Gia nhập hay ra nhập: từ nào đúng chính tả và vì sao báo chí cũng nhầm

Gia nhập hay ra nhập? Trang này viết «gia nhập», còn «ra nhập» là cách viết sai, không có trong từ điển tiếng Việt và không mang nghĩa chính thức nào.

Thắc mắc ấy không tự nhiên mà có.

Khi Nga chính thức gia nhập WTO, báo chí trong nước đưa tin bằng chữ «gia nhập». Nhưng trên cùng mặt báo, người đọc vẫn gặp những tít viết «Vinaphone chính thức ra nhập mạng 5G» hay «Nhìn lại 27 năm Việt Nam ra nhập ASEAN». Hai cách viết cho một nghĩa, nên nhiều người phải dừng lại phân vân trước khi gõ tiếp.

Từ nào đúng trong cặp gia nhập hay ra nhập

Chỉ «gia nhập» có mặt trong từ điển tiếng Việt. «Ra nhập» không phải một mục từ, cũng không phải biến thể được công nhận ở phương ngữ nào.

Gia nhập nghĩa là gì? Đây là từ Hán Việt ghép từ hai tiếng. «Gia» nghĩa là thêm vào, dự vào, tăng thêm; «nhập» nghĩa là đi vào, tiến vào bên trong. Ghép lại, từ này nói về việc một người hay một đơn vị chính thức trở thành thành viên của một tổ chức, đoàn thể hay cộng đồng.

Sắc thái của từ khá trang trọng, nên nó thường đứng trong câu nói về những nơi có điều lệ rõ ràng: quân đội, đảng phái, câu lạc bộ, công ty, hiệp hội, tổ chức quốc tế. Việc gia nhập thường cần phía tổ chức chấp nhận, đôi khi kèm điều kiện và thời gian xét duyệt. So với «tham gia» rộng nghĩa hơn, từ này hàm ý có tên trong danh sách thành viên, có quyền và nghĩa vụ đi kèm.

Vì sao không thể viết «ra nhập»? «Ra» là động từ thuần Việt, chỉ hướng đi từ trong ra ngoài, đối lập với «vào»; còn «nhập» cũng là đi vào. Đặt hai tiếng cạnh nhau là bắt một chữ chỉ sự đi ra gánh thêm nghĩa đi vào, câu văn mâu thuẫn ngay trong bản thân từ. «Gia» thì mang hàm ý cộng thêm vào, dự vào, nên đứng trước «nhập» là thuận. Mẹo nhớ rất gọn: thấy chữ «nhập» ở phía sau thì phía trước phải là tiếng mang nghĩa thêm vào, và chỉ «gia» làm được việc đó. Quy tắc chi tiết nằm trong bài phân biệt d, gi và r.

Gia nhập trong tin tức, thể thao, doanh nghiệp

Trường hợp Nga vào WTO là ví dụ dài hơi nhất. Trước khi chính thức gia nhập, nền kinh tế Nga trị giá 1,9 nghìn tỷ USD và là nền kinh tế lớn nhất nằm ngoài tổ chức này. Đàm phán của Nga dừng lại năm 2009, cuối năm 2010 mới tái khởi động. Sau đó, Nga còn phải phê chuẩn tư cách thành viên trong 6 tháng và chờ thêm 30 ngày mới trở thành thành viên chính thức. Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới, việc này giúp tăng trưởng của Nga thêm 3,7% ở trung hạn và 11% ở dài hạn.

Ở tầm khu vực, Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995.^{22 Nhìn lại 27 năm Việt Nam ra nhập ASEAN: Đóng góp và thành tựu (infonet.vietnamnet.vn)} Ở tầm một tập đoàn, Facebook gia nhập cuộc chơi ôtô bằng hợp tác với các hãng xe tại triển lãm Frankfurt năm 2017. Cùng một động từ, ba quy mô khác nhau, và không chỗ nào cần đổi chữ.

Chuyện chuyển nhượng cũng dùng đúng từ ấy. Cisse và Nasri, hai người từng khoác áo Marseille, kêu gọi Ronaldo sớm rời Man Utd để gia nhập câu lạc bộ Pháp, trong lúc Ronaldo còn hợp đồng với Man Utd đến tháng 6/2023. Bản tin thể thao viết «gia nhập», người hâm mộ đọc hiểu ngay là cầu thủ chuyển sang khoác áo đội mới.

Bản tin doanh nghiệp cũng vậy. Ngày 23/12, ông Nguyễn Đức Thụy chính thức làm Quyền Tổng Giám đốc Sacombank; cổ phiếu STB kết phiên tăng trần lên 56.000 đồng, vốn hóa hơn 105.572 tỷ đồng. Trước đó, ông gia nhập LPBank tháng 4/2021 ở vị trí Phó Chủ tịch HĐQT. Cách nói «ông Thụy gia nhập LPBank» cho thấy từ này dùng được cho cả chuyện một người vào làm tại một ngân hàng, không riêng gì tổ chức quốc tế.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao nhiều người viết nhầm

Lỗi bắt đầu từ miệng, không phải từ mắt.

Ở một số địa phương, thói quen phát âm chưa chuẩn giữa r và gi khiến «gia» và «ra» nghe gần giống nhau. Khi ngồi gõ văn bản, tay viết theo thói quen tai nghe.

Nguyên nhân thứ hai nằm ở nghĩa. Không ít người viết chưa nắm được nghĩa của yếu tố Hán Việt «gia», chỉ nghe quen tai rồi viết theo, nên không nhận ra chỗ sai trong câu của mình. Tuy nhiên, hiểu được «gia» là thêm vào thì câu hỏi gia nhập hay ra nhập tự khép lại.

Hệ quả là cách viết sai xuất hiện cả trên báo. Tít «Vinaphone chính thức ra nhập mạng 5G» và bài «Nhìn lại 27 năm Việt Nam ra nhập ASEAN» cho thấy lỗi này phổ biến đến mức lọt qua cả khâu biên tập. Trong khi đó, tin về WTO vẫn viết đúng là «Nga chính thức gia nhập WTO».

Cách tránh thì đơn giản và ai cũng làm được: hiểu rõ nghĩa của từ, luyện phát âm chuẩn giữa «gia» và «ra», thực hành viết vài câu có «gia nhập», và tra từ điển khi còn lấn cấn. Làm đủ bốn việc ấy trong một tuần là tay đổi thói quen.

Đọc thêm: Khai trương hay khai chương? Từ nào đúng chính tả?

Tám cặp câu đúng sai

Đọc hai dòng cạnh nhau là thấy ngay chỗ đặt chữ «gia». Tám cặp dưới đây lấy từ những tình huống quen thuộc: trường lớp, công việc, Tết, chuyện trong xóm.

• Đúng: “Em gái tôi vừa gia nhập câu lạc bộ bóng rổ của trường.” Sai: “Em gái tôi vừa ra nhập câu lạc bộ bóng rổ của trường.”
• Đúng: “Công ty mới gia nhập thị trường miền Trung từ mùa hè.” Sai: “Công ty mới ra nhập thị trường miền Trung từ mùa hè.”
• Đúng: “Anh ấy làm đơn xin gia nhập quân đội.” Sai: “Anh ấy làm đơn xin ra nhập quân đội.”
• Đúng: “Cả xóm rủ nhau gia nhập hội trồng rau sân thượng.” Sai: “Cả xóm rủ nhau ra nhập hội trồng rau sân thượng.”
• Đúng: “Nhiều bạn trẻ gia nhập nhóm tình nguyện dịp Tết.” Sai: “Nhiều bạn trẻ ra nhập nhóm tình nguyện dịp Tết.”
• Đúng: “Cô ấy gia nhập đội văn nghệ từ đầu năm học.” Sai: “Cô ấy ra nhập đội văn nghệ từ đầu năm học.”
• Đúng: “Doanh nghiệp lên kế hoạch gia nhập thị trường quốc tế.” Sai: “Doanh nghiệp lên kế hoạch ra nhập thị trường quốc tế.”
• Đúng: “Cisse và Nasri kêu gọi Ronaldo gia nhập Marseille.” Sai: “Cisse và Nasri kêu gọi Ronaldo ra nhập Marseille.”

Các cặp từ hay lẫn khác

Nhóm r, gi, d còn nhiều cặp khác khiến người viết phải tra lại. «Ra lộc» và «gia lộc» đều đúng chính tả nhưng nghĩa khác hẳn: «ra lộc» là mang lại may mắn, tài lộc, còn «gia lộc» là sự giúp đỡ, hỗ trợ tài chính từ người thân, bạn bè. Khác với cặp «gia nhập», ở đây cả hai từ đều có chỗ đứng, chỉ là không thay thế nhau được.

«Ra vẻ» có trong từ điển, còn «ra dẻ» là từ sai, không mang nghĩa nào, dù nó lan nhanh trên mạng xã hội sau một câu nói đùa của diễn viên Lê Dương Bảo Lâm và thường được dùng để trêu chứ không phải để chê. TS Đỗ Anh Vũ (Viện Ngôn ngữ học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) từng giải đáp trên VOV2 các cặp «đạt/đoạt», «hàng/hằng», «giành/dành», «rời/dời», đều là những cặp dễ lẫn vì nghe gần giống.^{33 Phân biệt một số cặp từ có cách phát âm và ngữ nghĩa gần giống nhau (vov.gov.vn)} Cùng kiểu đó, «che giấu» và «che dấu» là cặp nữa dễ nhầm khi viết nhanh trên điện thoại.

Đọc thêm: Chôn giấu hay chôn dấu, từ nào mới đúng chính tả

Gia nhập nói tiếng Anh thế nào

Khi phải viết thư hay hồ sơ bằng tiếng Anh, «gia nhập» không dịch bằng một từ duy nhất. Tùy ngữ cảnh, người viết chọn join khi vào một tổ chức, câu lạc bộ; enter khi vào một thị trường; enroll khi ghi danh một khóa học; access khi được cấp quyền vào một hệ thống.

Chọn sai động từ thì câu vẫn hiểu được nhưng lệch sắc thái. Một lá thư xin việc dùng enter nghe như đang xâm nhập, trong khi join mới là cùng vào làm việc với một tập thể. Với câu lạc bộ thể thao hay hiệp hội nghề nghiệp, join là lựa chọn gần nghĩa nhất; còn với một khóa đào tạo ngắn hạn, enroll mới đúng việc ghi danh.

Giữ chữ gia đúng trong giấy tờ

Trong đơn xin việc, hồ sơ nhập ngũ, hợp đồng hay bài đăng chính thức, một chữ sai chính tả làm người đọc chậm lại và nghi ngờ phần còn lại của văn bản. Dùng sai từ còn có thể gây hiểu lầm về nội dung, nhất là khi câu văn nói về tư cách thành viên hay quyền lợi.

Ba việc giữ cho bài viết sạch: đọc thành tiếng những câu có chữ «gia» và «ra»; viết lại vài câu chứa «gia nhập» cho quen tay; tra từ điển khi còn lấn cấn. Ô Kiểm tra chính tả của trang trả kết quả ngay khi dán đoạn văn vào, tiện cho người viết trên điện thoại.

Với những chỗ không chắc, mục chính tả có sẵn các cặp từ cùng kiểu để đối chiếu trước khi gửi đi. Câu hỏi gia nhập hay ra nhập đúng chính tả đến đây thì đã có đáp án, và việc còn lại chỉ là sửa một chữ trong bản nháp đang mở.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.