Sống & yêu thương
Duy trì tình bạn khi bận rộn bằng những tín hiệu nhỏ đều đặn
Theo dõi 724 người suốt 85 năm, nghiên cứu của Đại học Harvard kết luận các mối quan hệ tích cực mới là thứ giúp con người hạnh phúc, khỏe mạnh và sống lâu hơn. Vậy duy trì tình bạn khi bận rộn bằng cách nào, và bắt đầu từ đâu?
Cuộc sống càng bận, danh sách người dưng trên điện thoại càng dài, còn số người thật sự thân thiết lại càng ngắn. Nhiều người chỉ nhận ra điều đó khi cần một chỗ để tâm sự mà lật hết danh bạ vẫn không biết gọi cho ai. Duy trì tình bạn trong guồng quay như vậy cần cách làm rõ ràng, một câu hứa suông “lúc nào rảnh thì gặp” không đủ.
Bốn bước dưới đây đi từ việc nhìn lại các mối quan hệ đang có, đến cách hẹn gặp, cách giữ lễ nghi và cả chuyện tiền bạc giữa những người bạn lâu năm. Mỗi bước đều có thể bắt đầu ngay trong tuần này, không cần chờ dịp đặc biệt.
Khi tình bạn bị bỏ quên
Tình bạn là mối quan hệ hai chiều, được gây dựng bằng lòng tin, thời gian và sự chân thành, không liên quan đến huyết thống. Những tình bạn bền chặt thường có điểm chung: sự đồng cảm, trung thực, lòng trung thành, khả năng tha thứ và cảm giác được là chính mình khi ở bên nhau.3
Tình bạn không mọc lên trong một sớm một chiều. Theo Đại học Purdue, tình bạn hình thành trong giai đoạn giáo dục sau trung học kéo dài hơn những tình bạn hình thành trước đó.3 Nghĩa là càng có thời gian vun đắp, mối quan hệ càng bền.
Chiều ngược lại, khoảng 15% trẻ em không có bạn bè trong thời gian dài, ít nhất sáu tháng.3 Khi không được chăm sóc, kết nối có thể phai nhạt âm thầm mà người trong cuộc không nhận ra. Cuộc sống bận rộn làm điều tương tự với người trưởng thành: guồng quay cơm áo gạo tiền khiến nhiều người bỏ quên bạn cũ lâu năm, đến khi nhận ra thì tình cảm đã khác ban đầu.
Ở tuổi trưởng thành, khác biệt về kinh nghiệm, lối sống và nghề nghiệp sau nhiều năm khiến những người từng thân thiết dần xa cách. Khó tìm lại tiếng nói chung cũng từ đó mà ra. Thử hình dung hai người bạn cũ từng thân như anh em. Sau vài năm, mỗi người bận con nhỏ và hạn chót công việc; giữa họ chỉ còn thỉnh thoảng vài cái tim thả dưới ảnh đăng trên mạng.
Không ai chủ động rời xa ai, chỉ là không ai còn dành thời gian.
Duy trì tình bạn từ hai phía
Trước khi tìm cách giữ bạn bè lâu dài, cần hiểu tình huống từ cả hai phía. Mỗi người trưởng thành đều có mối bận tâm riêng: người chăm con nhỏ, người gồng công việc, người lo cha mẹ già. Sự khác biệt về hoàn cảnh ấy khiến một buổi hẹn đơn giản cũng phải dời đi dời lại nhiều lần.
Trong khi đó, hai nỗi sợ âm thầm điều khiển cách người ta cư xử với bạn cũ. Một bên sợ bị quên, nên càng không dám nhắn trước. Một bên sợ bị so sánh, sợ thấy mình thua kém bạn đồng trang lứa nên né gặp mặt. So đo cuộc sống của mình với bè bạn dễ làm tình bạn rạn nứt, khiến người ta hoài nghi về con đường mình đã chọn. Cách thoát là tập trung vào hướng đi của mình thay vì tự trách.
Còn một lý do ít được nói ra: tiền bạc. Kiếm hụt đôi khi khiến một vài người trong nhóm liên tục xin lỗi bận; nếu họ không chia sẻ, người kia dễ hiểu lầm rằng họ không muốn kết nối. Một người cứ trốn gặp mặt, hóa ra đang gồng chi phí và ngại nói ra. Khi bạn bè thăm hỏi nhau về gia đình, công việc, mọi người hiểu rõ hoàn cảnh của nhau để tìm cách gặp gỡ phù hợp.
Tuy vậy, khả năng giữ bạn bắt đầu từ trạng thái nội tâm, trước cả chuyện xếp lịch. Người con hiếu thảo, biết ơn cha mẹ, sống nhẹ lòng là người dễ kết giao bạn bè nhất. Khi lòng mình thanh thản, người ta tự nhiên dễ gần hơn, và người đối diện cảm nhận được điều đó.
Bước 1: Xem lại các mối quan hệ
Việc đầu tiên là nhìn lại toàn bộ những kết nối mình đang có, chưa vội nhắn tin cho ai.
Nghiên cứu Harvard đề xuất trả lời bảy câu hỏi về các dạng hỗ trợ trong đời sống xã hội. Khi khủng hoảng, gọi cho ai để cảm thấy an toàn? Muốn học hỏi và phát triển, ai là người bàn bạc cùng? Ai có thể tâm sự những chuyện tình cảm kín đáo? Ai khẳng định bản sắc và chia sẻ kinh nghiệm? Ai là người cho sự thân mật lãng mạn? Ai giúp về thông tin và việc thực tế? Cuối cùng, ai làm cho mình vui vẻ, thư giãn?
Trả lời xong, nhìn vào câu hỏi chưa có đáp án. Đó chính là lĩnh vực mình đang thiếu sự hỗ trợ. Có người nhận ra mình có người để gọi khi khủng hoảng nhưng không có ai để đi chơi thư giãn; có người ngược lại, đám bạn vui vẻ đầy nhà nhưng không ai đủ gần để tâm sự. Bộ câu hỏi này biến việc duy trì tình bạn từ mong muốn chung chung thành việc cụ thể: biết mình thiếu kết nối ở đâu, rồi chọn đúng người để nối lại.
Harvard khẳng định thêm: không bao giờ quá muộn để tăng cường một kết nối quan trọng, dù chỉ bằng một câu hỏi đáng suy nghĩ hay một khoảnh khắc quan tâm đặc biệt. Nghĩa là một tin nhắn hỏi thăm đúng người vừa nghĩ tới trong bảy câu hỏi trên đã là bước đầu tiên.
Đọc thêm: Tình yêu không khoảng cách có thực? 5 dấu hiệu bền vững
Bước 2: Hẹn gặp có kế hoạch
Khi ai cũng tất bật với cuộc sống riêng, lời hẹn kiểu “lúc nào rảnh thì đi cà phê” gần như không bao giờ thành hiện thực với bạn bè lâu năm. Vì thế, cách làm hiệu quả hơn là cùng lên kế hoạch trước, để mỗi người sắp xếp thời gian và dễ gặp mặt hơn.
Kịch bản thường thấy ở những nhóm bạn giữ được thói quen này: một buổi ăn quán bình dân cuối tháng, hẹn từ tuần trước, ai cũng chủ động chặn lịch ngay khi nghe đề xuất. Ngày giờ cố định trước khiến việc gặp nhau trở thành một mục trong lịch, thay vì một lời hứa treo lơ lửng.
Chọn địa điểm cũng cần khéo. Ở tuổi trưởng thành, vấn đề tài chính ảnh hưởng đến việc họp mặt; hiểu tình trạng tài chính của nhau giúp cả nhóm chọn nơi giá cả vừa phải để ai cũng tham gia được. Một quán cơm bình dân mà đủ cả nhóm vẫn hơn nhà hàng sang luôn vắng một hai người vì ngại chi tiêu.
Với người bạn lâu ngày không gặp, đừng e ngại khi câu chuyện của mình không còn điểm tương đồng. Cởi mở chia sẻ những điều mới mẻ trong cuộc sống chính là cách để hai bên hiểu nhau, thông cảm và kéo tình bạn thêm gần. Khi không biết bắt đầu từ đâu, nghĩ đến lý do hai người từng thành bạn: những kỷ niệm cũ, những trò đùa riêng chính là chất keo hàn gắn mỗi lần gặp lại.
Còn việc tạo kỷ niệm mới thì không nhất thiết phải cùng làm điều gì lớn. Chỉ cần ngồi lại trò chuyện về những khó khăn đã trải qua, thành tích đạt được, mong muốn cho tương lai cũng đủ kéo mọi người lại gần nhau. Hai người lâu ngày không gặp, chỉ một buổi cà phê kể chuyện chuyển việc và chuyện con bắt đầu đi học đã thấy gần nhau trở lại. Khi có thời gian rảnh, cùng khám phá một sở thích mới hay đi du lịch vẫn tạo nên những kỷ niệm chung đậm nét hơn. Công nghệ ngày nay cũng giúp giữ liên lạc dễ dàng hơn rất nhiều, nên khoảng cách địa lý không còn là cớ. Đây chính là cách duy trì tình bạn bền nhất khi ai cũng bận.
Bước 3: Giữ lễ nghi, chừng mực
Thân thiết dễ khiến người ta quên lễ nghi trong giao tiếp hằng ngày, nhưng dù quan hệ bền chặt đến mấy, lễ nghi vẫn phải giữ.
Những giới hạn cần giữ khá cụ thể. Không dùng đồ của bạn bè như của mình mà không hỏi, vì điều đó làm người ta đau lòng. Đùa vui nhưng không vượt quá giới hạn, không thử thách lòng tự trọng của người khác. Dù thân đến đâu cũng giữ khoảng cách với vợ, chồng hay người yêu của bạn mình. Nếu nảy sinh suy nghĩ không hợp lý với bạn đời của bạn thân, hãy dừng lại ngay, đừng để rơi vào vũng lầy tình cảm.
Riêng chuyện nhờ vả, khi được nhờ, nên suy nghĩ xem mình có đủ thời gian và năng lực hay không rồi mới quyết định; đừng đồng ý quá nhanh, cũng đừng từ chối quá chậm.
Đọc thêm: Tiếng Anh giao tiếp cho người mới bắt đầu từ con số 0
Bước 4: Nói đúng nơi, đúng lúc
Nguyên tắc đầu tiên khi giao tiếp về chuyện bạn bè là nói đúng nơi, đúng người, đúng lúc, đúng chỗ. Một câu chuyện vô hại ở bàn hai người có thể thành tai tiếng khi được kể lại trước những người không cùng hoàn cảnh.
Trên nền nguyên tắc ấy, có những điều cấm kỵ rõ ràng. Không hùa theo bàn tán, phán xét người thứ ba, vì không biết có “tai vách mạch rừng” hay không. Cũng đừng vội phán xét bạn của người bạn mình khi chưa hiểu rõ; im lặng đúng cách chính là tôn trọng tình bạn. Khi một người phàn nàn về cha mẹ mình, người bạn tốt không đổ thêm dầu vào lửa, vì đó là chuyện nội bộ gia đình họ. Cũng đừng coi bí mật người khác tin tưởng kể cho mình làm món quà để kết thân với người khác, vì như vậy là làm tổn thương người đã tin tưởng mình.1
Trong một buổi họp nhóm, nếu có người kể chuyện riêng của một người bạn vắng mặt, cách xử lý của người giữ được tình bạn lâu dài là lặng lẽ chuyển hướng câu chuyện. Hoặc nói một câu gợi nhớ nguyên tắc chung: “Chuyện người ta nhờ kể riêng thì để người ta tự kể thì hơn”. Không cần lên lớp ai cả.
Tiền bạc và sự hiểu lầm
Một góc ít được nói tới: tình bạn bền vững cần sự trao đổi lợi ích ngang giá từ cả hai phía, không tận dụng theo một chiều. Kết bạn vì tính cách đối phương mang lại cảm giác thoải mái cũng là một dạng lợi ích tinh thần. Hai bên cho đi và nhận lại cân bằng thì tình bạn mới chịu được thời gian.
Bị bạn bè nhờ vả là dấu hiệu mình có giá trị và năng lực, không đáng giận. Người bạn nhờ giúp chuyển nhà, thay vì khó chịu, nên xem đó là dấu hiệu mình đáng tin. Chuyện vay mượn càng cần nguyên tắc rõ ràng: vay tiền bạn bè thì trả đúng hẹn, vì chữ tín là tiêu chí cơ bản của nhân cách. Tuy vậy, ngay cả với bạn thân cũng không nên tiết lộ hết mọi điểm mấu chốt về tiền bạc của bản thân. Người làm kinh doanh càng phải nhớ: bí mật kinh doanh không tiết lộ cho bất cứ ai, vì lòng người khó đoán. Giữ một khoảng riêng về tài chính vẫn có thể tin bạn; đó là cách bảo vệ cả hai khỏi rắc rối không cần thiết.
Bị hiểu lầm là điều không tránh khỏi, và không phải chuyện gì cũng cần giải thích; người thực sự hiểu mình thì không cần giải thích.2
Khi có bất đồng, cách nói quan trọng không kém nội dung. Trong giao tiếp, càng “lên giọng” thì cuộc đối thoại càng khó tiếp tục.2 Kiểm soát giọng nói và cách nói năng vì thế là điều cần thiết cho mọi mối quan hệ muốn bền lâu. Một lời góp ý nói nhỏ, chậm, ở nơi riêng tư giữ được tình bạn; cùng lời ấy mà nói to giữa đám đông thì khó mà thu hồi.
Cũng đừng giữ thói quen “mình luôn luôn đúng, cấm người khác cãi”, vì thói quen ấy sớm muộn khiến người ta bị cô lập, mất bạn.1 Lời nói chân thật, ngay thẳng bao giờ cũng được lòng người hơn lời nói ẩn ý, móc mỉa.1 Có sai thì sửa, vì đổ lỗi cho người khác không những không khiến mình tốt lên mà còn làm rạn nứt tình bạn.1 Nhìn người khác với định kiến thường khiến ta đánh giá sai lầm, còn buông bỏ thành kiến giúp phát hiện nhiều điều đẹp trong bản tính con người.2
Một tin nhắn hỏi thăm gửi cho người vừa nghĩ tới trong bộ bảy câu hỏi của Harvard đã là cách duy trì tình bạn đơn giản nhất mà ai cũng làm được.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.