Chuyện Tết
Người Công giáo đón Tết: năm thánh lễ và nếp nhà ngày xuân
Vì thứ Tư Lễ Tro có thể trùng dịp Tết Nguyên đán, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã quyết định và đã xin Tòa Thánh phê chuẩn để được dời việc xức tro và ăn chay vào thứ Sáu hoặc thứ Bảy tiếp theo. Người Công giáo đón Tết với năm thánh lễ; bàn thờ gia tiên và việc kính nhớ ông bà có văn kiện hướng dẫn riêng.
Xem đếm ngược còn 80 ngày đến Tết Nguyên đán
Người Công giáo đón Tết với năm thánh lễ: Tất niên, Giao thừa, mùng Một, mùng Hai và mùng Ba, mỗi lễ một ý nghĩa.
Các ý nghĩa ấy là: tạ ơn năm cũ, cầu bình an năm mới, kính nhớ tổ tiên, xin cho công việc làm ăn.1 Phần sau của bài nói về bàn thờ gia tiên, việc viếng mộ và việc nhớ người già, người nghèo.
Người Công giáo đón Tết với năm thánh lễ
Năm thánh lễ dịp Tết có nguồn gốc từ hai quyết định của Hội đồng Giám mục Việt Nam, ban hành ngày 16/08/1971 và tháng 04/1991, theo hỏi đáp do Ủy ban Phụng tự giới thiệu.1
Mỗi lễ một tâm tình. Lễ Tất niên nghiêng về lời tạ ơn cuối năm. Thánh lễ giao thừa xin bình an cho năm mới đang mở ra. Lễ mùng Một, còn gọi là Tân niên, cũng cầu bình an. Lễ mùng Hai kính nhớ tổ tiên cùng ông bà, cha mẹ. Lễ mùng Ba thánh hóa công ăn việc làm.1
Có một trường hợp mà hỏi đáp của Ủy ban Phụng tự nhắc tới. Nếu thứ Tư Lễ Tro rơi đúng dịp Tết Nguyên đán, các giám mục đã quyết định và xin Tòa Thánh phê chuẩn cho hoãn việc xức tro cùng việc ăn chay.1 Hai việc ấy chuyển sang thứ Sáu hoặc thứ Bảy ngay sau đó. Khi phải dời, các ngài có thông báo cụ thể.
Tất niên và Giao thừa
Lễ Tất niên mở đầu năm thánh lễ dịp Tết bằng tâm tình tạ ơn cuối năm.1 Thánh lễ Giao thừa chuyển sang lời cầu bình an cho năm mới. Ai muốn biết Giao thừa rơi vào ngày nào đều tra được trên Lịch Tết.
Các thánh lễ này có thể mang khung cảnh và bầu khí của ngày Tết. Theo hỏi đáp của Ủy ban Phụng tự, thánh đường có thể trang trí bằng hoa mai, hoa đào, lan, cúc và trạng nguyên. Lúc nhập lễ trong các lễ Tất niên, Giao thừa và mùng Một, có thể có cuộc rước với bánh chưng, bánh dày.1 Sang lễ mùng Ba, sản vật địa phương cũng có thể được rước theo cách ấy. Đó là những cuộc rước lúc nhập lễ, chứ không phải một nghi thức dâng lễ riêng.
Cách ăn mặc trong lễ cũng được bàn tới. Các tư tế không nên tự tiện dùng áo dài khăn đóng, mà mặc phẩm phục phụng vụ màu trắng hoặc màu vàng, vì màu vàng được coi là lễ phục long trọng tại Việt Nam.1 Thánh ca trong dịp này có thể mang âm điệu dân gian Việt Nam.
Mùng Một Tết cầu bình an
Ngày mùng Một có lễ Tân niên, cầu bình an cho năm mới.
Có nơi giữ truyền thống riêng của họ đạo sau Thánh lễ mùng Một. Trên trang Tổng Giáo phận Sài Gòn, một bản tin kể chuyện họ đạo Sa Đéc: sau hiệp lễ có phần hái Lộc Thánh, sau Thánh lễ có phần Mừng tuổi Chúa. Ông trùm chánh đại diện dân Chúa mừng tuổi Chúa Ba Ngôi, Đức Mẹ Maria, Thánh Cả Giuse và các Thánh; sau đó cha sở và cộng đoàn mừng tuổi nhau.
Về tới nhà, việc đầu tiên là quây quần bên bàn thờ đọc kinh ngày đầu năm, theo lời nhắc trong bản tin ấy. Rồi con cái mừng tuổi ông bà, cha mẹ, được các ngài chúc lành và lì xì. Lời chúc năm mới cho ông bà, cha mẹ có thể tham khảo trên Lời chúc Tết.
Lễ mùng Hai kính nhớ tổ tiên
Lễ mùng Hai Tết Công giáo là ngày Giáo hội tại Việt Nam dành để kính nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ, theo văn kiện Hướng dẫn việc tôn kính tổ tiên. Theo hỏi đáp của Ủy ban Phụng tự, thánh lễ mùng Hai Tết được cử hành tại nhà thờ.
Trong thánh lễ ấy, người Công giáo được mời gọi sống đạo hiếu theo hai phía. Với ông bà, cha mẹ còn sống, đó là vâng lời, tôn kính và phụng dưỡng các ngài. Với những người đã an nghỉ trong Chúa, đó là dâng lễ và cầu nguyện.
Có giáo xứ nhân buổi lễ mà tôn vinh các cụ cao niên, theo tin đăng trên trang Tổng Giáo phận Sài Gòn. Ở giáo xứ ấy, các Bà Mẹ Công giáo đón tiếp ông bà cao tuổi, cài hoa hồng trên ngực áo và hướng dẫn các cụ vào chỗ dành riêng. Cuối lễ, giáo xứ trao quà cùng phong bao lì xì chúc thọ.
Một nét nữa trong ngày này: các tín hữu nên đến nghĩa trang thăm viếng, chăm sóc mộ phần và đọc kinh cầu nguyện cho người thân đã qua đời, như một việc đạo đức cá nhân.1
Mùng Ba thánh hóa việc làm
Lễ mùng Ba khép lại ba ngày thánh lễ đầu năm với ý thánh hóa công ăn việc làm.
Hỏi đáp của Ủy ban Phụng tự cho biết lễ mùng Ba còn có một nét riêng: cuộc rước nhập lễ có thể mang theo các sản phẩm do địa phương làm ra. Các sản phẩm ấy là biểu tượng cho một công việc đặc biệt hoặc căn tính của cộng đoàn địa phương.
Bàn thờ gia tiên trong nhà
Để kính nhớ ông bà tổ tiên, mỗi gia đình Công giáo được Văn kiện Hướng dẫn việc tôn kính tổ tiên khuyến khích lập một bàn thờ gia tiên, vừa đơn sơ vừa trang nghiêm. Trên đó có thể đặt di ảnh ông bà cùng hương, hoa, đèn nến.
Chỗ đứng của bàn thờ cũng được tài liệu ấy nói rõ: nó nằm ở vị trí thấp hơn bàn thờ Chúa trong nhà. Việc thắp nhang, thắp đèn nến và vái lạy trước bàn thờ gia tiên là cử chỉ hiếu thảo tôn kính, được phép làm.
Tài liệu cũng nhắc: người Công giáo có thể giữ những phong tục giỗ chạp như dâng hương, bày hoa và nến trên bàn thờ gia tiên, hay tổ chức bữa cơm sum họp gia đình để nhắc nhớ công ơn tổ tiên.
Viếng mộ người thân
Dịp Tết ra nghĩa trang, con cháu có thể mang hoa tới mộ, thắp nén hương rồi đọc kinh cầu cho người đã khuất. Việc ấy gắn với lễ mùng Hai, khi các tín hữu đến thăm viếng, chăm sóc mộ phần người thân đã qua đời như một việc đạo đức cá nhân.1
Theo đức tin Công giáo, người đã qua đời cần nhất là được con cháu cầu nguyện, dâng Thánh lễ, cùng những việc hy sinh, bác ái được làm để cầu nguyện cho các ngài.
Nhớ người già và người nghèo
Các dịp mừng thọ ông bà, cha mẹ, theo Văn kiện Hướng dẫn việc tôn kính tổ tiên, là lúc gia đình quy tụ, tôn vinh các bậc cao niên. Có giáo xứ nhân lễ mùng Hai có lời chúc Tết, chúc thọ các cụ, theo bản tin trên trang Tổng Giáo phận Sài Gòn.
Một thư mục vụ Tết của Tổng Giáo phận Sài Gòn chúc giáo dân năm mới đầy phúc lành của Chúa, bình an và hạnh phúc. Thư ấy đặc biệt nhớ đến người bệnh tật, cô đơn, nghèo khổ, thất nghiệp, và những người di dân không thể về quê đoàn tụ với gia đình. Các cộng đoàn được xin quan tâm, có việc làm cụ thể để giúp đỡ họ.
Nhớ nhanh
- Bàn thờ gia tiên: đặt thấp hơn bàn thờ Chúa, có thể đặt di ảnh, hương, hoa, đèn nến; thắp hương và vái lạy là cử chỉ hiếu thảo.
- Lễ Tro trùng Tết: xức tro và ăn chay hoãn sang thứ Sáu hoặc thứ Bảy, chờ thông báo cụ thể của các giám mục.
- Mùng Hai: dự lễ tại nhà thờ, rồi ra nghĩa trang thăm mộ và cầu nguyện cho ông bà.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Hỏi đáp nhanh
Năm thánh lễ dịp Tết dành cho ai?
Dành cho tín hữu Việt Nam khắp nơi trên thế giới: theo hỏi đáp do Ủy ban Phụng tự giới thiệu, đó là những lễ đặc biệt cho Hội Thánh Việt Nam, được gọi là lễ cầu mùa hay lễ theo truyền thống dân tộc.