Âm lịch
Lễ Phục Sinh là gì, vì sao ngày lễ lại thay đổi mỗi năm
Lễ Phục Sinh là gì? Đây là ngày Chủ nhật lớn nhất trong năm của người Kitô hữu, tưởng niệm Chúa Giêsu chết và sống lại sau khi chịu đóng đinh. Ngày lễ di động, rơi vào khoảng giữa cuối tháng 3 và tháng 4, nên mỗi năm lại đổi vị trí trên lịch.
Mở trang lịch tháng Tư, nhiều người thấy dòng chữ “Chúa nhật Phục Sinh” in đậm mà không rõ đó là ngày gì, vì sao năm trước lễ ấy rơi vào đầu tháng 4, năm sau lại nhích sang giữa tháng. Với người Việt không theo đạo, cái tên này vẫn quen tai qua tin tức, qua lịch treo tường hay qua những quả trứng chocolate xuất hiện ở cửa hàng vào đúng dịp đó.
Lễ Phục Sinh là ngày lễ lớn nhất trong năm của người theo Kitô giáo, tưởng niệm biến cố Chúa Giêsu chết và sống lại sau khi chịu đóng đinh.2 Ngày lễ luôn rơi vào một Chủ nhật, nhưng không cố định.2 Nó di động trong khoảng giữa 22/3 và 25/4 dương lịch hằng năm.2 Vài năm gần đây cho thấy rõ sự xê dịch ấy: 2023 lễ rơi vào Chủ nhật 9/4, còn 2024 là 31/3.
Lễ Phục Sinh là gì
Lễ Phục Sinh, hay ngày Chúa sống lại, là ngày lễ người Kitô hữu kỷ niệm sự phục sinh của Chúa Giêsu sau khi Ngài chịu đóng đinh trên thập tự giá. Đây là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong năm của toàn bộ Kitô giáo, bao gồm Công giáo, Tin Lành, Anh giáo và Chính thống giáo. Người Kitô hữu thường tin biến cố này xảy ra khoảng năm 30 đến năm 33 sau Công nguyên.2
Theo Kinh Thánh, Chúa Giêsu chịu đóng đinh vào ngày thứ Sáu Tuần Thánh và sống lại vào Chủ nhật sau đó; tín hữu tin Ngài sống lại ba ngày sau khi chết trên giá treo. Chính vì tin Chúa sống lại vào ngày Chủ nhật mà ngày lễ này luôn cử hành vào Chủ nhật, chứ không gắn với một ngày dương lịch nhất định như lễ Giáng sinh cố định 24–25/12.
Nguồn gốc của lễ gắn liền với lễ Vượt qua của Do Thái giáo, ngày kỷ niệm người Do Thái thoát khỏi ách nô lệ ở Ai Cập. Người Kitô hữu tin rằng cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu đã hoàn thành điều mà biến cố Xuất Hành tiên báo, nên hai lễ này có mối liên hệ chặt chẽ từ thuở đầu.2
Tuần lễ ngay trước lễ Phục Sinh gọi là Tuần Thánh, tính từ Chúa nhật Lễ Lá đến hết Thứ Bảy Tuần Thánh, còn gọi là Canh thức Vượt Qua.2 Trong tuần ấy, người tín hữu đi qua những ngày nặng trĩu cảm xúc nhất của năm phụng vụ: tưởng nhớ Chúa bị bắt, bị xét xử, chịu đóng đinh, rồi chờ đợi đêm Canh thức.
Ý nghĩa của lễ Phục Sinh được hiểu là chiến thắng của sự sống trước cái chết, mang niềm hy vọng, ơn cứu độ và sự khởi đầu mới cho người tin vào Chúa Giêsu. Người tín hữu tin sự hồi sinh của Chúa Giêsu mang lại đời sống vĩnh cửu, nên nhiều người coi đây là đỉnh cao của cả năm phụng vụ.
Với người không theo đạo, câu hỏi lễ Phục Sinh là gì có thể trả lời gọn thế này: ngày Chủ nhật người Kitô hữu mừng Tin Mừng Chúa đã sống lại.
Vì tính theo trăng, mỗi năm ngày lễ lại đổi chỗ trên lịch.
Vì sao ngày lễ di động
Không ít người thắc mắc vì sao một ngày lễ lớn lại không có ngày cố định.
Lý do nằm ở cách tính: Chủ nhật lễ Phục Sinh là Chủ nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn đầu tiên sau tiết Xuân phân, tức khoảng 21/3, theo lịch Gregorian mà các nhà thờ phương Tây dùng.2 Nói cách khác, ngày lễ phải đứng sau một ngày rằm, và ngày rằm ấy phải sau Xuân phân. Vì trăng tròn theo tuần trăng nên ngày lễ cứ xê dịch, nhưng luôn nằm trong khoảng 22/3 đến 25/4.2
Cách quy định này không phải chuyện mới. Giáo hội Công giáo La Mã đã ấn định lễ Phục Sinh vào Chủ nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn đầu tiên sau Xuân phân từ thế kỷ 8, và giữ nguyên cho đến nay.
Mốc tính ngày còn để lại dấu vết từ lịch Do Thái. Sách lịch này ấn định lễ Vượt qua (Pascha) vào ngày 14 âm lịch tháng Nisan, tháng đầu năm của người Do Thái.5 Ngày ấy thường rơi vào tháng 3 hoặc tháng 4 dương lịch, nên lễ Phục Sinh kế tiếp cũng nằm trong hai tháng ấy chứ không bao giờ rơi sang tháng 5.
Trong khi đó, Giáo hội Chính thống giáo phương Đông dùng lịch Julian, loại lịch chậm hơn lịch Gregorian mà phần lớn thế giới, trong đó có Việt Nam, đang dùng tới 13 ngày.5 Do đó mỗi năm Chính thống giáo thường mừng lễ chậm hơn Công giáo La Mã tới 13 ngày, và hai nhánh chỉ cùng ăn mừng vào một số năm nhất định.5
Lần gần nhất hai nhánh cùng mừng lễ trước đây là năm 2017, rơi vào ngày 16/4.5 Đến năm 2025, Công giáo và Chính thống giáo lại cùng cử hành lễ Phục Sinh vào ngày 20/4 sau 8 năm lệch nhau. Nhân dịp ấy, Giáo hoàng Francis kêu gọi hai nhánh Kitô giáo tiến đến thống nhất một ngày để ăn mừng ngày lễ lớn nhất trong năm.5
Tên gọi và nguồn gốc xa
Lễ Phục Sinh được các tín đồ Kitô giáo cử hành lần đầu vào thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, và tổ chức rộng rãi trong cộng đồng Kitô giáo từ thế kỷ 2.
Tranh luận về ngày mừng lễ đã có từ đầu thế kỷ 2. Các giáo hội Đông phương thuộc Tiểu Á như Ephesus, Smyrne mừng lễ theo ngày 14 tháng Nisan của lịch Do Thái, dù ngày đó không phải Chủ nhật.2 Còn giáo hội phương Tây gồm Roma, Palestine, Ai Cập, Hy Lạp, Gaule lại mừng vào ngày Chủ nhật, vì tin Chúa sống lại vào ngày ấy.
Tranh chấp ấy kéo dài nhiều thế hệ trước khi có một quy luật chung.
Mọi chuyện thay đổi vào thế kỷ 4: sau khi Hoàng đế Constantine I ban hành sắc lệnh Milan công nhận Kitô giáo hợp pháp, lễ Phục Sinh trở thành ngày lễ chính thức của đế quốc La Mã. Về sau, cuộc Cải cách Tin Lành thế kỷ 16 khiến các giáo phái Tin Lành có cách tổ chức lễ khác nhau.
Tên gọi cũng mang dấu vết của thời trước Kitô giáo. Trước đây lễ còn được gọi là lễ hội mùa xuân, với các tên Ostarum, Ostara, Ostern. Người Do Thái gọi là Paschafest, đều liên quan đến việc giết cừu ăn mừng, kỷ niệm giải phóng khỏi nô lệ vào ngày rằm đầu tiên của mùa xuân. Còn tên tiếng Anh Easter, theo một cách lý giải, bắt nguồn từ Eostre, nữ thần mùa xuân mang lại ánh sáng và sự tái sinh.
Trứng, thỏ và nến Phục Sinh
Trứng Phục Sinh là biểu tượng xa xưa nhất của ngày lễ, tượng trưng cho sự sống mới và hy vọng. Trong Kitô giáo, quả trứng rỗng còn gợi ngôi mộ trống của Chúa Giêsu. Tục nhuộm trứng màu đỏ bắt nguồn từ các Kitô hữu đầu tiên vùng Lưỡng Hà để tưởng nhớ máu Chúa Giêsu.4 Sau đó phong tục lan sang Nga, Siberia qua Giáo hội Chính thống, rồi sang châu Âu qua Công giáo và Tin Lành.4 Mỗi màu trang trí mang ý nghĩa riêng: đỏ tượng trưng may mắn, xanh cho hy vọng, vàng cho sự khôn ngoan, trắng cho thanh bạch, cam cho sức mạnh.
Thỏ Phục Sinh là biểu tượng của sự sinh sản, sung túc và dồi dào.
Hình tượng chú thỏ gắn với lễ này xuất hiện từ năm 1678, khi giáo sư y khoa Von Georg Franck ở Franckenau, đại học Heidelberg, công nhận thỏ là biểu tượng của sự sinh nở phong phú. Truyền thống này bắt nguồn từ tín hữu giáo hội Luther ở Đức.4 Theo truyền thuyết, thỏ mang trứng màu, kẹo và đồ chơi đến nhà trẻ em dịp lễ Phục Sinh, khá giống vai trò của ông già Noel dịp Giáng sinh.
Còn trong nhà thờ, biểu tượng trung tâm là nến Phục Sinh, đại diện cho ánh sáng. Thân nến cắm 5 dấu đinh tượng trưng 5 vết thương của Chúa Giêsu, trên ghi mẫu tự Alpha và dưới ghi Omega, hàm ý Chúa là khởi đầu và cuối cùng.
Nếp mừng lễ hôm nay
Ở các giáo xứ, dịp Phục Sinh là chuỗi ngày phụng vụ dày đặc. Tín hữu tham dự thánh lễ, cầu nguyện, đọc Kinh Thánh, đi đàng thánh giá để ngắm 12 bức hình mô tả các giai đoạn Chúa Giêsu từ khi bị bắt đến khi chết. Có nơi còn diễn hoạt cảnh Chúa chịu đóng đinh hay rửa chân, tái hiện việc Chúa rửa chân môn đồ.
Đêm quan trọng nhất là đêm Vọng, hay Canh thức Phục Sinh, cử hành vào tối thứ Bảy Tuần Thánh.2 Trước thánh lễ, linh mục rước lửa quanh Thánh đường, giáo dân cùng thắp những ngọn nến trên tay. Thánh lễ Vọng gồm bốn phần. Phần thứ nhất là thắp nến Phục Sinh. Tiếp đến là Phụng vụ Lời Chúa với loạt bài đọc Cựu Ước và Tân Ước kể lại lịch sử cứu độ. Rồi đến Phụng vụ Thánh Tẩy, với việc làm phép nước và cộng đoàn lặp lại lời hứa khi chịu phép Rửa Tội. Cuối cùng là Phụng vụ Thánh Thể, đỉnh cao của thánh lễ.
Ở Việt Nam, mỗi giáo xứ có một đêm Canh thức riêng của mình. Giáo xứ Thổ Hoàng thuộc giáo phận Ban Mê Thuột dâng Thánh lễ Vọng Phục Sinh lúc 19 giờ ngày 19/4/2025, do cha quản xứ Phaolô Dương Anh Thơ chủ tế.
Cùng đêm ấy ở phía xa hơn, tín hữu Chính thống giáo hướng về truyền thống Lửa Thánh từ Mộ Thánh Jerusalem. Rạng sáng hôm sau, phái đoàn Quỹ Thánh Andrew của Nga mang Lửa Thánh về nước, lần đầu tiên trên một chuyến bay của cơ quan nghiên cứu không gian quốc gia Nga. Sau đó ngọn lửa được chuyển đến 15 nhà thờ ở Moskva và nhiều nhà thờ trên khắp nước Nga.5 Giáo hội Belarus, Kazakhstan cũng cử đoàn đến Jerusalem mang Lửa Thánh về.5
Bên cạnh phần nghi lễ là nếp vui chơi của cả gia đình. Trẻ em tìm trứng được giấu trong nhà, vườn hay công viên trong trò săn trứng Phục Sinh; các nhà còn trang trí nhà cửa, quây quần bữa ăn gia đình, tặng quà và làm thiện nguyện. Tại Mỹ, trẻ em có nhiều hoạt động mừng lễ như tìm thỏ, nhặt trứng tại nhà thờ hoặc công viên.1
Ở Pháp, người ta mừng lễ suốt hai ngày: Chủ nhật và Thứ Hai Phục Sinh.2 Người lớn giấu trứng chocolate quanh nhà cho trẻ tìm sau khi chuông nhà thờ vang lên. Bữa ăn lễ ở đây không thể thiếu món đùi cừu nướng, ăn kèm rượu vang đỏ, bánh mì, cùng những chiếc bánh làm từ bột và trứng hình tròn hay hình thỏ.
Ngày lễ năm nay và các mùa
Ngày lễ năm nay rơi vào Chủ nhật 5/4/2026. Ai muốn xếp việc sớm chỉ cần mở trang lịch, khoanh đúng ngày Chủ nhật ấy; phần còn lại của mùa lễ sẽ tự xếp theo sau.
Ngày Chủ nhật ấy chỉ mở đầu. Mùa Phục Sinh trong năm phụng vụ Công giáo kéo dài 50 ngày, từ Chủ nhật Phục Sinh đến Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống.2 Giữa mùa có Lễ Thăng Thiên, cử hành sau lễ Phục Sinh đúng 40 ngày để kỷ niệm Chúa lên trời.
Trước lễ còn có Mùa Chay 40 ngày ăn kiêng, sám hối, bắt đầu từ Thứ Tư Lễ Tro và kết thúc khuya thứ Bảy Tuần Thánh.2 Trong mùa Chay, nhiều nhà Công giáo giữ nếp ăn chay kiêng thịt vào Thứ Tư Lễ Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh, kiêng đồ ăn vặt và những nhu cầu không cần thiết.
Về mặt kỷ luật, tín hữu Công giáo có hai ngày giữ chay trong mùa Thương khó mỗi năm. Theo Giáo luật, ngày lễ Phục Sinh tín hữu giảm vui chơi giải trí, phô trương và lễ cưới, để ngày lễ giữ trọn phần thiêng liêng của nó. Lễ này đã đi vào đời sống lâu đời: lễ Phục Sinh năm 2019 là Chủ nhật 21/4.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Hỏi đáp nhanh
Lễ Phục Sinh năm 2024 là ngày nào?
Lễ Phục Sinh năm 2024 rơi vào Chúa nhật 31/3 dương lịch. Năm 2023 lễ này là Chủ nhật 9/4, còn năm 2025 là ngày 20/4.
Nguồn tham khảo
- Con trai Ngọc Quyên đi nhặt trứng Phục sinh (ngoisao.vnexpress.net) ↩
- Lễ Phục Sinh (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g ↩h ↩i ↩j ↩k ↩l ↩m
- Mùa Phục Sinh (Wikipedia)
- Trứng Phục sinh (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c
- Lễ Phục sinh chung ngày đầu tiên của Công giáo và Chính thống giáo từ năm 2017 (tuoitre.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g