Phong tục
Ngày 20/10 có ý nghĩa gì và chúc mừng thế nào cho tinh tế
Nhiều người coi 20/10 chỉ là “8/3 lần thứ hai”, thêm một dịp tặng hoa tặng quà. Thực ra ngày 20/10 có ý nghĩa gì khác hẳn: đây là ngày kỷ niệm riêng của phụ nữ Việt Nam, gắn với tổ chức phụ nữ ra đời ngày 20/10/1930 và được Ban Bí thư Trung ương Đảng chính thức công nhận từ năm 1982.
Mỗi năm đến giữa tháng Mười, hoa tươi bán chạy, thiệp chuyển tay, và một câu hỏi cũ lại quay lại: ngày 20/10 có ý nghĩa gì, khi đã có 8/3 trước đó? Trả lời được câu hỏi ấy thì cách chúc mừng sẽ khác hẳn, không còn là việc đối phó với một dịp lễ nữa.
Nếu hỏi 20/10 là ngày gì, câu trả lời nằm ở hai mốc lịch sử. Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 là ngày kỷ niệm và tôn vinh riêng cho phụ nữ Việt.1 Nó gắn với tổ chức phụ nữ đầu tiên trong lịch sử nước ta được hoạt động hợp pháp và công khai vào ngày 20/10/1930. Khác với 8/3 là ngày của phụ nữ toàn thế giới, 20/10 thuộc về người phụ nữ Việt, ở trong nước lẫn xa xứ. Vì thế cách chúc mừng 20/10 cũng nên mang hơi thở của gia đình, quê hương mình. Đó là lý do dịp này vẫn còn nguyên ý nghĩa sau bao năm, dù hoa có đắt hay rẻ.
Nhiều người còn thắc mắc 20/10 năm nay vào thứ mấy, để kịp sắp xếp việc riêng. Năm 2024, ngày 20/10 rơi vào Chủ Nhật, trùng kỷ niệm 94 năm Ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, từ 20/10/1930 đến 20/10/2024. Vào Chủ Nhật, cả nhà quây quần đủ cả, nên nhiều gia đình chọn dịp ấy để cùng làm một việc ý nghĩa cho mẹ, cho vợ thay vì chỉ tặng quà qua loa.
Từ phong trào phụ nữ đến ngày 20/10
Câu chuyện bắt đầu từ những năm 1920, khi đời sống của phụ nữ Việt dưới chế độ cũ còn rất khó khăn và chưa có một tổ chức nào đại diện cho họ. Từ năm 1927, nhiều tổ chức quần chúng nữ đã lần lượt hình thành như Công Hội Đỏ, Nông Hội Đỏ, các nhóm tương tế hay tổ học nghề.3 Nhờ đó chị em có chỗ dựa và từng bước khẳng định vai trò của mình trong xã hội.
Mọi thứ đổi nhanh vào đầu năm 1930. Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời, và Cương lĩnh chính trị đầu tiên ngay từ khi thành lập đã ghi rõ chủ trương “nam nữ bình quyền”.3 Tháng 10 cùng năm, Hội nghị Trung ương lần thứ nhất của Đảng thông qua Nghị quyết về Phụ nữ vận động. Văn bản này khẳng định lực lượng cách mạng của phụ nữ là lực lượng rất trọng yếu, nếu quần chúng phụ nữ không tham gia thì cách mạng không thắng lợi được. Theo đó, Nghị quyết chủ trương Đảng phải tổ chức các đoàn thể phụ nữ nhằm mưu quyền cho phụ nữ, làm cho phụ nữ triệt để giải phóng. Hội nghị cũng đề ra Điều lệ Phụ nữ Liên hiệp Hội với Ban Chấp hành ủy viên Đông Dương và năm Xứ phụ nữ Hiệp hội gồm Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, Lào, Cao Miên.6 Đây được xem là cơ sở đầu tiên để hình thành tổ chức phụ nữ có tổ chức tại Việt Nam.6
Trên thực địa, phong trào đã bùng lên trước cả những văn bản ấy. Năm 1930, trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, gần 13.000 chị em cùng nhân dân đấu tranh thành lập chính quyền trên 300 xã.3 Trước đó, ngày 1/5/1930, bà Nguyễn Thị Thập đã dẫn dắt hơn 4.000 nông dân ở hai huyện Châu Thành và Mỹ Tho đứng lên đấu tranh, trong đó có hàng ngàn phụ nữ tham gia.3
Rồi ngày 20/10/1930, tổ chức phụ nữ đầu tiên được thành lập. Đây là lần đầu tiên ở nước ta một đoàn thể của phụ nữ được công nhận, hoạt động hợp pháp và công khai.4 Mục đích là quy tụ, cổ vũ chị em cùng góp sức vào sự nghiệp chung của đất nước. Khi mới ra đời, tổ chức này tập hợp chị em đi mít tinh, biểu tình, mở các hội cứu tế, bảo an, cùng nhau chống bắt lính, với các khẩu hiệu chống đế quốc chiến tranh, đòi hòa bình, đòi bồi thường chiến tranh.3 Sau đó, tên gọi thay đổi theo từng giai đoạn: từ 1930 đến 1936 là Tổ chức Phụ nữ Giải phóng, rồi Hội phụ nữ Dân chủ, Hội phụ nữ Phản đế, và thời kháng chiến 1941 đến 1945 mang tên Đoàn Phụ nữ Cứu quốc.
Sau Cách mạng Tháng Tám, ngày 20/10/1946, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chính thức được thành lập, quy tụ nhiều đoàn thể phụ nữ, trong đó Đoàn Phụ nữ Cứu quốc là tổ chức trụ cột.6 Đến Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ nhất vào tháng 4/1950, Đoàn Phụ nữ Cứu quốc hợp nhất với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.6 Ngày 20/10 từ đó trở thành ngày truyền thống của Hội và của phụ nữ cả nước.
Tên gọi “Ngày Phụ nữ Việt Nam” được chính thức hóa tương đối muộn.4 Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa III ra thông tri số 219/TT-TW ngày 28/9/1982, công nhận ngày 20/10 hằng năm là Ngày Phụ nữ Việt Nam. Sau đó, qua Thông báo số 382-TB/TW, Ban Bí thư tiếp tục chỉ đạo hằng năm các tổ chức, đoàn thể và nhân dân tổ chức kỷ niệm phù hợp, để giữ gìn truyền thống tốt đẹp của người phụ nữ Việt. Nhờ mốc chính thức ấy, dịp này có đủ căn cứ để trở thành ngày lễ thường niên của cả cộng đồng, chứ không dừng ở ngày sinh hoạt nội bộ của Hội.
20/10 khác 8/3 ở chỗ nào
Ở văn phòng hay nhóm bạn, không hiếm chuyện hai chị em đồng nghiệp tranh luận xem nên ưu tiên dịp nào, vì thấy hai ngày na ná nhau. Cuộc tranh luận ấy không có người thắng, vì mỗi ngày mang một lớp ý nghĩa khác nhau.
Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 có phạm vi toàn thế giới, bắt nguồn từ phong trào đấu tranh của phụ nữ nhiều nước, nên ý nghĩa chính của nó là bình đẳng giới và quyền phụ nữ. Ở Việt Nam, ngày 8/3 còn gắn với việc tưởng nhớ cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, biểu tượng cho tinh thần kiên cường của phụ nữ trong lịch sử. Về tính chất, 8/3 mang tính lịch sử và xã hội toàn cầu, trong khi 20/10 mang tính văn hóa và xã hội trong nước.
Còn 20/10 là dịp kỷ niệm, tôn vinh riêng cho phụ nữ Việt Nam trong nước lẫn xa xứ, gắn với ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.6 Ý nghĩa chính của nó là tôn vinh phụ nữ Việt trong đời sống, gia đình và sự nghiệp. Nếu 8/3 là ngày của phụ nữ trên toàn thế giới thì 20/10 là ngày của người phụ nữ mang cội nguồn Việt. Đó chính là chỗ “20/10 khác 8/3” rõ nhất.
Cách chúc mừng 20/10 thường gặp cũng có nét riêng: tặng hoa cho mẹ, vợ, bạn gái và đồng nghiệp nữ; tổ chức các hoạt động tôn vinh phụ nữ trong cơ quan, trường học; hay các chương trình nói về vẻ đẹp, vai trò của phụ nữ Việt Nam. Những hình thức ấy xoay quanh người phụ nữ Việt và câu chuyện của họ, chứ không gắn với một sự kiện quốc tế nào.
Một chi tiết ít người biết: trước năm 1975 ở miền Nam, dưới chính thể Việt Nam Cộng Hòa, Ngày Phụ nữ Việt Nam lại được tổ chức vào ngày giỗ Hai Bà Trưng, tức ngày 6 tháng 2 âm lịch.4 Hai dải đất, hai cách chọn ngày, nhưng cùng một tâm niệm tôn vinh người phụ nữ của quê hương.
Ngày 20/10 có ý nghĩa gì hôm nay
Vậy ý nghĩa ngày Phụ nữ Việt Nam hôm nay nằm ở đâu? Trước hết, đây là dịp ghi nhận đóng góp của phụ nữ trong mọi lĩnh vực: lao động sản xuất, khoa học, giáo dục, y tế, chính trị, văn hóa, nghệ thuật.3 Ngày này còn là dấu mốc khẳng định phụ nữ có quyền bỏ phiếu và được tham gia các hoạt động chính trị, xã hội như nam giới.
Hình ảnh gắn liền với dịp này là tám chữ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh dành tặng phụ nữ Việt Nam: “Cần cù, Bất khuất, Trung hậu, Đảm đang”.5
Ở các văn bản chỉ đạo kỷ niệm, cách dẫn lại khác một chữ đầu. Ban Bí thư Trung ương Đảng mong muốn các hoạt động hằng năm giữ gìn truyền thống tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam, xứng đáng với 8 chữ vàng “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” mà Bác Hồ đã ban tặng. Hai cách ghi chênh nhau một chữ, nhưng cùng chỉ về một điều: những phẩm chất mà người phụ nữ Việt được tôn vinh qua bao thăng trầm của đất nước.
Sự tôn vinh ấy diễn ra ở cấp cao nhất của Nhà nước. Chiều 19/10, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã gặp mặt các đại biểu phụ nữ tiêu biểu nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10.1 Ở tầm Hội, lãnh đạo Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng được bầu chọn qua các nhiệm kỳ, duy trì vai trò đại diện lâu dài cho phụ nữ cả nước.
Đọc thêm: Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 và bó hoa trên bàn làm việc
Lời chúc và quà tặng tinh tế
Chúc mừng 20/10 trang nhã không khó, điều khó là lời chúc có nói đúng người nhận hay không. Với mẹ, lời chúc nên bày tỏ lòng biết ơn vì mẹ đã dành cả đời yêu thương, hy sinh cho gia đình, kèm lời chúc mẹ mạnh khỏe, bình an. Với vợ, lời chúc nên thể hiện sự trân trọng và cảm ơn vì đã đồng hành, chia sẻ, dành tâm huyết cho gia đình. Với bạn bè và đồng nghiệp nữ, lời chúc ngắn gọn, vui vẻ là đủ, như chúc luôn rạng rỡ, may mắn và thành công trong mọi việc.
Riêng với khách hàng và đối tác nữ, lời chúc nên được cá nhân hóa theo từng người để tạo ấn tượng và xây dựng mối quan hệ bền vững.
Về quà, quà tặng 20/10 không nhất thiết phải đắt tiền; điều cần là người tặng quan tâm thật và hiểu sở thích của người nhận. Xu hướng gần đây cũng vậy: dịp 20/10, quà đắt tiền vắng khách, người ta chuộng những món thiết thực hơn.2
Ở môi trường công sở, những lựa chọn đơn giản và tinh tế gồm sổ tay cao cấp, nước hoa mini, trâm cài áo, bình giữ nhiệt, bút ký cao cấp, cây để bàn như sen đá hay kim tiền, kẹp tóc, hoặc quà handmade như vòng tay, túi vải, nến thơm. Với khách hàng và đối tác nữ, các món quà thanh lịch hơn một bậc: khăn lụa cao cấp, hộp quà mỹ phẩm thiên nhiên, hay phụ kiện trang sức nhỏ như vòng tay, dây chuyền, hoa tai.
Còn ngoài văn phòng, với các nữ công nhân, bình giữ nhiệt được xem là món quà thiết thực và ý nghĩa nhân dịp 20/10. Món quà ấy hợp vì người tặng hiểu công việc của người nhận: ca trực dài, nước uống phải giữ nóng giữ lạnh được, tiện dụng mỗi ngày.
Nếu gửi thiệp, màu hồng, tím, trắng tạo cảm giác nữ tính, hình hoa lá, và một dòng chữ viết tay kèm theo sẽ khiến tấm thiệp khác hẳn thiệp in sẵn.
Kỷ niệm 20/10 ở cơ quan và gia đình
Ở cơ quan, trường học, dịp này thường được kỷ niệm bằng gặp mặt, hội thảo, triển lãm, văn nghệ, trao thưởng cho phụ nữ xuất sắc; nhiều nơi còn kết hợp hoạt động từ thiện hỗ trợ phụ nữ khó khăn.
Trong gia đình, nhất là nhà phố và chung cư, cách tri ân gọn mà vẫn đủ ý: tự tay nấu một bữa cơm, cùng mẹ xem bộ phim mẹ thích, làm một video từ những tấm ảnh kỷ niệm, hoặc tự tìm hiểu cách cắm hoa để tự tay làm một bó tặng mẹ. Với mẹ, đưa mẹ đi du lịch hay dã ngoại nhân dịp này cũng được xem là món quà khó quên. Còn với vợ hoặc người yêu, yếu tố bất ngờ nên làm chủ đạo: một bữa tối lãng mạn có nến, hoa và âm nhạc do chính tay chồng hay bạn trai chuẩn bị.
Thử hình dung một gia đình ở chung cư thay vì mua lẵng hoa đắt tiền, anh em con cái phân công nhau nấu bữa cơm và rửa bát, để mẹ được nghỉ trọn một ngày. Món quà ấy có khi đáng nhớ hơn mọi bó hoa.
Tuy vậy, thị trường hoa dịp này vẫn tấp nập theo nhịp riêng của nó. Gần ngày 20/10, chợ hoa Quảng Bá ở Tây Hồ, Hà Nội đông người mua kẻ bán từ đêm đến sáng; có khách mua hoa 500 nghìn đồng mỗi bó, có khách chi hàng chục triệu đồng đặt lẵng hoa nhập khẩu.2 Số tiền bao nhiêu không quan trọng bằng người tặng có hiểu người nhận hay không.
Hoa, quà, lời chúc xét cho cùng chỉ là phương tiện để người tặng bày tỏ lòng chu đáo với người phụ nữ của họ.2 Những hành động nhỏ giúp người phụ nữ bớt gánh nặng trong công việc thường ngày mới là “hoa hồng hạnh phúc” cho cả 365 ngày của phụ nữ Việt Nam.1 Muốn biết ngày 20/10 có ý nghĩa gì, có lẽ đáp án trọn vẹn nhất nằm ở đó.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 (vtv.vn) ↩a ↩b ↩c
- Ngày phụ nữ việt nam : 20/10: Khi những điều quen thuộc trở thành “lần đầu tiên” ý nghĩa (cafef.vn) ↩a ↩b ↩c
- Nguồn gốc và ý nghĩa ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 (cafebiz.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f
- 20/10 là ngày gì? Nguồn gốc & Ý nghĩa ngày Phụ nữ Việt Nam (monkey.edu.vn) ↩a ↩b ↩c
- Ngày 20/10 là ngày gì? Ý nghĩa của ngày 20/10 (phanchautrinh.edu.vn) ↩
- Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e