Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 75 ngày (mở trong thẻ mới)

Ẩm thực

Món ăn truyền thống phương Tây dịp Giáng sinh và gốc tích ít người kể

Charles Dickens đưa món gà tây vào A Christmas Carol, góp phần gắn con gà tây vàng giòn với bữa tối Giáng sinh; riêng năm tác phẩm ra đời thì các nguồn còn ghi khác nhau. Món ăn truyền thống phương Tây dịp Giáng sinh còn có bánh khúc cây, bánh gừng, kẹo que bạc hà và pudding.

11 phút đọc

Về năm Charles Dickens đưa món gà tây vào tác phẩm A Christmas Carol, các nguồn ghi khác nhau: 1843, 1848 hoặc 1834. Mốc nào đúng chưa chắc, nhưng con gà tây vàng giòn thì đã gắn chặt với bữa tối Giáng sinh của người phương Tây. Danh sách món ăn truyền thống phương Tây dịp Giáng sinh vì thế dài hơn một món chính: bánh pudding, bánh gừng, kẹo que bạc hà, bánh khúc cây, cùng những món mặn của vùng Bắc Âu, Trung Âu mà ít người Việt biết tên.

Gốc tích từng món được kể theo thứ tự dễ nhớ, kèm chi tiết quyết định như thời điểm ra đời, nguyên liệu bắt buộc và tục lệ đi kèm. Vài mốc còn được kể khác nhau, nên đọc kỹ trước khi tin vội một con số. Những món này đều thuộc chuyên mục Ẩm thực của tạp chí, và phần cuối chỉ cách làm gọn lại bằng lò nướng nhỏ hoặc nồi chiên không dầu.

Gà tây và chuyện ngỗng Anh

Gà tây đặt chân đến xứ sở sương mù từ thế kỷ 16 và nhanh chóng chiếm chỗ trong bữa tối Giáng sinh. Năm 1788, món này theo người Anh sang Úc. Cách chế biến quen thuộc là nhồi hành tây, cà rốt, hạt dẻ và gia vị vào bụng gà rồi đem nướng.

Chuyến đi của con gia cầm này có hai lời kể. Một lời ghi nhà thám hiểm Sebastian Cabot đem giống gà về Anh trong thế kỷ 16. Lời khác kể rằng thương nhân William Strickland nhập 6 chú gà tây từ Mỹ về Anh năm 1526. Hai mốc không khớp nhau, nên điều chắc chắn chỉ là: gà tây có mặt ở Anh từ thế kỷ 16.

Điều ít ai biết là trên bàn tiệc Anh, ngỗng mới là lựa chọn đầu tiên trong bữa ăn Lễ Tạ ơn và Giáng sinh; gà tây đến sau. Con gà tây chỉ chen chân vào bữa lễ từ thế kỷ 16, rồi dần thành món quen. Chi tiết này ít khi được nhắc tới khi nói về món ăn truyền thống phương Tây dịp lễ.

Với người nấu ở Việt Nam, gà tây nguyên con thường quá to so với lò nướng gia đình. Cách gọn hơn là mua đùi hoặc ức, ướp qua đêm với muối, tiêu, bơ và thảo mộc khô, rồi nướng ở nhiệt độ vừa. Phần nhồi nên làm riêng bằng hành tây, cà rốt, hạt dẻ thái hạt lựu, xào sơ trước khi cho vào khuôn, vì nhồi trong bụng con vật to rất khó chín cùng lúc với thịt.

Thịt gà tây nạc, dễ khô nếu nướng quá tay. Khi thử, xiên vào phần dày nhất, nước chảy ra phải trong, không hồng. Nếu da đã vàng mà bên trong còn hồng, hạ nhiệt độ, che giấy bạc lên mặt rồi nướng tiếp.

Bánh khúc cây từ lễ đốt gỗ

Trong các món ăn truyền thống phương Tây dịp Giáng sinh, bánh khúc cây là món tráng miệng xuất hiện muộn nhất. Bánh có nguồn gốc từ Pháp, tên quốc tế là Yule Log hay Christmas Log. Bánh bắt nguồn từ lễ hội Yule của người Scandinavia cổ, khi người ta đốt một khúc gỗ lớn suốt 12 đêm để đón thần mặt trời. Người xưa tin thân cây cháy hết trước khi lễ kết thúc là điềm chẳng lành.

Về ngày ra đời của chiếc bánh, có hai giả thuyết. Giả thuyết thứ nhất cho rằng bánh ra đời khoảng năm 1875, khi một thợ làm bánh người Pháp làm bánh ngọt hình khúc cây thay cho khúc gỗ thật. Có ý kiến lại cho rằng công thức bánh khúc cây đầu tiên là của tác giả Joseph Favre, in trong cuốn Từ điển thực hành nấu nướng (Dictionnaire universel de cuisine pratique) năm 1905. Chưa có căn cứ chọn bên nào, nên cả hai vẫn được kể song song.

Ngày nay, bánh là ổ bánh kem chocolate nâu cuộn hoặc tạo hình khúc gỗ, phủ chocolate trắng lên trên để tượng trưng cho tuyết. Người mới vào bếp dễ làm nhất theo cách sau: nướng một tấm bánh bông lan mỏng, cuộn kem chocolate khi bánh còn hơi ấm, để nguội trong ngăn mát rồi mới phủ kem ngoài. Dùng nĩa hoặc đầu dao kéo những đường dọc trên lớp kem để giả vân gỗ.

Bánh này hợp với lò nướng nhỏ vì tấm bánh mỏng, nướng nhanh và không cần khuôn cao. Không có lò thì xếp lớp bánh quy socola với kem chocolate đánh bông, để lạnh qua đêm cho đông lại.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Bánh khúc cây socola phủ kem nâu, vỏ sọc như thân gỗ, đặt trên đĩa sứ trong bếp Việt
Bánh cuộn sô-cô-la trên đĩa gốm, điểm nấm meringue, cạnh đó khăn vải và nĩa trên bàn gỗ, sáng từ cửa sổ.

Bánh gừng và kẹo que bạc hà

Người châu Âu xưa làm bánh gừng nhỏ hình biểu tượng Mặt Trời để mừng ngày Đông Chí, nguyên liệu gồm gừng, đường, vụn bánh mỳ, quả hạnh và trái cây. Sang thế kỷ 16, người Anh thay vụn bánh mỳ bằng bột, thêm trứng và vị ngọt, tạo ra chiếc bánh gừng được ưa chuộng đến nay.

Chiếc bánh gừng hình người đầu tiên do nữ hoàng Elizabeth I khởi xướng, bà tặng khách mời những chiếc bánh hình giống họ. Đức là nước chuộng bánh gừng nhất thế giới, và ý tưởng xây nhà bánh gừng lấy cảm hứng từ truyện anh em nhà Grimm về Hansel và Gretel. Nuremberg là nơi làm bánh gừng nổi tiếng nhất, với loại Lebkuchen phủ lớp vàng và kem lạnh, vẫn được bán tại đây.

Kẹo que bạc hà khởi đầu khác hẳn: thuở đầu thẳng và chỉ có màu trắng. Khoảng năm 1670, trưởng đội hợp xướng Cologne Cathedral làm chiếc kẹo hình gậy tặng người chăn cừu và ca sĩ. Phải đến thế kỷ 19, người ta mới thêm vằn đỏ và vị bạc hà.

Theo quan niệm dân gian, màu trắng tượng trưng sự trong trắng của Chúa Jesus, sọc đỏ tượng trưng máu Chúa; lật ngược cây kẹo sẽ thấy hình chữ J, chữ cái đầu tên Chúa Jesus. Cách kể này quen thuộc trong các gia đình phương Tây mỗi dịp lễ, còn sử sách thì không xác nhận.

Làm bánh gừng tại nhà dễ hơn làm kẹo. Loại bánh mỏng cắt hình người hoặc hình ngôi sao, nướng ở lửa vừa đến khi mép bánh hơi sậm màu; bánh còn mềm khi ra lò và cứng dần khi nguội. Kẹo que thì cần nhiệt kế đo đường vì đường dễ cháy và dính nồi; nên đổ kẹo ra khay có lót giấy nến và chờ nguội hẳn trước khi bẻ.

Pudding và đồng xu may mắn

Pudding là món quen thuộc của người Anh trong bữa Giáng sinh. Từ khoảng thế kỷ 15, món này được nấu với mận, rượu vang, chút thịt bê thái nhỏ, vụn bánh mỳ, cùng thảo dược, hành rau, trái cây khô và gia vị. Sang thế kỷ 16, rau và thịt thưa dần trong công thức; đến thế kỷ 19, thành phần lẫn hương vị đã gần với bánh pudding ngày nay.

Pudding Giáng sinh của Anh, còn gọi là plum pudding, được chế biến theo nhiều công thức nhưng thành phần bắt buộc là hoa quả sấy khô và mỡ trừu.1 Người ta cho hạt đậu hoặc đồng xu vào bánh; ai ăn phải phần có đồng xu sẽ gặp may mắn cả năm.

Làm pudding tại nhà cần hấp cách thủy nhiều giờ, khá tốn công. Cách rút gọn là dùng nồi cơm điện ở chế độ hấp, đặt bát pudding vào khay nước nóng, đậy nắp và hấp đến khi mặt bánh se lại, xiên tăm thấy khô. Món này ngọt đậm nên thường ăn từng lát mỏng, chan thêm kem tươi hoặc sốt vani.

Bánh tròn nâu sẫm trên đĩa sứ hoa văn, trang trí lá xanh quả đỏ, cạnh có đồng xu vàng, bình sứ trắng và khăn gấp trên bàn gỗ
Bánh tròn nâu sẫm trên đĩa sứ hoa văn, trang trí lá xanh quả đỏ, cạnh có đồng xu vàng, bình sứ trắng và khăn gấp trên bàn gỗ.

Món mặn ít biết của món ăn truyền thống phương Tây dịp Giáng sinh

Đùi lợn muối Giáng sinh bắt nguồn từ truyền thống người Na Uy, nguyên liệu chính là thịt lợn rừng. Iceland có hangikjöt, nghĩa là “thịt treo”, món cừu hun khói thái lát ăn nóng hoặc lạnh kèm khoai tây phủ sốt béchamel và đậu Hà Lan.1

Phần Lan có Porkkanalaatikko, món từ gạo, sữa và cà rốt.1 Ở Ukraina, Nga và Belarus, Koutia là món đầu tiên trong đêm Giáng sinh, gồm hạt lúa mì và hạt poppy trộn nho khô, mật ong, quả óc chó nghiền; món này ăn không có thịt và có thể ăn lạnh.1 Người Rumani dùng canh thịt viên vị hơi chua, ninh thịt viên với gạo, vào dịp lễ.1

Người phương Tây ăn súp trong đêm Giáng sinh để cầu sức khỏe, ấm no, hạnh phúc cho năm mới. Những món này đều dễ làm lại ở Việt Nam vì nguyên liệu quen: cà rốt, gạo, nho khô, mật ong, thịt viên.

Bánh ngọt, thức uống và cách làm gọn trong bếp Việt

Đức có bánh Stollen, còn gọi là Christstollen, kết hợp hoa quả khô với bột hạnh nhân, có lịch sử từ thế kỷ 14. Áo có bánh Sachertorte gắn với đầu bếp Franz Sacher từ năm 1832 khi ông 16 tuổi, là bánh socola phủ mứt mơ và kem socola, thường được thưởng thức vào Giáng sinh.1

Bánh nhân thịt Noel của Anh, tiếng Anh gọi là mince pie, có nguồn gốc từ thời Trung Cổ; nhân bánh truyền thống gồm thịt, trái cây và các loại gia vị như quế, đinh hương, nhục đậu khấu. Qua nhiều thế kỷ, nhân bánh chuyển dần sang vị ngọt với trái cây khô.

Bên cạnh đó còn có bánh pate Giáng sinh, món mặn trong mâm bánh của người Anh, thường được làm từ gan và tim, không phải từ thịt lợn hay gan ngỗng. Hungary có bánh Beigli làm từ hạt poppy, mỗi gia đình tự hào có công thức riêng.1 Philippines có bibingka, bánh gạo nấu với sữa hoặc kem dừa bọc lá chuối, món Giáng sinh truyền thống.1

Thức uống quen thuộc là eggnog, món pha từ kem, sữa, đường, lòng đỏ trứng, có thể thêm quế, nhục đậu khấu và rượu. Người ăn kiêng hoặc trẻ nhỏ có thể bỏ rượu và giảm đường, nhưng cần dùng trứng đã tiệt trùng hoặc đun hỗn hợp sữa trứng trên lửa nhỏ đến khi hơi sánh để bảo đảm an toàn. Muốn bày ly cốc cho bàn tiệc, xem Cách trang trí đồ uống Giáng sinh đẹp mắt, hút khách để bán.

Phần lớn món ăn truyền thống phương Tây dịp Giáng sinh đều làm gọn được bằng lò nướng nhỏ hoặc nồi chiên không dầu. Nguyên liệu dễ tìm ở chợ Việt gồm bột mì, đường, trứng, bơ, gừng, quế, nho khô, hạnh nhân, cà rốt, khoai tây. Một số thứ như mỡ trừu, hạt poppy có thể thay bằng bơ và mè đen rang, tuy vị sẽ khác bản gốc.

Điều cần nhớ khi làm những món này là thời gian nướng phụ thuộc độ dày của miếng thịt và loại lò, nên lấy dấu hiệu chín làm chuẩn thay vì chỉ nhìn đồng hồ. Thịt gia cầm phải chín tới phần dày nhất, nước chảy ra trong; bánh thì xiên tăm thấy khô. Người ăn kiêng nên ăn một lát nhỏ cùng trà nóng thay vì ăn thay bữa; không món nào trong danh sách này thay được chế độ ăn của người đang điều trị bệnh.

Người phụ nữ quay lưng bên bàn bếp, tay đặt trên thớt có ổ bánh phủ đường, cạnh vài bát quả khô và ly sữa, sáng từ cửa sổ
Người phụ nữ quay lưng bên bàn bếp, tay đặt trên thớt có ổ bánh phủ đường, cạnh vài bát quả khô và ly sữa, sáng từ cửa sổ.

Nhớ nhanh

  • Gà tây lên bàn tiệc Giáng sinh qua văn học, nhưng ngỗng mới là món đầu tiên của người Anh.
  • Bánh khúc cây có hai giả thuyết: khoảng năm 1875, hoặc công thức của Joseph Fabre năm 1905.
  • Kẹo que bạc hà lật ngược thành chữ J; pudding giấu đồng xu cho người may mắn.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Giáng sinh vào trang của bạn. Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web.

Nguồn tham khảo

Xem thêm trong mục Ẩm thực

chucmungnammoi.com