Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 78 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Không thầy đố mày làm nên hay không thầy đố mày làm lên?

Viết đúng là “không thầy đố mày làm nên”; “làm lên” sai chính tả vì “lên” chỉ hướng, không phải kết quả. Bài giúp bạn phân biệt nên/lên, hiểu nghĩa câu tục ngữ và biết cách dùng khi viết, nói, làm văn.

21 phút đọc

Làm nên hay làm lên: cách viết đúng và vì sao hay viết nhầm

Không thầy đố mày làm nên hay không thầy đố mày làm lên? Câu trả lời gọn: chỉ “làm nên” mới đúng chính tả. Sáu chữ ấy nằm lòng bao thế hệ học trò, vậy mà đến lúc viết lên bảng hay gõ vào ô tìm kiếm, nhiều người vẫn khựng lại đúng ở chữ thứ sáu.

Lỗi ấy ít khi vì quên câu. Người viết thường nghe theo thói quen phát âm của vùng mình rồi bấm theo âm, chứ không theo nghĩa. Mà nghĩa của câu tục ngữ lại đứng hoàn toàn ở chữ “nên”.

Chỉ “làm nên” là đúng, “làm lên” không có trong từ điển

Từ điển tiếng Việt ghi “nên” là một liên từ, tức từ nối các thành phần câu để biểu thị quan hệ, ở đây dùng khi dẫn tới một kết quả cuối cùng. Nghĩa ấy hiện rõ trong những cụm quen như “làm nên nghiệp lớn” hay “nên duyên vợ chồng”. Cái đích ấy chỉ đến sau một quá trình học hành, rèn luyện.

Còn “lên” là động từ chỉ việc di chuyển đến vị trí ở phía trên, tăng thêm số lượng, hoặc đạt một mức, một cấp cao hơn ban đầu. Người ta nói lên giá, lên chức, lên lương, lên tầng. Không ai dùng chữ này để nói về việc dựng nên sự nghiệp.

Đặt hai cụm cạnh nhau là thấy chỗ lệch. “Nhờ thầy chỉ bảo, cậu học trò làm nên chuyện lớn” đọc hiểu ngay, còn “cậu học trò làm lên chuyện lớn” thì người đọc phải dừng lại đoán ý. Cũng vậy, “chị ấy làm nên cơ nghiệp từ hai bàn tay trắng” là câu ai cũng hiểu; thay bằng “làm lên” thì câu mất nghĩa, dù người nói vẫn hình dung được điều mình muốn nói.

Dạng chuẩn “Không thầy đố mày làm nên” được ghi nhận trong các tuyển tập tục ngữ Việt Nam. Cùng một cái nhầm như vậy, người viết hay lẫn giữa “tạo nên” và “tạo lên”; từ điển chỉ có “tạo nên” với nghĩa tạo ra, tạo thành, xây dựng, còn “tạo lên” không được ghi nhận.

Có thể phân biệt nhanh bằng câu hỏi phía sau: thành quả hay hướng và cấp? Nếu là thành quả, việc đã hoàn thành thì viết “nên”. Nếu là hướng đi lên, mức tăng, cấp bậc cao hơn thì viết “lên”. Câu tục ngữ nói về việc học trò thành đạt nhờ công dạy dỗ, tức nói về thành quả, nên chữ đúng phải là “nên”.

Vì sao nhiều người viết nhầm giữa “nên” và “lên”

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở cách đọc. Ở nhiều vùng miền, âm “n” và âm “l” được phát âm lẫn lộn, nên hai chữ này nghe gần như nhau. Đọc sai quen miệng rồi dẫn tới viết sai, nhất là khi câu được viết theo trí nhớ âm thanh chứ không theo nghĩa.

Nguyên nhân thứ hai là chưa nắm rõ nghĩa của từng từ, nên không biết khi nào dùng từ nào. Sự lẫn lộn ấy gây lúng túng cho rất nhiều người khi viết những cặp từ chỉ khác nhau ở phụ âm đầu.

Tuy vậy, lỗi này sửa được nếu tập thói quen đọc kỹ trước khi viết. Ngoài ra, khi soát lại câu tục ngữ, nên đọc thành tiếng theo nghĩa chứ không theo âm địa phương: “làm nên” nghe hơi khác “làm lên” ở chỗ chữ “nên” mang nghĩa hoàn thành, còn “lên” mang nghĩa hướng tới. Trong khi đó, với những câu quen thuộc khác như “nên người”, “nên duyên”, “tạo nên”, cách nhớ theo nghĩa tỏ ra hiệu quả hơn cách nhớ theo âm.

Khi không chắc, cách chắc chắn nhất là tra từ điển tiếng Việt thay vì đoán theo âm. Một chữ sai kiểu này trong bài thi hay trong tin nhắn gửi khách hàng dễ bị người đọc nhận ra, dù nội dung chẳng có gì đáng chê. Viết xong, chỉ cần đọc lại riêng những câu có cặp n và l là bắt được phần lớn lỗi.

Không thầy đố mày làm nên nghĩa là gì

Viết đúng chính tả là một chuyện; hiểu câu tục ngữ ra sao lại là chuyện khác. Ba chữ “đố mày” nghe như lời thách đố, nhưng đọc hết câu mới thấy đó là lời khẳng định chắc nịch. Câu này thuộc lối tục ngữ: lời nói ngắn gọn, ổn định của nhân dân, đúc kết kinh nghiệm sống và truyền miệng qua các thế hệ.

Giải nghĩa từng từ và ý cả câu

Chữ “thầy” ở đây không gói trong nghĩa hẹp là người đứng trên bục giảng. Nó chỉ người có công dạy dỗ, truyền con chữ và truyền nghề: ông đồ già mở lớp dạy chữ, người thợ cả cầm tay chỉ việc cho đàn em, người đi trước chỉ đường cho kẻ đi sau. Xưa kia, muốn biết chữ phải tìm thầy; muốn học nghề cũng phải theo thầy từ việc quét nhà, rửa chén đến lúc được cầm dao, cầm búa.

Còn “làm nên” là đạt được thành công, trở thành người có ích, dựng được công danh sự nghiệp. Người học trò đỗ đạt, người thợ mở được xưởng riêng, người nông dân cày cấy giỏi nuôi được cả nhà, tất cả đều là “làm nên” theo nghĩa ấy. Từ này chỉ kết quả cuối cùng, cái đích mà người học hướng tới, chứ không phải một bước tiến nhỏ trên đường. Trong tiếng Việt, “nên” ở đây là “nên người”, “nên danh”, chứ không phải “nên” trong “nên đi ngủ”. Hiểu sai chữ này là hiểu sai cả câu.

Ghép lại, cả câu thành lời khẳng định: không có thầy dạy dỗ thì khó nên người, khó biết con chữ. Câu không nói thầy là người duy nhất dạy ta, cũng không hạ thấp người tự học; nó đặt người thầy vào vị trí không thể thiếu trên đường học vấn và lập thân. Ai ngẫm kỹ cũng thấy điều đó: có người chỉ chỗ sai, sửa từng nét chữ, từng động tác nghề thì đường đi đỡ vấp hơn nhiều. Đó cũng là cách ông cha đề cao tôn sư trọng đạo, nếp sống đã ăn sâu vào làng xã Việt Nam bao đời. Có thể vì thế mà lời ấy được nhắc mỗi lần tiễn con đi học. Lời nhắc, không phải lời mắng: đường dài, phải có người dẫn.

Về hình thức, câu mang cấu trúc phủ định và là một câu hỏi tu từ, tức câu hỏi không cần lời đáp, đặt ra để khẳng định mạnh ý của người nói. Chữ “đố” ở đầu câu là lời thách, chữ “mày” là cách gọi suồng sã, thân mật, như người lớn nói với đứa cháu trong nhà. Nói cách khác, cái vẻ thách thức bề ngoài chỉ là cái cớ để câu nói neo vào trí nhớ người nghe.

Hình thức dân dã mà đắt ý của câu tục ngữ

Sáu chữ thôi mà đọc lên đã thấy dính. “Thầy” và “mày” đứng liền nhau tạo vần, tai nghe một lần là nhớ, người không biết chữ cũng thuộc. Đó là cách dân gian gói cả một bài học dài vào một câu nói ngắn, để nó theo người ta ra đồng, vào chợ, lên núi. So với những câu tục ngữ khác cùng chủ đề, câu này không dùng hình ảnh so sánh nào. Không có “như”, không có “bằng”, chỉ có lời nói thẳng. Cái thẳng ấy lại là chỗ mạnh: nó không cho người nghe chỗ lảng tránh.

Hình thức thì giản dị, âm điệu lại vui nhộn, gần với lời trêu đùa hơn là lời răn dạy. Nhưng đằng sau cái vẻ đùa ấy là tâm sự của ông cha: nỗi lo con cháu thất học, niềm tin vào con đường học hành, và cả sự kính trọng dành cho người mở mang con chữ. Dù vậy, cái đùa không làm nhẹ đi ý nghĩa; nó chỉ khiến người nghe dễ nuốt bài học hơn. Đọc lên, sáu chữ ấy như một câu nói cửa miệng, nhưng ai ngẫm kỹ cũng thấy bên trong là cả một quan niệm sống.

Bên cạnh đó, cách nói thách đố khiến người nghe tự trả lời trong đầu. Ai nghe cũng hiểu ngay: muốn biết được chữ, học được nghề thì phải có thầy. Vì thế mà nó sống lâu, đi qua nhiều thế hệ mà không cần ai giảng giải. Muốn tra thêm cách viết các từ hay nhầm, vào mục Chính tả của tạp chí.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Một ông giáo già tóc bạc đứng quay lưng sau bàn gỗ, hai tay chống xuống bàn, cạnh đó có sách và thanh tre
Một ông giáo già tóc bạc đứng quay lưng sau bàn gỗ, hai tay chống xuống bàn, cạnh đó có sách và một thanh tre tựa nghiêng, trong lớp học quê với hàng bàn ghế gỗ trống và nắng chiều chiếu qua cửa sổ.

Vì sao người thầy có vai trò không thể thay thế

Vai trò của người thầy nặng trước hết vì tri thức hiếm. Ở làng quê xưa, có khi cả xóm chỉ một người biết chữ. Chữ nghĩa, phép tắc, chuyện đối nhân xử thế của mấy thế hệ cùng dồn vào người đó. Vị trí ấy đủ để hiểu vì sao câu tục ngữ về công ơn thầy lại nặng đến vậy, và vì sao nó đứng được qua bao đời.

Truyền thống tôn sư trọng đạo từ ngàn xưa

Xưa kia, muốn có chữ nghĩa trong người, trẻ làng chỉ biết một đường: theo lối khoa bảng. Học trò phụ thuộc hoàn toàn vào một người thầy, từ cách cầm bút, thuộc mặt chữ đến lối hành văn và phép ra ứng thử. Không có thầy, đứa trẻ nhà nông gần như không có cửa bước vào chốn quan trường. Có học trò ở nhà thầy nhiều năm, ăn cơm nhà thầy, chịu sự dạy bảo chẳng khác con trong nhà. Sách vở khan hiếm, giấy bút đắt, người biết chữ đếm trên đầu ngón tay, nên người thầy là nơi bắt nguồn của mọi kiến thức.

Vị trí ấy được đúc thành một quan niệm quen thuộc: Quân - Sư - Phụ là cách xếp vua, thầy và cha mẹ vào ba đấng đáng kính nhất. Trong xã hội phong kiến, người thầy được đặt ngang với vua và cha mẹ. Thứ tự ấy nói lên nhiều điều về cách người xưa nhìn nghề dạy học: dạy chữ là việc nối truyền cái biết của cả một cộng đồng, chứ chẳng phải chuyện kiếm cơm. Một ông đồ mở lớp trong làng thường được dân làng quý như bậc trưởng thượng, dù nhà ông có khi chỉ có mấy bộ sách cũ và một tấm bảng gỗ.

Người dạy trẻ thuở trước thường được gọi là thầy đồ, cách gọi người dạy chữ cho trẻ thời xưa. Một thầy đồ có thể nhận trẻ trong làng, dạy từ chữ đầu tiên cho đến khi trò đủ sức đi thi. Tôn sư trọng đạo là truyền thống kính trọng thầy giáo và coi trọng đạo học của dân tộc, và truyền thống ấy bám rất chắc vào đời sống. Nhà có việc lớn mời thầy đến, làng có hội mời thầy ngồi chiếu trên, học trò đi xa về trước hết ghé thăm thầy.

Dân tộc ta có truyền thống hiếu học từ xa xưa, và câu “không thầy đố mày làm nên” là một nhánh nhỏ trong dòng chảy đó. Nó không nói về một ông thầy cụ thể nào, mà nói về chỗ đứng của cả một nghề trong lòng xã hội. Câu tục ngữ thể hiện đạo lý tôn sư trọng đạo của dân tộc, và đạo lý ấy cứ được truyền lại qua lời ăn tiếng nói hằng ngày, không cần ai viết thành sách. Người ta nhắc nó khi khuyên con cháu đi học, khi tiễn học trò lên đường, khi nói về công ơn một người đã dạy mình nên người.

Thầy dạy chữ, dạy người và chắp cánh ước mơ

Công lao đầu tiên của thầy nằm ở những thứ nhỏ nhất. Từ những ngày đầu, đứa trẻ học đếm, học viết, học đánh vần, rồi mới đến lịch sử, địa lý, khoa học; chính cái nền ấy giữ cho mọi thứ học sau này khỏi lung lay. Đứa trẻ viết sai nét, đọc nhầm dấu, làm tính lẫn hàng, nếu không được chỉnh sớm thì lớn lên mang theo cái lỗ hổng ấy rất lâu.

Nhưng dạy chữ mới là một nửa việc. Thầy cô còn dạy bài học đạo đức làm người như lòng hiếu thảo, trung thực, dũng cảm, và rèn giũa phẩm chất cho con người. Một đứa trẻ nói dối bài kiểm tra, ăn quà của bạn, cãi lại ông bà, những chuyện ấy thường được chỉnh ngay trong lớp, trước khi kịp thành tính cách. Phần đạo đức nhiều khi khó đo hơn phần kiến thức. Công ơn người thầy vì thế được so sánh ngang bằng công ơn cha mẹ, và hình ảnh người thầy được ví như người cha, người mẹ thứ hai.

Thêm vào đó là phần khó cân nhất: truyền cảm hứng. Thầy cô chắp cánh ước mơ cho học trò, tin vào khả năng của từng đứa; đôi khi chỉ một câu “em làm được” là đủ để đứa trẻ dám nộp đơn thi trường mình từng sợ. Nhiều đứa trẻ đổi hướng cả đời chỉ vì một lời khen đúng lúc, hay vì một người thầy tin rằng mình làm được.

Có một hình ảnh được nhắc nhiều: người thầy như người lái đò thầm lặng chở học sinh vượt sông thành công. Hình ảnh ấy đúng ở chỗ thầy là thế hệ đi trước, truyền thụ kinh nghiệm sống cho học sinh, mở đường chỉ lối bằng chính những gì mình đã trải. Cái vốn ấy thường không nằm trong sách giáo khoa; kinh nghiệm của người đi trước kể lại cho người đi sau nhiều khi hữu ích hơn cả một chương lý thuyết dày. Chuyện chọn nghề, chuyện cư xử với đồng nghiệp, chuyện đứng dậy sau một lần thất bại, sách không dạy hết, mà người từng trải chỉ vài câu là hiểu.

Người thầy còn là chỗ dựa tinh thần, người lắng nghe và chia sẻ, thành ra họ trở thành chuyên gia tâm lý bất đắc dĩ cho học trò tuổi mới lớn. Học trò tuổi mới lớn nhiều khi không dám nói với bố mẹ, lại dám ngồi lại sau giờ học để kể với cô chủ nhiệm. Một tiết học thường có cả bài mới, lời nhắc về cách cư xử với bạn cùng bàn và vài câu hỏi về chuyện chọn nghề cho trò. Một buổi chiều ngồi nghe trò nói hết chuyện lòng có khi lại là tiết học nhân cách đáng nhớ nhất.

Không học sinh nào thành đạt mà không có sự kèm cặp của thầy, kể cả khi sự kèm cặp ấy chỉ là một câu nhắc giữa buổi học, một lần sửa bài cho đúng, hay một lời động viên trước kỳ thi. Có người lớn lên đi làm xa, nhớ nhất lại là quãng thời gian được thầy cầm tay uốn nét chữ đầu tiên.

Người thầy trong thời hiện đại

Ngày nay học trò học nhiều môn và được nhiều thầy giảng dạy; sách, bài giảng, khóa học mở nằm trong tầm tay. Kiến thức không còn chảy một chiều từ bục giảng. Ngược lại, người thầy đóng vai trò định hướng kiến thức, hướng dẫn trò tìm tòi, và là người khơi gợi tư duy phản biện cho học sinh. Trò giỏi bây giờ là người biết chọn cái gì đáng tin trong một rừng thông tin, chứ chẳng phải người thuộc nhiều nhất. Người thầy hiện đại vì thế giống người chỉ đường hơn là người phát sách.

Nghề dạy học hôm nay không bó hẹp trong bốn bức tường lớp. Người thầy được hiểu rộng hơn là người dạy nghề: ngoài nhà trường, người thợ cả nhận thợ trẻ, người đi trước chỉ nghề cho người mới vào, người am hiểu một lĩnh vực chỉ bảo kinh nghiệm. Ở nhiều nghề, người mới chỉ khá lên sau một thời gian được người cũ kèm cặp.

Nhờ vậy, câu tục ngữ về công ơn thầy vẫn có chỗ đứng, dù cách truyền đã khác trước. Cái còn lại là chỗ dựa của người đi trước đối với người đi sau. Một giáo viên đứng lớp không cần biết hết mọi thứ, chỉ cần chỉ đúng chỗ trò phải tự đi. Do đó, hỏi “không thầy đố mày làm nên nghĩa là gì” lúc này vẫn có câu trả lời rõ: không có người dẫn thì người mới khó biết mình đang đứng ở đâu và nên bước tiếp thế nào.

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Bài học rút ra và cách ứng dụng hôm nay

Bó hoa đặt trên bàn giáo viên chỉ tươi được vài ngày. Thứ ở lại lâu hơn là cách một người làm việc sau khi rời ghế nhà trường: soát lại bài trước khi nộp, nhận lỗi khi mình sai, chỉ dẫn lại cho người mới vào. Những thói quen ấy không tự nhiên mà có, phần lớn được uốn từ thuở còn ngồi trên ghế.

Học trò cần biết ơn thầy và học từ nhiều nguồn

Ơn nghĩa với người dạy không dừng ở một buổi lễ. Nó nằm trong cách một cậu học trò làm bài kiểm tra, giữ lời đã hứa, và sau này đi làm thì làm cho tử tế. Nhiều lớp vẫn giữ thói quen về thăm giáo viên cũ vào ngày Nhà giáo Việt Nam 20 tháng 11 hằng năm, ngồi lại hỏi thăm sức khỏe, kể chuyện cũ.

Câu “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” nghĩa là một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy. Người chỉ cho mình cách cầm bút cho đúng, cách buộc dây giày, cách nói một câu xin lỗi cho ra hồn, đều đáng kính như người đứng trên bục giảng. Hiểu rộng như thế thì sự kính trọng không bị đóng khung trong bốn bức tường lớp học.

Học từ nhiều nguồn là cách đền đáp thiết thực nhất. “Học thầy không tày học bạn” không hạ thấp vai trò người dạy, chỉ thêm một kênh: hỏi bạn cùng bàn, học nhóm, nhờ bạn đọc lại bài viết của mình. Chẳng hạn, một nhóm nhỏ ôn thi, mỗi người phụ trách một phần rồi giảng lại cho nhau, cả nhóm nhớ lâu hơn là ngồi riêng chép đi chép lại. Có điều, học bạn chỉ hiệu quả khi mỗi người đã tự đọc trước, để câu hỏi đặt ra đúng chỗ mình chưa hiểu.

Bên cạnh thầy và bạn còn có phần tự rèn. “Người không học cũng như ngọc không mài” nhắc rằng kiến thức có sẵn trong sách mà không chịu mài thì cũng mờ. Một học sinh tiếp thu nhanh đến đâu, nếu không tự làm bài, không tự soát lỗi, vốn hiểu biết sẽ mỏng dần sau mỗi kỳ nghỉ. Đổi lại, ai chịu khó tự học thường tiến đều, không phụ thuộc vào việc có người nhắc hay không.

Lời thầy nên đóng vai khung, còn bạn học là tấm gương soi. Thầy chỉ đường, trò phải bước. Kiến thức trên lớp chỉ thành của mình khi đem ra áp dụng, sai thì sửa, chưa hiểu thì hỏi lại. Nhìn lại tuổi học trò, nhiều người lớn mới thấy điểm số không ở lại lâu, nhưng thói quen học nghiêm túc thì theo mình suốt đời.

Kính trọng nhà giáo là chuyện đạo đức, không phải hình thức. Ai không biết nể phục người dạy mình thường bị xã hội nhìn là vô lễ, thiếu văn hóa, bất kể thầy ấy dạy giỏi đến đâu. Có thể không thích cách dạy của một giáo viên, nhưng phép lịch sự tối thiểu thì vẫn phải giữ, vì đó là cách mình đối xử với công sức của người khác.

Mặt khác, tri ân đâu cần chờ đến dịp lễ. Một tin nhắn hỏi thăm khi thầy ốm, một lần quay lại trường cũ giúp khuân chồng vở, hay đơn giản là làm nghề mình học cho đàng hoàng, đều là cách trả nghĩa mà người dạy nhớ lâu hơn quà. Thầy cô thường không nhớ mình từng được mấy điểm, chỉ nhớ mình có nên người hay không.

Câu tục ngữ vẫn sống động và xã hội cần tôn vinh người thầy

Lời ông cha không nằm im trong sách giáo khoa. Nó từng bước vào nhạc trẻ, vào những sân khấu mà khán giả phần lớn là người dưới ba mươi. Trong một video đăng trên kênh YouTube VieTalents ngày 25/10, RPT Gonzo thuộc nhóm Binz hóa thân thành thầy giáo Nam trong trang phục áo dài đen, nhắc đến ca khúc “Lớp 13” của Tage thuộc nhóm Suboi. Giới trẻ mượn hình ảnh nhà giáo để kể chuyện mình, thế là câu tục ngữ có thêm chỗ đứng, chỉ là được nói bằng ngôn ngữ khác.

Nhìn vào đời sống thật thì bức tranh không hoàn toàn sáng. Năm 2022, cả nước có hơn 16.000 giáo viên bỏ việc, bình quân cứ 100 nhà giáo thì 1 người ra khỏi ngành.1 Con số ấy nói lên áp lực nghề, thu nhập và cả những va chạm khiến người đứng lớp chùn tay. Một xã hội muốn giữ họ ở lại thì phải lo cho điều kiện làm việc, chứ không dừng ở việc trao một ngày để tặng hoa.

Pháp luật cũng đã đặt ra chế tài để bảo vệ danh dự nhà giáo. Nghị định 88/2022/NĐ-CP quy định phạt từ 5 đến 10 triệu đồng với hành vi xúc phạm danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định này không thay được sự kính trọng, nhưng nó vạch một ranh giới: lớp học không phải nơi để ai đó tùy tiện xúc phạm người dạy mình.

Từ năm 1992, UNESCO đã chỉ rõ không có tiến bộ và thành đạt nào tách khỏi tiến bộ và thành đạt trong giáo dục của mỗi quốc gia.1 Nói cách khác, đầu tư cho nghề dạy học là đầu tư cho chính tương lai đất nước. Việc tôn vinh nhà giáo vì thế phải là việc làm thường xuyên, là cách xã hội tự giữ lấy nguồn lực quan trọng nhất của mình.

Tư liệu làm bài văn nghị luận cho học sinh

Nghị luận về lòng biết ơn thầy cô là đề quen thuộc với học sinh lớp 7. Các bộ tài liệu tham khảo hiện có bốn mẫu dàn ý dựng sẵn để người viết chọn hướng phù hợp với đề bài. Từ những mẫu ấy, có thể rút ra khung chung: giải thích câu tục ngữ, phân tích vì sao câu nói đúng, rồi liên hệ bản thân.

Chép nguyên đoạn văn mẫu vào bài là điều nên tránh. Giám khảo đọc nhiều bài sẽ nhận ra ngay giọng văn không phải của học trò, và điểm không cao hơn mà còn mất phần sáng tạo. Lấy ý rồi kể bằng ví dụ của chính mình thì an toàn hơn: thầy cô đã sửa cho mình lỗi gì, mình thay đổi ra sao sau lần bị nhắc ấy.

Trước khi nộp, nên đọc lại và soát những chỗ dễ sai nhất, nhất là câu tục ngữ được trích dẫn. Không ít bạn viết nhầm thành “làm lên” mà không biết, chỉ cần tra một lần là yên tâm. Ai muốn soát nhanh hơn thì xem qua Lên hay nên: từ nào chính xác? để nắm cách phân biệt hai từ này, rồi tự kiểm tra lại bài của mình. Còn “Không thầy đố mày làm nên” nghĩa là gì thì nên hiểu theo hướng công lao người dạy, chứ không phải lời trách móc nặng nề.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com