Chính tả
Chôn giấu hay chôn dấu, từ nào mới đúng chính tả
Chôn giấu hay chôn dấu là thắc mắc của nhiều người cầm bút. Chôn giấu mới đúng chính tả, chôn dấu là viết nhầm, vì dấu là danh từ chỉ ký hiệu, con dấu, dấu vết. Báo chí vẫn dùng chôn giấu trên tiêu đề khi nói về mộ cổ hay kho báu bị cất kín.
Đọc ba tiêu đề báo sau là thấy ngay cách viết quen thuộc. Mộ hoàng tử Đột Quyết chôn giấu ở giao điểm bốn quốc gia.3 Phòng hổ phách dát vàng mà Hitler chôn giấu.1 Kim tự tháp Ai Cập chôn giấu gì nhiều nhất.2
Cả ba đều dùng giấu. Vậy chôn giấu hay chôn dấu, đáp án chỉ có một: chôn giấu. Viết giấu mới đúng chính tả, viết dấu là nhầm. Trang này cũng chọn cách viết ấy, và bài dưới đây giải thích vì sao.
Chuyện nhầm lẫn này không phải lỗi của người viết dở. Đọc lên, giấu và dấu nghe gần như một, nên ai ghi theo tai mình cũng dễ viết nhầm. Thêm nữa, một câu sai được sao lại nhiều lần trên mạng thì người đọc sau tưởng đó là chuẩn, và cái sai cứ thế lan ra.
Chôn giấu nghĩa là gì
Giấu là động từ chỉ việc để một vật vào nơi kín đáo cho người khác không thấy, không tìm ra, hoặc giữ kín một điều không cho ai biết. Hiểu tiếng giấu là giải xong thắc mắc chôn giấu nghĩa là gì.
Dấu thì khác hẳn. Đó là danh từ: con dấu đóng trên giấy, dấu chấm cuối câu, dấu chân trên cát, dấu vết để lại. Ghép chôn với dấu thành một cụm không có nghĩa, không có trong từ điển tiếng Việt.
Chôn giấu thì hai động từ gần nghĩa đứng cạnh nhau, một bên nói việc đặt xuống rồi lấp lại, một bên nói ý cất kín, nên nghĩa mạnh và rõ hơn hẳn.
Từ này dùng được cho cả vật thật lẫn cái vô hình. Người ta chôn giấu hòm bạc dưới gốc cây, chôn giấu tro cốt, và cũng nói chôn giấu nỗi đau, chôn giấu ký ức. Nghĩa bóng ấy lên cả mặt báo: một cầu thủ với niềm đau chôn giấu, người chơi tiền ảo lướt sóng rồi mang niềm đau chôn giấu.
Báo chí còn dùng cụm này khi nói về khảo cổ. Kim tự tháp của các Pharaoh Ai Cập chôn giấu gì nhiều nhất, và câu trả lời không phải vàng.2 Một ngôi mộ hoàng tử Đột Quyết nằm ở nơi giao bốn quốc gia cũng được mô tả là chôn giấu.3 Cách viết đúng đang sống ngoài đời, trong bản tin, trong sách, chứ không nằm chốn giấy cũ.
Về sắc thái, đây là từ của văn viết nhiều hơn khẩu ngữ. Khi nói chuyện hằng ngày, người ta hay nói giấu đi, cất giấu, giấu kỹ; còn lên tiêu đề báo hay viết văn, chôn giấu ngắn và nặng nghĩa hơn. Chính vì thế thắc mắc chính tả này hay gặp ở người viết, ít gặp ở lời nói.
Trong cùng nhóm còn có giấu kín, tức cất giữ điều gì đó bí mật để không bị phát hiện. Giấu đồ cũng vậy, chỉ việc cất đồ vật vào nơi kín đáo nhằm không cho người khác biết hoặc tìm ra. Cả hai đều viết giấu, không viết dấu.
Ví dụ cho dễ hình dung. Đúng: “Bọn cướp chôn giấu hòm bạc dưới gốc đa trước khi trời sáng.” Sai: “Bọn cướp chôn dấu hòm bạc dưới gốc đa trước khi trời sáng.”
Chuẩn: “Mẹ chôn giấu mấy chỉ vàng trong hũ gạo.” Lỗi: “Mẹ chôn dấu mấy chỉ vàng trong hũ gạo.”
Câu đúng: “Cô ấy che giấu cảm xúc rất khéo.” Câu sai: “Cô ấy che dấu cảm xúc rất khéo.”
Đúng: “Cả nhà giấu kín chuyện ông nội phải mổ.” Sai: “Cả nhà dấu kín chuyện ông nội phải mổ.”
Còn câu này thì đổi chữ giấu đầu tiên thành dấu là câu không còn nghĩa: “Anh ấy giấu giếm không cho cả nhà biết điểm số ở trường”.
Đúng: “Em bé giấu đồ chơi sau cánh cửa.” Sai: “Em bé dấu đồ chơi sau cánh cửa.”
Mấy câu trong công việc và dịp Tết, chỗ người lớn hay phải đặt bút, cũng vậy. Đúng: “Kế toán giấu kín bảng lương trong ngăn kéo.” Sai: “Kế toán dấu kín bảng lương trong ngăn kéo.”
Đúng: “Bà ngoại giấu phong bao lì xì trong ống tre.” Sai: “Bà ngoại dấu phong bao lì xì trong ống tre.”
Đếm lại thì được tám cặp, đủ để thấy chỗ nào cũng chỉ một chữ giấu là đúng.
Còn chuyện từ điển. Trong một bộ từ điển song ngữ, cụm chôn giấu có mặt; còn Từ điển tiếng Việt của Hồ Ngọc Đức không mở mục riêng cho cụm này, chỉ có mục giấu với nghĩa cất kín. Sự vắng mặt ấy không có nghĩa cụm từ sai, bởi từ điển chỉ ghi những mục thông dụng nhất.
Vì sao hay viết nhầm chôn giấu thành chôn dấu
Trước hết là ngữ âm. Người miền Bắc không phân biệt r, d và gi trong phát âm nên thường lẫn lộn chúng trong chữ viết.
Không riêng gì miền Bắc. Nhiều giọng địa phương hầu như không phân biệt gi và d, nên nghe giấu và dấu rất dễ lẫn. Đọc to chữ giấu lên, người nghe dễ nghe thành dấu, và người viết ghi theo tai mình.
Rồi đến thói quen. Một chỗ viết sai, hai chỗ viết sai, rồi thành phản xạ. Một người viết chôn dấu vài lần, rồi cứ thế quen tay, đến khi gặp từ điển cũng không nhận ra mình sai. Trên mạng, câu sai được sao lại nhiều lần thì người đọc sau tưởng đó là chuẩn.
Hiểu sai nghĩa cũng khiến nhiều người viết nhầm. Có người tưởng dấu là động từ đánh dấu, nên ghép chôn dấu thành đánh dấu chỗ chôn của cải. Nhưng dấu đứng một mình là danh từ, còn việc cất kín phải dùng giấu.
Muốn nói đánh dấu thì đã có đánh dấu, không cần mượn chữ dấu rồi ghép với chôn.
Cũng phải nói cho rõ: chôn dấu chưa chắc bị người đọc nhận ra ngay là sai, vì nó na ná một cụm khác có nghĩa. Nhưng đặt cạnh chôn giấu thì chỉ một cách đứng vững, và cách ấy có mặt trong từ điển, trong bản tin, trong sách giáo khoa.
Đôi khi vẫn thấy cả hai cách viết xuất hiện lẫn nhau trên mạng, dấu hiệu cho hay lỗi này khó tự thấy. Biết vậy thì sửa sẽ nhẹ nhàng hơn.
Thắc mắc chôn giấu hay chôn dấu cứ quay lại vì thế: người viết nghe quen, viết quen, và ít khi có ai chỉ ra chỗ nhầm. Còn hỏi chôn dấu hay chôn giấu đúng thì thực ra chỉ có một đáp án, và nghĩa của từng chữ quyết định đáp án ấy.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI
Các cặp từ hay lẫn
Chôn giấu không đứng một mình. Cả một nhóm từ có chữ giấu đều bị viết nhầm thành dấu, và cách sửa giống nhau: xem chữ ấy chỉ việc làm hay chỉ sự vật.
Che giấu là giấu đi, không để lộ cho người khác biết, như che giấu sự thật, che giấu cảm xúc, che giấu tội phạm; che dấu thì sai.
Giấu giếm nghĩa là giấu kỹ, không cho ai hay; đổi chữ giấu thành dấu là cụm vô nghĩa. Giấu kín là cất giữ bí mật để không bị phát hiện, còn viết dấu kín là sai. Giấu đồ là cất đồ vào chỗ kín đáo, còn viết dấu đồ cũng sai.
Vì sao nhóm này đông đến thế? Vì giấu là từ gốc chỉ việc làm, còn dấu là từ khác nghĩa nhưng cùng vần, nên người viết chỉ cần nghe âm là đoán chữ, không cần hiểu nghĩa. Đoán theo âm thì xác suất sai rất cao.
Nhìn chung, bốn cặp này cùng một lỗi: nghe giống nhau nên viết lẫn. Sửa một cặp là sửa được cả nhóm.
Đọc thêm: Khoác tay hay khoát tay đều đúng chính tả, mỗi từ một nghĩa
Mẹo nhớ và cách áp dụng
Cách nhớ đơn giản nhất: tự hỏi chữ ấy chỉ một việc làm hay một sự vật. Nếu là việc cất kín thì viết giấu; nếu là ký hiệu, con dấu, vết tích thì viết dấu.
Thử thay bằng cất. Câu “chôn cất hũ bạc” nghe xuôi, vậy chỗ ấy là giấu, vì giấu và cất đều chỉ việc làm. Còn “con cất” thì vô nghĩa, nên chỗ ấy phải là dấu.
Hoặc nhớ mấy cụm quen. Che giấu, giấu giếm, giấu kín, giấu đồ, chôn giấu đều có giấu. Còn dấu chỉ đi với con dấu, dấu chấm, dấu hỏi, dấu chân.
Một mẹo nữa cho người hay viết văn bản dài: đọc lại câu có chữ giấu và tự hỏi có thể thay bằng cất không. Nếu thay được thì giữ giấu; nếu phải thay bằng đánh dấu thì chỗ ấy là dấu.
Khi viết xong mà còn phân vân, cách nhanh nhất là dán câu vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để soát lại. Cách phân biệt ba chữ d, gi, r cũng được ghi riêng ở trang quy tắc, còn chuyên mục Chính tả có nhiều bài cùng kiểu.
Trong tiếng Việt, nhiều lỗi chính tả không đến từ việc không biết viết, mà từ việc nghe quen. Chôn giấu là một chỗ như thế. Biết nghĩa của giấu rồi thì tay tự viết đúng, và thắc mắc chôn giấu hay chôn dấu từ nào đúng cũng không còn phải băn khoăn nữa.
Ngoài kia, tiêu đề báo vẫn viết chôn giấu mỗi ngày, và chữ giấu cứ thế đi vào văn Việt như nó vốn có.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.