Giải trí
Giải vô địch cờ tướng thế giới và vì sao Việt Nam thắng lớn
Nhiều người tưởng tin Việt Nam thắng lớn ở Singapore tháng 11 là chức vô địch cờ tướng thế giới, nhưng đó là giải cờ tướng thế giới mở rộng, không phải giải vô địch cá nhân truyền thống mà Lại Lý Huynh đang giữ danh hiệu. Ngôi vô địch ấy đã được xác lập từ hồi cuối tháng 9.
Giải vô địch cờ tướng thế giới do Liên đoàn Cờ tướng thế giới tổ chức, lần đầu diễn ra năm 1990 và thường hai năm một kỳ; tính đến năm 2025 đã có 19 kỳ. Đây là sân chơi cao nhất của môn cờ tướng, nơi các kỳ thủ tranh ngôi vô địch cá nhân và đồng đội trên bình diện toàn cầu.
Cờ tướng, còn gọi là Tượng kỳ, là trò chơi bàn cờ mô phỏng chiến trận giữa hai bên, mục tiêu cuối cùng là bắt Tướng của đối phương. Phiên bản hiện đại đã hình thành từ thời Nam Tống. Quân Pháo được bổ sung từ cuối nhà Đường và hoàn thiện dưới nhà Tống, đúng lúc vũ khí pháo xuất hiện trong chiến tranh. Có giả thuyết cho rằng môn cờ bắt nguồn từ trò Chaturanga của Ấn Độ thế kỷ V-VI, sau đó truyền về phía Đông và phát triển thành cờ tướng.
Ngày 27/9/2025, Lại Lý Huynh đánh bại Doãn Thăng ở chung kết nội dung cờ tiêu chuẩn, mở ra trang mới cho cờ tướng Việt Nam. Sang tháng 11/2026, đội tuyển nước ta lại thắng lớn ở giải cờ tướng thế giới mở rộng tại Singapore.1 Hai chuyện liên quan nhưng không phải một giải, và phân biệt được chúng sẽ giúp người đọc hiểu đúng điều đang được bàn tán.
Giải vô địch cờ tướng thế giới là gì
Sân chơi truyền thống có ba nội dung chính: cá nhân nam, cá nhân nữ và đồng đội nam. Mỗi đoàn tham dự được cử ba kỳ thủ, gồm hai nam và một nữ.2 Kỳ 2023 quy tụ 13 quốc gia dự tranh, diễn ra tại Houston, bang Texas, Mỹ, từ ngày 19 đến 24/11/2023.
Cách tính điểm ở vòng bảng khá dễ nhớ: thắng 2 điểm, hòa 1 điểm, thua 0. Với cờ tiêu chuẩn, mỗi bên có 90 phút cho cả ván, cộng 30 giây cho mỗi nước đi. Nhịp chơi chậm như vậy đòi hỏi tính toán sâu, khác hẳn cờ nhanh hay cờ chớp.
Khi nhiều kỳ thủ bằng điểm, thứ hạng chưa chắc chia được bằng số điểm. Ban tổ chức dùng chỉ số phụ buchholz, tức tổng điểm của những đối thủ mà kỳ thủ đó đã gặp, để so sánh. Chỉ số này ưu tiên người đã vượt qua đối thủ mạnh, thay vì người gặp may với lịch đấu dễ.
Nếu buchholz vẫn không phân được, tiêu chí tiếp theo là số ván thắng cầm quân đen. Đen nghĩa là đi sau, ở thế bị động hơn, nên một ván thắng bằng quân đen được coi là có giá trị cao hơn. Cơ chế này từng quyết định trực tiếp vé chung kết của kỳ vừa rồi.
Vòng 8 chứng kiến cuộc đua gay cấn. Lại Lý Huynh hòa kỳ thủ Li Dezhi, kết thúc vòng bảng với 13 điểm sau 5 ván thắng và 3 ván hòa, giữ mạch bất bại. Cùng lúc, Doãn Thăng và Mạnh Phồn Duệ hòa nhau, cũng đủ 13 điểm. Ba người bằng điểm, và chỉ số phụ đưa Doãn Thăng lên dẫn đầu; Lại Lý Huynh xếp sau với 81 điểm, hơn Mạnh Phồn Duệ đúng 1 điểm.
Doãn Thăng lấy một vé chung kết. Vé còn lại thuộc về kỳ thủ Việt Nam nhờ ván thắng khi đi sau nhiều hơn: 4 ván so với 2 ván của Mạnh Phồn Duệ. Tiêu chí tưởng nhỏ ấy đã đưa anh vào trận cuối, đồng thời cho thấy khả năng chịu đựng thế trận bị động của anh ở giải ấy vượt trội. Trước kỳ đó, ngôi vô địch cá nhân nam cờ tiêu chuẩn - danh giá nhất của giải - thuộc về Trung Quốc suốt 18 kỳ liên tiếp. Nghĩa là từ năm 1990, chưa kỳ thủ nào ngoài Trung Quốc chạm tới ngôi ấy.
Chung kết lịch sử của Lại Lý Huynh
Trận cuối diễn ra lúc 12 giờ ngày 27/9 giờ Việt Nam, giữa Lại Lý Huynh và Doãn Thăng - kỳ thủ được mệnh danh là thần đồng mới của cờ tướng Trung Quốc. Mỗi bên có 60 phút, cộng 30 giây cho mỗi nước đi; hòa cả hai ván thì đấu cờ nhanh 10 phút cộng 5 giây, hòa tiếp mới đến cờ chớp 5 phút cộng 3 giây.
Diễn biến gói gọn trong một ván tiêu chuẩn. Cầm quân đen suốt ván, kỳ thủ Việt Nam vẫn lật được thế cờ và thắng ngay, không cần bước sang cờ nhanh hay cờ chớp. Thắng chung kết bằng quân đen trước thần đồng của cường quốc cờ tướng là kết quả ít ai dám nghĩ trước giải. Đi sau nghĩa là phải chịu đựng thế trận do đối phương dựng lên rồi mới tìm đường phản công.
Danh hiệu này có hai tầng ý nghĩa. Với cờ tướng Việt Nam, đây là lần đầu tiên một kỳ thủ nước ta vô địch nội dung cờ tiêu chuẩn, nội dung danh giá nhất mà Trung Quốc thống trị suốt 18 kỳ trước đó. Với làng cờ thế giới, anh là người ngoài Trung Quốc đầu tiên lên ngôi ở nội dung này.
Con đường tới ngôi có một nốt trầm. Ở kỳ 2023 trên đất Mỹ, anh về nhì nội dung cá nhân nam sau khi thua Mạnh Thần ở loạt ván phân định. Cùng giải đó, đội tuyển Việt Nam mang về 2 huy chương vàng, 3 huy chương bạc và 3 huy chương đồng. Huy chương vàng cá nhân nam cờ nhanh thuộc về chính anh, còn Trần Nguyễn Minh Hằng đoạt huy chương vàng cá nhân nữ U12 cờ tiêu chuẩn.
Đằng sau ngôi vô địch cá nhân có công của đồng đội.1 Nguyễn Thành Bảo có một ván hòa quan trọng, giúp nâng hệ số cho đồng đội ở chặng trước chung kết. Trong thể thức vòng bảng, một kết quả hòa của người cùng đoàn có thể thay đổi chỉ số phụ của cả nhóm, và lần này mắt xích ấy phát huy đúng lúc.
Cần phân biệt rõ hai sân chơi. Chuỗi giải tại Singapore tháng 11 do Liên đoàn Cờ tướng thế giới tổ chức là hoạt động riêng, không đếm vào ngôi vô địch cá nhân truyền thống mà anh đang nắm.1 Cả chuỗi kéo dài từ ngày 10 đến 15/11 tại Trung tâm Văn hóa Trung Hoa Singapore, gồm ba giải do liên đoàn này chủ trì.
Đối thủ ở chuỗi ấy không hề nhẹ. Trung Quốc đem sang ba kỳ thủ: Mạnh Phồn Duệ - người giữ vị trí số 1 bảng xếp hạng Trung Quốc - cùng Lưu Bách Hoành từng vô địch châu Á và Như Nhất Thuần. Các kỳ thủ Việt Nam vẫn giành huy chương vàng trước lực lượng như vậy, cho thấy chiều sâu của đội chứ không trông chờ vào một ngôi sao.
Nội dung đồng đội nam của giải mở rộng trở thành sân khấu của Phan Huy Hoàng.1 Kỳ thủ sinh năm 2008, đến từ TP HCM này cầm hòa Lưu Bách Hoành rồi thắng cả 6 trận còn lại, đủ 13 điểm và giành huy chương vàng cá nhân. Trước đó, anh vô địch toàn bộ nội dung U18 tại Giải vô địch cờ tướng trẻ quốc gia 2026.1 Một ván hòa trước người từng vô địch châu Á, cộng sáu ván thắng liền, là kiểu thành tích của sự vững vàng chứ không phải ăn may.
Kết quả đồng đội nam cũng đáng ghi: đội tuyển nam Việt Nam đứng thứ hai với 11 điểm trận, sau Trung Quốc 13 điểm, còn Hồng Kông (Trung Quốc) đứng thứ ba với 10 điểm. Việt Nam giành huy chương bạc đồng đội nam, huy chương vàng cá nhân qua Phan Huy Hoàng và huy chương đồng cá nhân qua Nguyễn Minh Nhật Quang.1 Phía nữ, Nguyễn Hoàng Yến cầm hòa Đường Đan, nữ kỳ thủ giữ kỷ lục 10 chức vô địch Trung Quốc.
Giải vô địch cờ nhanh thế giới được tổ chức tại Singapore vào ngày 14 và 15/11 với thể thức mỗi bên 10 phút cộng 5 giây mỗi nước; Lại Lý Huynh đã tham dự. Tin Việt Nam thắng lớn ở Singapore là có thật, nhưng đó là thành tích của giải mở rộng cùng các nội dung kèm theo; ngôi vô địch cờ tiêu chuẩn đã được xác lập từ hồi cuối tháng 9.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Bài học cho người chơi phong trào
Cờ tướng Việt Nam mạnh lên từ những bàn cờ vỉa hè, nơi môn này vừa là trò giải trí vừa là chỗ kết bạn. Người chơi phong trào không cần điều kiện gì đặc biệt để bắt đầu, nhưng muốn tiến bộ thì nên tập theo cách các giải lớn vẫn làm.
Giải lớn dùng nhiều nhịp chơi khác nhau: vòng bảng cờ tiêu chuẩn 90 phút cộng 30 giây mỗi nước, chung kết 60 phút cũng cộng 30 giây, cờ nhanh 10 phút cộng 5 giây, cờ chớp 5 phút cộng 3 giây. Người mới nên tập đều cả ba nhịp để không hụt hơi khi đổi thể thức. Cách khác là chơi với người hơn mình nửa trình, ghi lại ván rồi xem lại những nước đi sai. Ván cờ ghi chép đầy đủ chính là thầy dạy rẻ nhất: nhìn lại một nước sai còn nhớ nguyên cảnh bàn cờ, bạn hiểu sai ở đâu nhanh hơn nhiều so với nghe người khác chỉ.
Đam mê có thể bắt đầu rất giản dị. Sinh năm 1990 ở Cửu Long, nay là Vĩnh Long, Lại Lý Huynh lớn lên ở Cà Mau trong hoàn cảnh gia đình khó khăn, phải nghỉ học văn hóa sớm nhưng được cha hết lòng ủng hộ theo đuổi cờ tướng. Ở sân chơi trong nước, anh đã 6 lần vô địch quốc gia, chỉ đứng sau cố danh thủ Trịnh A Sáng với 7 lần.
Ngày Tết, cả nhà có thể chơi cờ trên điện thoại qua mục Trò chơi Tết của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới: Trò chơi nhỏ cho cả nhà ngày Tết: chơi ngay trên điện thoại, không cần tài khoản, chỉ để vui. Một bàn cờ Tết với ông bà, bố mẹ chính là nơi nhiều đam mê bắt đầu.
Nhớ nhanh
- Muốn hiểu tin tức đúng, trước hết tách bạch: giải vô địch cờ tướng thế giới tính từ 1990, hai năm một kỳ; ba giải ở Singapore tháng 11 là sân chơi riêng, không thay thế ngôi vô địch cá nhân ấy.
- Bằng điểm ở vòng bảng thì xét buchholz trước, rồi mới tới ván thắng cầm quân đen - quân đen đi sau, thắng được là nặng ký.
- Ngày 27/9, Lại Lý Huynh hạ Doãn Thăng ở chung kết cờ tiêu chuẩn và trở thành kỳ thủ ngoài Trung Quốc đầu tiên giữ ngôi này.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Kỳ thủ Việt Nam đoạt HC vàng ở giải cờ tướng đồng đội thế giới (vnexpress.net) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f
- Giải vô địch cờ tướng thế giới (Wikipedia) ↩
- Giải vô địch cờ tướng thế giới 2025 (Wikipedia)