Hướng dẫn trồng rau thơm sạch tại nhà từ gieo hạt đến thu hoạch

Một thùng xốp cao hai mươi xăng-ti-mét đặt trên ban công có thể nuôi cả gia đình húng quế, tía tô, kinh giới suốt mấy tháng, trong khi mỗi tuần đi chợ mua rau gia vị vẫn tốn tiền và không chắc sạch. Rau thơm thuộc nhóm cây dễ trồng nhất trong các loại rau sạch tại nhà, trồng được quanh năm ở ban công, cửa sổ hay ngoài vườn, giúp tiết kiệm việc mua rau gia vị ở siêu thị hay chợ.

Tía tô và kinh giới gieo được quanh năm, nhưng thời vụ thích hợp nhất là từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, khi trời mát cây lên đều và ít sâu hơn. Hướng dẫn trồng rau thơm sạch tại nhà dưới đây đi theo đúng trình tự người mới bắt tay vào làm: chuẩn bị khay chậu và đất, gieo hạt, giâm cành, chăm bón tưới, xử lý sâu bệnh không hóa chất rồi thu hoạch. Mỗi bước đều có số lượng và thời điểm cụ thể để làm theo ngay cuối tuần.

Bước 1: Chuẩn bị khay, chậu và đất

Dụng cụ gieo hạt không cần mua đắt. Khay gieo hạt kích thước 35 x 50 x 15cm là chuẩn, nhưng chậu có đường kính miệng tối thiểu 25cm hoặc thùng xốp cao 20-30cm cũng dùng tốt, miễn là đục vài lỗ thoát nước ở đáy. Thùng xốp có thể tận dụng thùng đựng cá, rau quả cũ hoặc mua mới. Hộp sữa chua đã dùng, hộp đựng nước quả, vỏ trứng hay chậu sứ nhỏ đều làm được khay ươm hạt.

Đất là phần không nên tùy tiện. Với rau thơm ăn sống, cách an toàn nhất là mua đất sạch đã qua xử lý ở cửa hiệu bán vật tư trồng cây hoặc đặt online, vì đất chưa xử lý có thể chứa ký sinh trùng lây nhiễm khi ăn rau sống. Nếu tự phối đất, chọn đất thịt hoặc đất cát pha, độ pH lý tưởng 5,0-7,0, giàu chất hữu cơ và dễ thoát nước. Riêng với các loại mọc bụi, cành lan rộng như bạc hà, nên chọn chậu to hoặc thùng xốp dài cho đỡ chật.

Người thuê trọ không cần khoan đục gì vào nhà. Thùng đựng cá, rau quả cũ đục lỗ đáy, đặt ở hành lang hay bậu cửa có sáng, khi chuyển nhà vác theo được nguyên khối.

Còn một dụng cụ nhỏ đáng chuẩn bị từ đầu: bình phun tia nước nhỏ mịn. Rau non rất dễ dập lá, tưới bằng gáo hay vòi nước mạnh là ngọn gãy ngay.

Bước 2: Gieo hạt rau thơm sạch tại nhà

Tía tô, kinh giới, thì là, húng quế, húng chó gieo đều khoảng 0,5-1g hạt mỗi khay rồi phủ một lớp đất mỏng 0,5cm. Hạt ngò rí khác hẳn: vỏ cứng và dính nhau, cần chà nhẹ bằng chai thủy tinh cho hai mảnh tách rời, ngâm nước ấm theo tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh khoảng 10-12 giờ, vớt ra rửa sạch để ráo rồi gieo khoảng 20 hạt mỗi khay. Hạt đã nảy mầm trắng thì trộn nhẹ với tro bếp hoặc đất tơi xốp cho hạt không dính nhau, rắc đều lên chậu đất sạch trộn phân trùn quế, phủ lớp đất mỏng khoảng 1cm và tưới giữ ẩm. Sau 3-4 ngày mầm ra lá xanh, lúc này cần tránh nắng trực tiếp vì cây còn yếu.

Bí quyết để hạt nhanh nảy mầm nằm ở ba ngày đầu. Sau khi gieo, dùng tấm che như phên, bìa các-tông hay giấy báo đậy kín khay, tưới đủ ẩm và đặt chỗ tối 2-3 ngày. Hạt nảy mầm sau 7-10 ngày thì dỡ tấm che ra, khi rau mọc 1-2 lá mầm thì đưa khay ra chỗ sáng. Ai gieo trực tiếp trong thùng xốp thì rải đất dày 2-3cm, rải hạt lên mặt, không chôn sâu, chỉ nhẹ nhàng ấn hạt vào đất, tưới ẩm rồi đặt nơi có ánh sáng mát mẻ.

Ai có chỗ rộng muốn trồng lượng lớn tía tô, kinh giới thì gieo trong vườn ươm với lượng 3-5g hạt mỗi mét vuông, trộn hạt với cát hoặc đất bột để rắc đều, phủ lớp đất mỏng kín hạt rồi phủ rơm rạ mục hoặc trấu. Khi cây con đạt 3-4 lá thật, tức sau gieo 20-25 ngày, đem trồng ra chỗ chính với khoảng cách hàng 35cm x cây 30cm.

Muốn có rau ăn sớm nhất thì chọn nhóm rau mầm như cải xanh, cải củ, đậu xanh, rau muống: ngâm nước ấm rồi gieo dày 5g mỗi khay, tưới giữ ẩm, sau 2-3 ngày mọc mầm và 5-7 ngày đã tỉa thưa dùng được. Một khay rau mầm như vậy gần như giải quyết bữa ăn gọn trong tuần đầu.

Một chi tiết dễ bỏ qua khiến nhiều khay hạt thất thoát: hạt rau thơm có mùi thơm đặc trưng nên kiến rất thích tha. Kiểm tra kỹ khay gieo mỗi sáng, thấy kiến bò quanh là xử lý chỗ đặt khay ngay.

Thử hình dung một khay húng quế gieo xong để hở giữa ban công: hai hôm sau kiến kéo tha gần hết hạt, chủ nhà còn tưởng hạt không nảy mầm. Chỉ cần đậy bìa kín là chuyện ấy không xảy ra.

Bước 3: Giâm cành nhanh có rau

Không muốn đợi hạt thì nhân giống bằng cành, cách này cho thời gian sinh trưởng nhanh hơn, sớm cho thu hoạch và không tốn công ươm. Các loại trồng được bằng cành gồm húng cây, dấp cá, rau răm, bạc hà, chăm sóc cũng đỡ tốn thời gian hơn gieo hạt.

Cách làm như sau: cắt đoạn cây dài 15-20cm bằng dụng cụ cắt sắt bén để tránh làm thân bầm dập, bỏ lá gần phần thân mới cắt, chỉ giữ lá non phía trên. Đặt cành vào lọ thủy tinh chứa nước, chọn lọ miệng lớn để khi lấy cây ra không làm tổn thương rễ, thay nước mỗi ngày cho cành không bị thối. Sau 7-10 ngày ngâm nước, cành ra rễ rồi đem trồng vào thùng xốp hay luống đất.

Trồng xuống đất thì lên luống cách nhau 20cm, đào sâu khoảng 10cm, đặt đoạn cây nằm nghiêng và phủ đất 2/3 thân. Dung dịch kích thích ra rễ bán ở tiệm cây cảnh có thể dùng, nhưng giá hơi đắt và ít cần thiết nên bỏ qua cũng được.

Cắt một nhánh húng quế của hàng xóm, ngâm lọ nước trên bậu cửa một tuần là có cây mới, không mất đồng nào.

Đọc thêm: Lưỡi hổ, kim tiền và những cây xanh để trồng trong nhà dễ sống nhất

Bước 4: Chăm bón và tưới theo hướng dẫn trồng rau thơm sạch

Khi hạt nảy mầm, giữ cây khỏe, nhổ bỏ cây yếu, giãn khoảng cách giữa các cây 10-15cm. Tưới ngày đầu 2 lần vào sáng và chiều, sau đó tùy độ ẩm khay và thời tiết, mỗi thùng xốp mỗi lần khoảng 1-2 lít nước. Nguyên tắc không đổi: không tưới khi trời đang nắng nóng, nước rơi lên lá nóng dễ làm rau non tổn thương.

Cây húng quế, húng chó, tía tô, kinh giới được 20-30 ngày tuổi thì bứng ra chậu riêng, mỗi chậu 1-2 cây, rồi bấm ngọn cho cây phân nhiều cành. Cây phân cành tốt thì ngọn non hái liên tục, vườn nhỏ vẫn đủ dùng cho cả nhà.

Về phân, ưu tiên phân hữu cơ đã ủ hoai mục như phân bò, phân gà, phân trùn quế. Nếu dùng phân hóa học giàu nitơ như NPK hay urê thì bón 100-200 gram mỗi thùng xốp, cách nhau 15-20 ngày. Riêng tía tô và kinh giới có lịch bón thúc riêng: 10 ngày sau trồng hòa urê nồng độ 20g với 10 lít nước kết hợp phân chuồng, tưới 10 ngày một lần; tới 20 ngày sau trồng hòa urê tưới tiếp như vậy. Tuyệt đối không dùng phân tươi hay nước phân tươi, vì rau thơm chủ yếu ăn sống.

Bước 5: Xử lý sâu bệnh không hóa chất

Rau thơm thường ít sâu bệnh, chủ yếu gặp rệp mềm, sâu khoang và bệnh thối gốc do nấm. Trước khi chạy ra mua thuốc, có thể tự làm chế phẩm từ tỏi ớt ngâm rượu, vừa hiệu quả vừa giữ được tính sạch của rau.

Công thức như sau: 200g tỏi cùng 200g ớt tươi giã nhuyễn, ngâm trong 1 lít rượu trắng 35-40 độ khoảng 7-10 ngày, nhớ lắc nhẹ mỗi ngày. Khi dùng, pha 1 muỗng canh dung dịch với 1 lít nước sạch, phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, cách nhau 5-7 ngày một lần cho tới khi hết sâu rệp. Nhà không có rượu thì dùng công thức giấm: 100g tỏi, 100g ớt, 100g gừng giã nhuyễn, ngâm trong 500ml giấm gạo 7 ngày rồi lọc lấy nước cốt, pha 10-20ml dung dịch với 1 lít nước, phun định kỳ 1-2 lần mỗi tuần.

Bệnh chết rạp cây con do nấm ở giai đoạn 4-5 lá thật của tía tô, kinh giới phòng được từ khâu đất: xử lý đất với vôi trước khi trồng, mùa mưa làm liếp cao và trồng thưa, thu gom tàn dư cây đem hủy, và không trồng liên tục hai loại này trên cùng một chân đất.

Dù dùng chế phẩm nào, kể cả tự làm, phải ngưng phun trước khi thu hái rau 7 ngày; nếu dùng thuốc bảo vệ thực vật thì tuyệt đối không sử dụng bất cứ loại nào trong 2 tuần trước thu hoạch, vì tía tô, kinh giới là rau gia vị ăn sống.

Bước 6: Thu hoạch đúng cách

Rau thơm có thể thu hoạch sau khoảng 30-45 ngày trồng, nên thu vào buổi sáng hoặc chiều mát khi cây còn tươi. Cách hái quyết định vườn rau kéo dài được bao lâu.

Với tía tô, kinh giới, lần đầu thu hoạch sau trồng 30-40 ngày bằng cách cắt chừa gốc 10cm, sau đó tiếp tục chăm sóc cho cây tái sinh và thu 1 lần mỗi 15-20 ngày. Giống tía tô cao sản VA.200 và kinh giới cao sản VA.118 đều trồng được quanh năm, thu hoạch sau 30-40 ngày trồng, trồng với khoảng cách hàng 35cm x cây 30cm. Các loại thu hoạch nhiều lần như húng quế thì 30-35 ngày sau gieo hái phần ngọn non, bón phân chăm tiếp, các lứa sau cách nhau 5-7 ngày. Nhờ bấm ngọn và bón phân đều, cây cho thu hái ngọn lá lâu từ 6 tháng đến 1 năm.

Trong khi đó, ngò rí và thì là chỉ thu một lần 40-45 ngày sau gieo. Thu hết thì phơi khô giá thể, trộn thêm đất hoặc giá thể mới để trồng lứa khác, khay không bỏ phí.

Sai lầm hay gặp

Năm lỗi khiến vườn rau thơm trong nhà thất bại nhiều nhất đều phòng được từ đầu: dùng đất chưa xử lý có thể chứa ký sinh trùng lây qua rau sống; tưới lúc trời nắng gắt làm rau dập lá; chôn hạt sâu thay vì chỉ ấn nhẹ vào mặt đất; ngâm hạt ngò rí mà chưa chà cho nứt vỏ nên mầm chậm; quên thay nước lọ giâm cành làm cành thối.

Trường hợp hay gặp nhất là khay ngò rí gieo nguyên hạt không chà vỏ, mười ngày sau vẫn chưa thấy mầm nào, chủ nhà đổ lỗi cho hạt kém trong khi chỉ cần chà nhẹ cho hai mảnh tách rời là mầm nhô lên đúng 7-10 ngày. Vì thế, kiểm tra lại năm điểm trên trước khi gieo lứa mới, vườn rau gia vị trên ban công sẽ ở lại với nhà lâu dài.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.