Phong tục
Cô dâu Trung Quốc chọn đám cưới 4 không, bỏ xe hoa, MC và quay phim
Báo Lao động nhận định điều cần thiết là trả lại quyền lựa chọn cho cô dâu, chú rể, thay vì phủ nhận truyền thống hay cổ súy mô hình “4 không”. Một hôn lễ giản đơn ở Trung Quốc đang khiến nhiều người xem lại cách tổ chức đám cưới.
Một đám cưới ở thành phố Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc) vừa gây chú ý vì làm ngược khuôn mẫu.1 Chị Chu và anh Vương, đều sinh sau năm 1995, đang làm việc tại Thượng Hải. Hai người về quê nhà tổ chức tiệc cưới mà không có xe hoa, không người dẫn chương trình, không đội quay phim, thậm chí không đón dâu ở nhà gái.1
Đám cưới “4 không” là tên gọi cho hôn lễ giản đơn, bỏ nhiều nghi thức quen thuộc theo bốn tiêu chí. Xu hướng này đang lan rộng trong giới trẻ Trung Quốc và bắt đầu được bàn luận ở Việt Nam. Hỏi làm vậy có được không mới chỉ là bề nổi. Sâu hơn là hôn lễ cuối cùng dành cho ai, cho cô dâu chú rể hay cho khách mời và thể diện của hai họ.
Bốn điều không của cô dâu chú rể
Bốn tiêu chí được báo Lao động nêu ra gồm: bỏ lễ đón dâu ở nhà gái, bỏ đoàn xe sang, bỏ MC và bỏ đội quay phim ghi hình buổi lễ.1 Kiểm tra lại, báo Tuổi Trẻ xác nhận đúng bốn hạng mục này. Cặp đôi ở Ninh Ba còn cắt thêm các phần ngoài bốn tiêu chí chính, như chuyên viên trang điểm theo sát hay ekip chụp ảnh trong ngày lễ.
Danh sách khách mời cũng được làm gọn. Không có phù dâu, phù rể, và các trò đùa quá trớn cũng bị loại khỏi tiệc.1 Hệ quả là cảnh “náo hôn” - những màn trêu chọc cô dâu chú rể khá phổ biến ở một số đám cưới Trung Quốc - không có đất diễn.3
Ngày diễn ra tiệc khác hẳn khuôn mẫu quen thuộc. Tại hội trường, màn hình LED chỉ hiển thị lời nhắn cảm ơn khách mời kèm lời mời dùng bữa thoải mái. Bố chị Chu đứng lên phát biểu đúng 41 giây, cảm ơn khách và chúc mọi người ngon miệng, sau đó tiệc bắt đầu ngay.1
Lý do chị Chu đưa ra rất đời. Hai vợ chồng vốn hướng nội, ngại náo nhiệt, cũng không muốn làm phiền người thân.3 Dự nhiều đám cưới lớn và thấy người thân mệt mỏi, chị quyết định làm gọn hôn lễ để bố mẹ không căng thẳng đến mức đổ bệnh.1 Với phần quay phim, chị tính thẳng: sau ngày cưới sẽ chẳng mấy ai mở video ra xem lại, nên thuê là thừa. Ngược lại, chị coi trọng ảnh cưới nên cặp đôi vẫn đi chụp tại núi Tuyết Ngọc Long, tỉnh Vân Nam.3
Điều đáng nói là những phần bị cắt bỏ đều thuộc về hình thức.
Vì sao giới trẻ chọn giản lược
Con số đầu tiên cần biết nằm ở chi phí. Nghiên cứu của Tencent Guyu Data công bố năm 2021 cho thấy trung bình một đám cưới ở Trung Quốc tốn khoảng 174.000 nhân dân tệ, tương đương 600 triệu đồng. Mức này gấp 8 lần lương trung bình hàng tháng của một cặp vợ chồng trẻ, và là lý do chính khiến giới trẻ từ chối phong tục cưới hỏi truyền thống.
Tỷ lệ ấy nói lên nhiều điều. Khi chi phí hôn lễ ngang bằng cả năm trời tiết kiệm, việc cắt giảm nghi thức trở thành lựa chọn thực dụng thay vì một trào lưu hình thức. Báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng ghi nhận đám cưới 3 không, 4 không ở Trung Quốc không dừng ở một trường hợp. Làm gọn các nghi lễ xưa như đón dâu hay rót trà mời bố mẹ, từ chối thuê MC, bỏ hẳn khách mời không quen thuộc, thậm chí không có phù dâu, phù rể, nhiều cặp trẻ đang làm như vậy.
Có cả lý do mang màu sắc tư tưởng: rũ bỏ tật gia trưởng xưa và cái nhìn coi vợ là sở hữu của chồng. Vì vậy, một số cặp đôi còn từ chối nhận của hồi môn và yêu cầu lễ trao nhẫn được tổ chức đặc biệt.
Chị Chu lý giải theo hướng trải nghiệm cá nhân. Chị đã thấy không ít gia đình chạy đôn chạy đáo lo hôn lễ đến mức cha mẹ kiệt sức, nên cho rằng một đám cưới khiến bố mẹ mệt đổ bệnh là không đáng. Giáo sư Giả Ngọc Kiều, trường Đại học Cát Lâm, nhìn nhận từ góc độ xã hội: hình thức đám cưới ngày càng đa dạng vì người trẻ đặt quan điểm và trải nghiệm cá nhân lên trên, muốn tự quyết cách tổ chức hôn lễ theo quan niệm của mình.1
Chuyện của chị Chu và anh Vương được truyền thông Trung Quốc chia sẻ rộng rãi và nhận về hai luồng ý kiến. Người ủng hộ cho rằng trong nhiều đám cưới, cô dâu chú rể giống như đang diễn trước khách mời; người khác lại lo đôi trẻ sẽ hối tiếc vì bỏ nghi thức truyền thống.1
Dù hai bên chưa ai thuyết phục được ai, cách tổ chức này vẫn được nhiều người đồng tình, vì giảm được gánh nặng cho gia đình và khách mời cũng hưởng lợi thiết thực.
Ở Việt Nam, làn sóng tương tự cũng đã xuất hiện. Đám cưới không khách mời, hay “Elopement Wedding” (đám cưới chạy trốn), chỉ có cô dâu chú rể.2 Theo bà Nguyễn Hiếu, đại diện Hanabira Wedding, khoảng một năm gần đây số lượng vợ chồng đều là người Việt chọn hình thức này tăng mạnh, gấp 2-3 lần các năm trước.2
Lý do lớn nhất được các cặp đôi nêu ra là tiết kiệm chi phí.2 Cách tổ chức truyền thống có thể tốn hàng trăm triệu đến cả tỷ đồng, còn hình thức này chỉ tốn vài chục triệu đồng, ngang một chuyến du lịch.2
Giản lược nghi thức, không giản lược tiền
Đây là chỗ nhiều người hiểu sai.
Đọc thấy đám cưới 4 không, không ít người tưởng đám cưới này tiết kiệm tối đa, nhưng thực tế cặp đôi ở Ninh Ba không hề thắt lưng buộc bụng ở phần tiệc.
Quy mô cho thấy điều đó. Tiệc cưới ở Đài Châu có 15 bàn, còn tiệc tại quê cô dâu ở thành phố Ninh Ba lên tới 45 bàn, gồm cả bữa trưa và bữa tối, mời hàng trăm khách. Hai người chi 70.000 nhân dân tệ, khoảng 271 triệu đồng, cho hải sản và nhiều món ăn thịnh soạn.1 Theo báo Ninh Ba Buổi Tối, đây là tổng chi phí tiệc ở Ninh Ba, gần 290 triệu đồng, chứ không riêng gì tiền hải sản.3
Thực đơn không phải dạng vừa. Một người bạn làm đầu bếp của bố chị Chu trực tiếp vào bếp, với cua hoàng đế hấp tỏi, hải sâm Liêu Đông nấu cùng kê, bào ngư đen và nhiều món cao cấp khác. Một đám cưới không MC, không quay phim nhưng bàn ăn đầy hải sản quý như vậy, khó gọi là đám cưới đốt tiền ít.
Riêng ảnh cưới tại Lệ Giang, tỉnh Vân Nam, với núi tuyết Ngọc Long làm phông nền, tốn thêm 20.000 nhân dân tệ, khoảng 77,4 triệu đồng.
Phần chi tiêu bất ngờ nhất nằm ở tay khách. Thay phong tục tặng thuốc lá, chị Chu chuẩn bị lì xì 200-300 nhân dân tệ, khoảng 770.000-1.160.000 đồng, cho mỗi khách, vì cho rằng không nhiều người hút thuốc nữa.1 Khách dự tiệc tối ngày 26/9 nhận phong bao 200 nhân dân tệ, khoảng 774.000 đồng; người đã gửi tiền mừng cưới được tặng thêm 100 nhân dân tệ, khoảng 387.000 đồng. Tổng số lì xì lên tới 60.000-70.000 nhân dân tệ, tương đương 232-271 triệu đồng.
Bà Lư, dì của cô dâu, nhận xét đây có lẽ là tiệc cưới ngon nhất bà từng được ăn và nói tiền tổ chức đám cưới gần như đều được khách “ăn hết”. Nói cách khác, giản lược nghi thức và tiết kiệm tiền là hai chuyện khác nhau: cặp đôi này cắt phần hình thức, nhưng đầu tư mạnh vào trải nghiệm thực của người ngồi vào bàn.
Khác biệt thế hệ và chuyện thuyết phục cha mẹ
Rào cản lớn nhất của hôn lễ giản đơn là khác biệt thế hệ, chứ chưa hẳn là tiền. Theo iFeng, với cha mẹ, đám cưới vừa đánh dấu con lập gia đình, vừa là dịp gặp gỡ họ hàng, duy trì quan hệ; số lượng khách và quy mô tiệc đôi khi trở thành thước đo thể diện.1
Với lớp trẻ, chuyện lại khác. Nhiều người sống xa quê, ít quen biết bạn bè, họ hàng của cha mẹ. Khách mời phần lớn thuộc các mối quan hệ của phụ huynh, nên ý muốn của cô dâu chú rể dễ bị xem nhẹ.1
Bối cảnh chính sách cũng đang thay đổi theo hướng nới lỏng. Những năm gần đây, Chính phủ Trung Quốc kêu gọi người dân không tổ chức tiệc cưới xa hoa, hạn chế mức sính lễ quá cao, khuyến khích lễ cưới tập thể, phụ nữ từ chối nhận của hồi môn và tổ chức tiệc cưới tiết kiệm. Khi nhà nước và một bộ phận giới trẻ cùng nghiêng về giản lược, tiếng nói của các cặp đôi trước cha mẹ có thêm điểm tựa.
Ở nhà chị Chu, kết thúc có thể êm thấm. Phụ huynh hai bên lúc đầu không đồng ý, về sau mới gật đầu cho con tự quyết. Người cô của chị ngạc nhiên vì tiệc thiếu nghi thức xưa, nhưng ăn xong vẫn hài lòng và tấm tắc khen đồ ăn ngon.1
Phong tục, quan niệm và phần nên bỏ
Nên tách đám cưới thành ba lớp để bàn. Lớp phong tục là các nghi lễ truyền thống như đón dâu, lễ gia tiên. Lớp quan niệm là ý nghĩ rằng đám cưới đúng nghĩa phải có xe hoa, MC, sân khấu và đội ngũ ghi hình.1 Ngành dịch vụ cưới hỏi củng cố quan niệm này: các gói dịch vụ giúp tổ chức thuận tiện, nhưng cũng khiến khách hàng dần coi đó là chuẩn mực, từ chỗ phục vụ nhu cầu lại định hình nhu cầu.1
Lớp thứ ba là phần nhiều người đồng tình nên bỏ. Đó là cảnh náo hôn trêu chọc quá trớn và sính lễ quá cao: theo phong tục truyền thống Trung Quốc, nhà trai có thể phải chi trả khoảng 100.000 nhân dân tệ, tương đương 344 triệu đồng, cùng các món trang sức cho gia đình nhà gái.
Cô Huang, tổ chức đám cưới ở tỉnh Quảng Đông vào tháng 8/2023, là một ví dụ của lớp thứ nhất và thứ hai gộp lại. Thay vì lễ đón dâu truyền thống, cô và chồng đi bộ trong thành phố cùng bạn bè. Cô không muốn có người dẫn chương trình vì họ chủ yếu là nam giới và “không giỏi dẫn chương trình từ góc độ bình đẳng giới”.
Giữ tinh thần hôn lễ trong nếp mới
Với người Việt, bài học từ hôn lễ giản đơn kiểu này là chọn giữ phần nào cho hợp điều kiện từng nhà, chứ chưa cần sao chép “4 không”. Làn sóng đám cưới không khách mời ở Việt Nam cho thấy đường đi khả thi: chi phí chỉ vài chục triệu đồng, như một chuyến du lịch, trong khi cách truyền thống có thể tốn hàng trăm triệu đến cả tỷ đồng.2
Một cặp đôi sống ở chung cư hoàn toàn có thể chỉ giữ lễ gia tiên tại nhà và một bữa cơm thân mật với hai họ, thay vì rước dâu rình rang giữa phố. Ngày giờ tốt cho lễ cưới vẫn tra được theo lịch âm như người Việt vẫn làm. Còn phần nghi thức nào cần, phần nào bỏ, thì để cô dâu chú rể cùng hai họ ngồi lại thống nhất. Báo Lao Động kết luận cũng giống thế: giữ truyền thống hay chọn đám cưới 4 không là quyền tự quyết của hai người trẻ.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.