 120.000 khán giả Đức.3 Phần kết, Sự trở lại của nhà vua, kể về cuộc phòng thủ Minas Tirith trước Chúa tể Sauron, cùng chặng đường hai hobbit Frodo và Sam mang chiếc nhẫn chúa đến núi Doom để hủy diệt nó.
Còn Sàn đấu sinh tử của David Fincher với Edward Norton và Brad Pitt là một phim thú vị bậc nhất thập niên 1990. Tác phẩm pha trộn sự hài hước, bạo lực tàn khốc và một cái kết bất ngờ. Người xem muốn quay lại nhiều lần để tìm manh mối đã bị cài sẵn từ đầu. Bên cạnh đó, Pulp Fiction của Quentin Tarantino giành Cành cọ vàng tại Cannes 1994 và là phim độc lập đầu tiên có doanh thu hơn 200 triệu USD. Cột mốc ấy cho thấy phim ngoài hệ thống lớn cũng có thể đi vào lịch sử.
Vì sao phim cũ vẫn đứng đầu
Cơ chế giữ chỗ cho phim cũ nằm ở ba yếu tố. Thứ nhất là thông điệp vượt thời gian. Hy vọng trong Nhà tù Shawshank, sự lựa chọn giữa thiện và ác trong Kỵ sĩ bóng đêm, hay tình yêu và hy sinh trong Casablanca đều là điều con người ở mọi thời đại phải đối mặt. Khán giả trẻ lần đầu xem Casablanca làm năm 1942 vẫn thấy câu chuyện tình và sự từ bỏ ấy chưa hề cũ.
Thứ hai là kết cấu đáng xem lại. Sàn đấu sinh tử cài manh mối từ đầu đến cuối, còn Pulp Fiction kể bằng cốt truyện phi tuyến tính với những cuộc hội thoại sắc sảo và phần nhạc hay. Nhờ vậy, lần xem thứ hai luôn hé thêm chi tiết mà lần đầu đã bỏ lỡ. Phim loại này không bị xem xong rồi thôi, mà tiếp tục được bàn luận. Chính sự bàn luận ấy giữ tên phim không rời khỏi các bảng xếp hạng những bộ phim hay nhất.
Thứ ba là sự tôn vinh kéo dài hàng thập kỷ. Giải thưởng, cuộc bình chọn của báo chí và các viện phim cứ lặp lại theo năm tháng, và mỗi lần lặp lại là một lần tên phim cũ được nhắc lại trước khán giả mới. Một trong những bộ phim hay nhất mọi thời đại thường là phim được nhắc trong năm mươi năm, dù khán giả xem rạp đầu tiên của nó đã già.
Châu Á và Việt Nam trên bản đồ
Bảng xếp hạng phương Tây không phải tất cả. Tại Liên hoan phim Quốc tế Busan kỳ thứ 20, danh sách Điện ảnh Châu Á 100 được công bố dựa trên bình chọn của các nhà làm phim và nhà phê bình uy tín châu Á. Quán quân là Chuyện Tokyo năm 1953 của đạo diễn Yasujiro Ozu, thứ hai là Rashomon năm 1950 của Kurosawa Akira, thứ ba là Tâm trạng khi yêu năm 2000 của Vương Gia Vệ.
Trong danh sách này, Ngọa hổ tàng long của Lý An đứng thứ 18 và là phim châu Á thành công nhất về doanh thu phòng vé thế giới.1 Còn điện ảnh Việt Nam có một cái tên: Mùi đu đủ xanh năm 1993 của đạo diễn Trần Anh Hùng, đứng thứ 66. Trần Anh Hùng nằm trong danh sách 100 đạo diễn châu Á xuất sắc nhất ở vị trí 40, cùng đạo diễn Đặng Nhật Minh của Việt Nam ở vị trí 62. Hai gương mặt điện ảnh nước nhà được chính đồng nghiệp châu Á công nhận.
Điện ảnh Hàn Quốc thì viết nên chương riêng bằng Ký sinh trùng của đạo diễn Bong Joon-ho. Phim là tác phẩm Hàn Quốc đầu tiên giành Cành cọ vàng tại Cannes, đồng thời là phim không nói tiếng Anh đầu tiên giành giải Oscar Phim hay nhất, cùng ba giải Oscar quan trọng khác. Nhiều nhà phê bình đánh giá đây là một trong những phim hay nhất năm 2019 và một kiệt tác của thế kỷ 21. Phim đạt doanh thu toàn cầu 263,1 triệu USD so với kinh phí 15,5 triệu USD.6 Ai muốn mở rộng gu xem phim ra ngoài lối Hollywood, đây là nơi bắt đầu tốt nhất để chạm tới phim hay của châu Á.
Đọc thêm: 5 phim thần thoại Trung Quốc đáng xem, từ Tây Du Ký đến Mỹ Nhân Ngư
Phim hay nên xem theo gu
Danh sách dài thì phải cắt theo nhu cầu của buổi xem. Người cần cảm xúc và câu chuyện về hy vọng nên bắt đầu từ Nhà tù Shawshank hay Bản danh sách của Schindler. Người thích trí tuệ, nghịch lý và cái kết bất ngờ nên chọn 12 người đàn ông giận dữ, Sàn đấu sinh tử hay Pulp Fiction. Người mê thế giới kỳ vĩ và sử thi dài nên dành cả cuối tuần cho bộ ba Chúa tể của những chiếc nhẫn. Cách chọn phim hay nhất vẫn là xác định trước tâm trạng của buổi xem, rồi mới tìm tên phim.
Gia đình có con nhỏ thì chọn E.T. của Steven Spielberg, phim kể về tình bạn giữa trẻ em và một sinh vật ngoài hành tinh. Trang onepoll từng nhận định đây là phim cả gia đình cùng xem và chưa bao giờ thất bại trong việc lấy nước mắt của khán giả.2 Mùa lễ hội cuối năm thì không thể bỏ Ở nhà một mình năm 1990, với cậu bé Kevin do Macaulay Culkin thủ vai, tự đối phó với hai tên trộm sau khi bị gia đình bỏ quên. Phim lập kỷ lục phòng vé năm 1990 và luôn nằm trong danh sách phim kinh điển mùa lễ hội. Người hâm mộ điện ảnh châu Á có thể chọn Ký sinh trùng. Nếu thích phim Hàn về đề tài quân nhân, có D.P. bóc trần mặt tối quân đội, Hậu duệ mặt trời kết hợp quân nhân và tình cảm lãng mạn, hoặc Đổ bộ vào tình yêu.
Gợi ý phim hay từ bảng xếp hạng
Bảng xếp hạng không phải chân lý. Top IMDb thay đổi theo từng thời điểm vì điểm số từ khán giả luôn cập nhật, nên vị trí chính xác cần tra lại trước khi chọn phim. Mỗi bảng cũng phục vụ một tiêu chí riêng, và một phim có thể đứng đầu bảng này mà vắng mặt ở bảng khác.
Viện phim Mỹ từng công bố danh sách 100 phim hay nhất lần đầu năm 1998 nhân kỷ niệm 100 năm điện ảnh, do hơn 1.500 nghệ sĩ, nhà phê bình và nhà nghiên cứu bầu chọn, rồi cập nhật năm 2007. Qua hai lần xếp hạng, chỉ ba phim giữ nguyên vị trí là Công dân Kane ở thứ nhất, Bố già phần II ở thứ 32 và Những năm tốt đẹp nhất ở thứ 37.5 Sự dịch chuyển ấy cho thấy gu xem phim của chính giới làm phim cũng thay đổi. Người xem cứ lấy các danh sách làm gợi ý phim hay, rồi tự tin chọn theo gu của mình.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- “Mùi đu đủ xanh” lọt top 100 phim Châu Á hay nhất mọi thời đại (cucdienanh.gov.vn) ↩
- 10 bộ phim thiếu nhi hay nhất mọi thời đại (tuoitre.vn) ↩
- Danh sách phim được xem là hay nhất (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c
- Giết con chim nhại (phim) (Wikipedia) ↩a ↩b
- Danh sách 100 phim hay nhất của Viện phim Mỹ (Wikipedia) ↩a ↩b
- Ký sinh trùng (phim 2019) (Wikipedia) ↩
- Casablanca (phim) (Wikipedia)
- 12 Angry Men (phim 1957) (Wikipedia)