Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 79 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Giấu đầu hở đuôi hay dấu đầu hở đuôi: từ nào chính xác?

Giấu đầu hở đuôi hay dấu đầu hở đuôi là câu hỏi nhiều người tra cứu khi viết. Thực tế, chữ “giấu” mới là cách viết đúng; còn “hở đuôi” và “lòi đuôi” là hai dị bản có thể dùng được.

11 phút đọc

Giấu đầu hở đuôi hay dấu đầu hở đuôi: từ nào đúng?

Cách viết chuẩn là “giấu đầu hở đuôi”, bắt đầu bằng động từ “giấu”.1 Dị bản “giấu đầu lòi đuôi” cũng rất phổ biến trong văn nói với ý nghĩa tương tự, tùy vào khẩu ngữ vùng miền mà bạn có thể sử dụng. Điều quan trọng nhất là chữ đứng đầu phải luôn là “giấu”, không phải “dấu”.

Các cơ quan báo chí lớn đều thống nhất cách viết này. Khi đưa tin về trào lưu cuối năm, báo Hoa Học Trò và báo Infonet đều dùng “Giấu đầu hở đuôi”. Một trang tin giải trí cũng dùng đúng cụm từ này khi kể về việc công ty quản lý của nữ diễn viên Son Ye Jin đăng clip liên quan đến bạn diễn rồi xóa vội.

Ở mảng thể thao, trang webthethao.vn đặt tựa “Giấu đầu hở đuôi” cho bài viết về việc che giấu không kín trong đội bóng. Báo Thể thao & Văn hóa cũng dùng đúng chữ “giấu” khi nói về việc một cặp đôi nổi tiếng bị lật tẩy các chi tiết trái ngược với hình ảnh cũ.

Việc viết “dấu đầu hở đuôi” là lỗi nhầm lẫn phụ âm đầu và chưa được các từ điển ghi nhận như một dị bản chính thức. Trong các văn bản cần sự chỉn chu như đơn từ, bài học hay bài đăng bán hàng, bạn nên chọn cách viết có chữ “giấu”.

Giấu đầu hở đuôi nghĩa là gì

Thành ngữ này chỉ việc che giấu một điều gì đó nhưng không kín đáo. Bạn tưởng đã giấu khéo nhưng thực chất vẫn để lộ ra những manh mối khiến người khác dễ dàng nhận ra. Hình ảnh này rất đời thường: khi trẻ em chơi trốn tìm, các bé có thể lấy tay che mắt hay ôm đầu, nhưng thân mình hoặc bóng đổ dưới ánh nắng vẫn hiện rõ, khiến người tìm dễ dàng bắt được.

Một nguồn khác cũng mô tả tương tự về việc trẻ nấp không kín, để lộ bóng dưới ánh nắng và gọi đó là “giấu đầu hở đuôi”. Trong ngữ cảnh này, “đuôi” không nhất thiết là cái đuôi thật, mà là phần bị lộ ra ngoài như bóng dáng, chân tay, hoặc nghĩa bóng là những manh mối dẫn đến sự thật.

Sắc thái của thành ngữ thường mang tính châm chọc nhẹ nhàng. Ví dụ, vào ngày 14/07/2020, một trang tin giải trí đã dùng cụm từ này để nói về việc công ty quản lý của Son Ye Jin đăng clip có mặt Hyun Bin trong thư mục của cô rồi xóa vội.

Câu chuyện của cặp vợ chồng Harry - Meghan cũng là một ví dụ. Khi phim tài liệu về họ lên sóng ngày 15/12 theo giờ Mỹ, các chi tiết trái ngược với hình ảnh cũ bị lật tẩy, báo chí đã dùng đúng cụm “giấu đầu hở đuôi” để mô tả.

Ngay cả trong thể thao, ngày 24/02/2016, trang webthethao.vn cũng dùng tựa “Giấu đầu hở đuôi” để kể về việc cầu thủ Valeri Bojinov phát hiện quần lót lạ trong tủ đồ của mình. Thành ngữ này có thể dùng khi sự việc chưa rõ ràng, miễn là có dấu hiệu của việc che giấu không thành công.

Để dùng đúng, ngữ cảnh cần có sự xuất hiện đồng thời của cả hai vế: một bên cố gắng che đậy và một bên bị lộ ra. Nếu chỉ giấu mà không lộ, hoặc chỉ lộ mà không hề có ý định giấu, thì không gọi là giấu đầu hở đuôi.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Hộp quà bọc giấy nâu buộc dây trên kệ sách, gợi câu hỏi giấu đầu hở đuôi nghĩa là gì
Che giấu mà vẫn để lộ manh mối, ấy chính là điều thành ngữ này muốn nói.

Phân biệt chữ dấu và chữ giấu

Hai chữ này khác hẳn nhau về từ loại và ý nghĩa. “Dấu” là danh từ dùng để chỉ vết hoặc ký hiệu như: dấu vết, dấu sắc, dấu hỏi, con dấu hay dấu chân. Trong khi đó, “giấu” là động từ chỉ hành động cất một vật vào nơi kín đáo hoặc giữ kín một điều gì đó như giấu đồ, giấu quà hay giấu kế hoạch.

Từ sự phân biệt này, các nguồn đều kết luận: “che giấu” mới đúng, còn “che dấu” là sai; tương tự, “giấu đồ” là đúng, còn “dấu đồ” là sai. Lý do là “che” và “giấu” đều là động từ, khi ghép lại sẽ tạo thành nghĩa hoàn chỉnh. Nếu dùng “che dấu”, câu văn sẽ bị mất động từ và trở nên vô nghĩa.

Áp dụng vào thành ngữ, chữ đứng đầu phải chỉ động tác che đi một phần cơ thể hay một manh mối, nên chỉ có “giấu” mới phù hợp. Nếu viết “dấu đầu hở đuôi”, người đọc sẽ hiểu lầm thành “ký hiệu đầu, hở đuôi”, làm sai lệch hoàn toàn ý nghĩa gốc.

Cách chọn đúng rất đơn giản: bạn hãy tự hỏi chữ đó đang chỉ ký hiệu hay chỉ hành động. Nếu là ký hiệu, hãy chọn “dấu”; nếu là hành động cất kín, hãy chọn “giấu”. Quy tắc này cũng giúp bạn tránh nhầm lẫn trong các cụm từ khác như “che giấu”.

Đọc thêm: Chôn giấu hay chôn dấu: từ nào chính xác?

Vì sao chúng ta hay viết nhầm

Nguyên nhân đầu tiên là do âm đầu. Hai chữ “dấu” và “giấu” chỉ khác nhau ở phụ âm đầu, còn phần vần và dấu thanh hoàn toàn giống nhau. Khi đọc nhanh hoặc suy nghĩ trong đầu, chúng ta rất dễ lẫn lộn, dẫn đến việc đánh máy sai theo phản xạ.

Thói quen đọc trên mạng cũng đóng một vai trò lớn. Khi một bài viết sai được chia sẻ rộng rãi, người đọc thường có xu hướng chép lại mà không kiểm tra, khiến cụm từ sai dần trở nên quen mắt. Điều này giải thích tại sao cả hai cách viết vẫn tồn tại song song trên các nền tảng mạng xã hội.

Ngoài ra, nhiều người thường viết đúng chữ “dấu” trong các từ như “dấu vết” hay “để lại dấu”. Khi gặp thành ngữ có âm thanh tương tự, tay chúng ta tự động chọn chữ “dấu” theo thói quen đánh máy mà không kịp kiểm tra lại ý nghĩa.

Ví dụ câu đúng và câu sai

Dưới đây là 8 cặp câu trong các tình huống đời thường để bạn dễ dàng đối chiếu:

Gia đình: “Cô ấy giấu đầu hở đuôi, xóa tin nhắn nhưng quên ảnh đại diện.” (Sai: “Cô ấy dấu đầu hở đuôi…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Công việc: “Ông sếp giấu đầu hở đuôi khi nói đã hủy cuộc họp, lịch vẫn còn trên máy.” (Sai: “Ông sếp dấu đầu hở đuôi…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Tết: “Mẹ giấu quà Tết trong tủ nhưng phong bao đỏ rơi ra ngoài.” (Sai: “Mẹ dấu quà Tết trong tủ…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Trẻ nhỏ: “Nhỏ em giấu đầu hở đuôi, lấy tay che mặt mà quên cái chân.” (Sai: “Nhỏ em dấu đầu hở đuôi…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Trường lớp: “Nhóm lớp giấu đầu hở đuôi khi lén chuẩn bị tiệc, tiếng cười lọt ra hành lang.” (Sai: “Nhóm lớp dấu đầu hở đuôi…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Chuyện riêng: “Anh ấy giấu chuyện đổi việc, nhưng hóa đơn thẻ đã gửi về nhà.” (Sai: “Anh ấy dấu chuyện đổi việc…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Buôn bán: “Cửa hàng giấu đầu hở đuôi, gỡ giá cũ mà quên xóa bài đăng.” (Sai: “Cửa hàng dấu đầu hở đuôi…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Học tập: “Bạn ấy giấu đầu hở đuôi khi nói không biết bài kiểm tra, vở vẫn mở đúng trang.” (Sai: “Bạn ấy dấu đầu hở đuôi…” - sửa “dấu” thành “giấu”).

Chiếc ghế gỗ dài trong phòng khách có tấm chăn gấp, một phong bì đỏ nằm trên chăn
Chiếc ghế gỗ dài trong phòng khách có tấm chăn gấp, một phong bì đỏ nằm trên chăn, cạnh đó là đĩa sứ nhỏ và chiếc cốc trên bàn gỗ, nắng chiều chiếu qua cửa sổ.

Mẹo nhớ nhanh để không viết sai

Bạn có thể áp dụng phép thử thêm chữ “con” hoặc “cái” trước từ cần viết. Chúng ta nói “con dấu” thì đúng vì đó là một vật thể, nhưng không ai nói “con giấu”. Vì vậy, nếu muốn diễn tả hành động cất kín, hãy chọn “giấu”; nếu nói về ký hiệu, hãy chọn “dấu”.

Mẹo thứ hai là liên tưởng đến hình ảnh trẻ em chơi trốn tìm. Khi đứa bé ôm đầu nhưng vẫn để lộ bóng dưới ánh nắng, hành động đó chính là “giấu” đầu. Việc nhớ đến cảnh chơi trốn tìm sẽ giúp bạn luôn nhớ rằng chữ đầu tiên phải là một động từ.

Nếu bạn thường xuyên phải đánh máy nhanh, hãy tập thói quen đọc thầm câu văn một lần trước khi gửi. Tai của người Việt rất nhạy bén với ngữ pháp, bạn sẽ nhận ra ngay nếu câu “dấu đầu hở đuôi” nghe có vẻ thiếu tự nhiên vì mất đi động từ.

Đọc thêm: Nước xốt hay nước sốt: từ nào chính xác?

Trào lưu cuối năm 2019

Cụm từ này từng trở thành một trào lưu bùng nổ trong giới trẻ. Vào cuối năm 2019, báo Hoa Học Trò đã đưa tin về các bữa tiệc tất niên với trào lưu “giấu đầu hở đuôi” của các bạn teen, bắt nguồn từ hai diễn viên BB Trần và Hải Triều.

Ngày 26/12/2019, báo Infonet cũng xác nhận nguồn gốc trào lưu này từ hai diễn viên trên. Chính sự phổ biến của trào lưu này trên mạng xã hội đã khiến cụm từ trở nên quen thuộc, nhưng cũng vô tình khiến các cách viết sai lan truyền rộng rãi.

Vì đã trở thành cách nói phổ thông, việc viết đúng chữ “giấu” lại càng quan trọng. Khi một thành ngữ sống mạnh mẽ trên mạng, các nguồn báo chí chính thống chính là điểm tựa chuẩn xác nhất để người đọc đối chiếu.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hay giấu? Đây là cặp từ rất dễ nhầm cùng nhóm với “che giấu/che dấu” hay “giấu đồ/dấu đồ”. Quy tắc chung là: việc cất kín dùng “giấu”, còn ký hiệu dùng “dấu”.

Viết “dấu đầu hở đuôi” có bị coi là sai chính tả không? Có, đây là lỗi lẫn phụ âm đầu và chưa có từ điển nào công nhận đây là một dị bản. Bạn nên sửa lại thành “giấu đầu hở đuôi” để đảm bảo tính chính xác.

“Giấu đầu hở đuôi” dùng trong hoàn cảnh nào? Thành ngữ này dùng khi ai đó cố che đậy điều gì nhưng lại để lộ manh mối, từ chuyện đời thường đến tin tức giải trí. Nó mang sắc thái châm chọc nhẹ, không dùng để chỉ việc che giấu một cách kín kẽ.

“Giấu đầu lòi đuôi” có đúng không? Đây là dị bản thường gặp trong văn nói và có nghĩa tương đương. Khi viết văn bản trang trọng, bạn nên dùng “hở đuôi” để nghe tự nhiên và chuẩn mực hơn.

Làm sao để không nhầm lẫn giữa hai từ này? Hãy áp dụng mẹo thử chữ “con” hoặc nhớ về hình ảnh trẻ em chơi trốn tìm đã nêu ở trên. Khi đã quen, bạn sẽ tự động viết đúng mà không cần phải dừng lại suy nghĩ.

Kiểm tra chính tả trên nền tảng

Nếu vẫn còn phân vân giữa các cặp từ dễ lẫn, bạn có thể sử dụng ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới. Công cụ này giúp bạn soát nhanh các lỗi d và gi trước khi đăng trạng thái hay soạn thảo văn bản công việc.

Nền tảng còn cung cấp bài viết về quy tắc lỗi chính tả hay gặp để giúp bạn phân biệt các cặp d và gi, cùng chuyên mục Chính tả tổng hợp nhiều kiến thức hữu ích khác.

Trước khi nhấn nút gửi một dòng trạng thái, hãy dành chưa đầy một phút để đọc lại. Một thao tác nhỏ này sẽ giúp bài viết của bạn chuyên nghiệp và không còn những lỗi chính tả đáng tiếc.

Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại bên bàn gỗ tối, hai tay đặt trên mặt bàn, cạnh ly trà còn bốc khói
Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại bên bàn gỗ tối, hai tay đặt trên mặt bàn, cạnh ly trà còn bốc khói, một chiếc máy tính khép và chậu cây nhỏ, đèn bên phải chiếu sáng.

Nhớ nhanh

  • Chuẩn chính tả: “giấu đầu hở đuôi”, mở đầu bằng động từ “giấu”; “hở đuôi” và “lòi đuôi” là hai dị bản đều dùng được.
  • Phép thử “con”: “con dấu” được, “con giấu” không được; muốn nói việc giữ kín thì chọn “giấu”.
  • Hai vế phải đủ mới đúng nghĩa: có che mới có lộ; thiếu một vế thì chưa phải giấu đầu hở đuôi.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com