Cách tái chế chai nhựa thành chậu hoa, chổi quét và tưới tự động

Bộ Tài nguyên và Môi trường báo cáo trung bình mỗi năm Việt Nam thải ra khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa. Chỉ 10% trong số đó được đem đi tái chế, phần còn lại bị chôn lấp, đốt hoặc thải trực tiếp ra môi trường. Riêng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh mỗi ngày xả ra môi trường khoảng 80 tấn rác thải nhựa.

Con số ấy lớn đến mức nghe có vẻ xa vời với căn hộ vài chục mét vuông.

Nhưng ngay trong thùng rác của mỗi nhà, chai nhựa lại là thứ dễ xử lý nhất.

Cách tái chế chai nhựa thành đồ dùng trong nhà không đòi hỏi máy móc hay kỹ năng đặc biệt. Một con dao rọc giấy, một chiếc kéo, chút keo và vài chục phút rảnh là đủ làm ra hộp bút, chổi quét sân, chậu hoa treo tường hay bình tưới cây. Mỗi mục dưới đây là một sản phẩm, kèm những lỗi hay gặp để tránh làm hỏng công.

Chuẩn bị chai và dụng cụ

Trước khi cắt dán, chuyện chọn chai quyết định sản phẩm có an toàn hay không. Lật đáy chai lên, sẽ thấy một ký hiệu tam giác có số bên trong: số 1 kèm chữ PET/PETE là loại chai nước giải khát phổ biến nhất. Loại này theo khuyến cáo chỉ nên dùng một lần, vì tái sử dụng nhiều lần mà vệ sinh không đúng cách dễ để vi khuẩn tích tụ ở những khe rãnh khó chạm tới.

Với đồ dùng không tiếp xúc thực phẩm như chậu hoa, chổi hay hộp bút, chai PET đã rửa sạch vẫn làm được bình thường.

Điều cần tránh là chai còn mùi hăng của hóa chất, nước xịt hay thuốc bảo vệ thực vật. Những chai này không nên đem làm đồ trong nhà, càng không được dùng đựng thực phẩm. Chai đựng nước lọc, nước mắm, dầu ăn, nước xả vải sau khi rửa kỹ lại là lựa chọn tốt, vì nhựa dày, có tay cầm, cắt dễ dàng.

Về dụng cụ, mọi thứ đều có sẵn trong ngăn kéo của hầu hết gia đình, không cần mua thêm gì đáng kể.

• Dao rọc giấy và kéo: cắt thân chai, cắt sợi làm lông chổi.
• Bút đánh dấu, thước kẻ: phác hình con vật, đường cắt trước khi dao chạm vào nhựa.
• Giấy nhám: chà mịn mép cắt sắc để không trầy tay khi sờ vào.
• Keo nến hoặc keo dán nhựa: ghép đáy với miệng chai, gắn chi tiết trang trí.
• Sơn màu, giấy màu, băng dính màu, mắt giả: hoàn thiện bề mặt sản phẩm.
• Dây thun, que gỗ, đinh: riêng cho việc làm cán chổi.
• Khăn lau và nước rửa: rửa sạch chai trong ngoài, để khô hẳn rồi mới cắt.

Tái chế chai trong bếp

Việc dễ nhất để bắt tay vào là cắt ngang một chai sạch, giữ phần đáy cao vừa đủ cất bút, thước kẻ, rồi bọc vải hoặc dán giấy màu quanh ngoài; trẻ mang đến lớp hay để trên bàn học đều gọn gàng. Chai vuông còn có ưu thế riêng: cắt đáy hai chai cùng cỡ, dùng keo nến gắn khóa kéo vào hai bên là có hộp đựng tai nghe, tiền lẻ. Cần nhiều ngăn thì gắn các chai liền nhau bằng băng dính màu.

Luồn miệng túi nilon qua phần đầu chai đã cắt, mở miệng túi ra ngoài rồi vặn chặt nắp. Gói thực phẩm trong túi sẽ kín hoàn toàn, đỡ mùi tủ lạnh.

Không gian bếp cũng có chỗ cho những sản phẩm lớn hơn. Ghép nhiều chai theo dạng đứng hoặc nằm ngang là có kệ đựng thìa, đũa hay đồ dùng nhỏ trong tủ bếp. Khéo hơn nữa là lọ đựng đồ cá nhân: ghép đầu và đáy một chai bằng keo, rồi gắn ba miệng chai vào một tấm đã khoét sẵn lỗ. Mỗi miệng chai thành một ngăn, vừa đủ cất bàn chải, kem đánh răng và các vật dụng cá nhân nhỏ.

Bàn làm việc cũng được lợi. Đánh dấu hình giá đỡ trên hai mặt chai, cắt theo hình vẽ, chà giấy nhám cho mịn rồi trang trí là có chỗ dựng điện thoại khi xem video hay nghe gọi tay rảnh.

Còn một mẹo nhỏ cho người hay đi chụp ảnh: cắt phần đế chai có đường kính bằng ống kính máy ảnh rồi chụp lên. Ống kính sẽ không bị trầy xước khi bỏ vào balo di chuyển.

Cuối cùng là mẹo ở góc bếp mà ít ai nghĩ tới: tách lòng đỏ trứng. Đập trứng ra bát, lấy một chai nhựa rỗng sạch, bóp nhẹ thân chai cho hơi trong thoát bớt, rồi áp miệng chai vào lòng đỏ và nhả tay. Lòng đỏ được hút nguyên vẹn vào trong chai, đổ sang bát khác, phần lòng trắng để lại không bị vỡ. Cách này nhanh hơn cả việc khều từng chút bằng đôi đũa.

Chổi quét nhà từ vỏ chai

Chổi là sản phẩm nặng ký nhất trong danh sách này. Cần 3-4 chai nhựa khoảng 1,5 lít, thêm dao rọc giấy, kéo, dây thun và một khúc gỗ làm tay cầm. Đây cũng là món đòi hỏi nhiều công đoạn nhất trong các cách tái chế chai nhựa.

Bắt đầu từ chai đầu tiên: cắt bỏ đáy, giữ nguyên thân và cổ, vì phần cổ chính là chỗ gắn cán. Tiếp theo cắt dọc thân chai thành từng sợi mảnh, càng nhỏ thì lông chổi càng mềm và quét càng sạch. Các chai sau bỏ cổ, chỉ giữ phần thân cắt sợi, làm lông bổ sung.

Khi các phần đã sẵn sàng, xếp chồng từng lớp thân chai lên chai có cổ. Đục lỗ gần cổ rồi luồn dây thun qua để buộc chặt, tách các lớp lông cho dễ quét. Cuối cùng đóng que gỗ vào miệng chai bằng đinh, kiểm tra bằng cách cầm cán lắc thử, lông không lung lay là đạt.

Chổi nhựa tự làm có một giới hạn cần biết trước: sợi nhựa cứng có thể xước nền nhà đã hoa văn. Vì vậy sản phẩm này hợp nhất để quét lá khô ngoài sân, trước cửa, thay vì lau dọn trong phòng khách. Người ở căn hộ sàn gỗ nên cân nhắc dùng nó ở ban công hay sân thượng.

Đọc thêm: Tự làm chậu trồng cây từ chai nhựa, thùng gỗ, khăn cũ gần như 0 đồng

Chậu hoa và vườn treo tường

Chai 1,5 lít cắt làm đôi, phần đáy giữ lại làm chậu. Muốn đẹp hơn, phác hình mèo hay thỏ lên thân chai rồi cắt theo đường vẽ, sơn màu trắng, dùng bút khắc gỗ vẽ râu và mắt, sau đó cho đất và hạt mầm vào. Mép cắt nên chà qua giấy nhám để không sắc cạnh khi tưới cây hay trẻ chạm vào.

Với bức tường trống ở ban công, cách trồng treo tận dụng được khoảng không. Dùng dao rọc đục một lỗ dọc thân chai 1,5 lít và bốn lỗ xung quanh để xỏ dây treo lên tường, cho đất và hạt giống vào trong.

Muốn trồng cây nằm ngang, sau khi làm sạch chai, đặt nằm, đục vài lỗ nhỏ ở mặt dưới để thoát nước, cắt một khoảng chữ nhật ở giữa làm cửa gieo hạt. Trước khi cho hỗn hợp đất và phân bón, có thể lót một lớp bìa vào lòng chai để hạn chế nhựa hấp nhiệt. Chi tiết này đáng lưu ý với ban công hướng nắng, vì nhựa nóng nhanh hơn đất trong chậu gốm.

Bình tưới và vòi nước

Cách đơn giản nhất: đục một lỗ nhỏ trên nắp chai, đổ đầy nước, vặn nắp lại là có bình tưới cây; kích thước lỗ quyết định dòng nước, nên thử với ngón tay trước để chỉnh.

Hữu ích hơn cho người hay đi vắng là hệ thống tưới tự động. Cắt bỏ đáy chai, đục vài lỗ trên nắp, úp ngược chai vào chậu cây rồi lấp đất xung quanh cho chai đứng vững. Nước trong chai sẽ men theo các lỗ nắp chảy ra, ngấm vào đất từ từ, đủ nuôi cây trong những ngày cả nhà đi xa mà không sợ úng hay khô. Người trồng cây ban công chọn cách tái chế chai này nhiều nhất.

Trong nhà bếp, khi vòi bồn rửa quá ngắn khiến nước văng ra ngoài, có thể cắt một đoạn chai nhựa lắp nối vào vòi để dẫn dòng nước dài ra đúng chỗ. Muốn tưới cây ngoài ban công, cố định đầu chai kín với vòi nước rồi chọc nhiều lỗ ở phần thân dưới. Nước rơi ra như mưa phùn, nhẹ tay hơn so với mở vòi xối trực tiếp.

Đọc thêm: Yamaha tái chế nhôm làm xi-lanh động cơ, giảm 47.000 tấn CO2 mỗi năm

Đồ chơi và đèn cho bé

Chai nhựa là nguyên liệu an toàn để làm đồ chơi cùng con vào cuối tuần. Heo đựng tiền làm từ chai thế này: cắt chai làm đôi, cắt bỏ thân phần đầu một đoạn khoảng một ngón tay, dán phần đáy và phần đầu lại với nhau bằng keo. Rạch khe nhét tiền trên lưng thành hình chữ nhật khoảng 2x5 cm, đủ lớn để bỏ tiền xu mà không rơi ra. Sơn hoặc dán giấy màu, gắn mắt giả, tai giấy và mũi lên nắp chai là xong.

Nắp chai cũng đáng giá không kém. Ghi từng chữ cái lên nắp bằng bút màu, vẽ 29 chữ cái lên tấm bìa với khoảng cách rộng hơn đường kính nắp, bé vừa chơi vừa học ghép chữ; đợi mực khô rồi mới cho bé dùng. Làm tương tự với các con số là có bảng số học, xâu nhiều nắp đục lỗ thành con rối rắn hay con sâu nhiều màu cũng là trò chơi đơn giản.

Ly nhựa cũng vào cuộc. Gắn cố định hai ly cùng cỡ vào nhau ở phần đáy bằng keo, quấn băng dính màu quanh thân, rồi đục hai lỗ cách nhau 2-3 cm để luồn dây đeo; bé có ngay một chiếc ống nhòm mang theo khi dạo chơi. Ngoài sân, chai nước xả vải nhựa dày lại có sẵn tay cầm. Cắt phần tay cầm và thân là thành chiếc xẻng xúc cát cho bé chơi ở bãi cát hay hố cát.

Đèn Trung thu từ chai 2 lít là công việc hai mẹ con thích nhất. Dán giấy màu thành hình tròn xung quanh thân chai, chừa lại phần cổ và đáy, dán xen kẽ các màu, mỗi màu cách nhau khoảng 50mm. Sau đó cắt theo chiều dọc thành những đoạn nhỏ đường kính khoảng 1cm, chỉ cắt đúng phần giấy vừa dán để tạo độ phồng như quả bầu. Đục lỗ ở chính giữa nắp chai, luồn dây qua để treo vào cán gỗ. Dùng keo nến gắn đèn pin hoặc nến điện ở phần đáy; bóng nào có dây thì luồn ra ngoài qua kẽ hở giữa thân đèn.

Với chai thường, cắt lấy phần thân ở vị trí hai phần ba tính từ đáy lên.^{11 Cách làm đèn Trung thu bằng chai nhựa cho bé cực kỳ đơn giản, sáng tạo (hellobacsi.com)} Dán giấy màu quanh thân, buộc dây ruy băng, rồi dán hai đầu dây thừng vào hai bên miệng chai làm dây cầm. Cho đèn LED vào trong là xong.

Ngoài dịp lễ, đèn từ chai nhựa dùng được quanh năm. Khoét vài lỗ nhỏ trên chai rồi đặt dây đèn LED nhỏ bên trong, ánh sáng hắt ra qua các lỗ thành chiếc đèn ngủ tự làm ấm áp. Làm đèn treo ngoài sân vườn thì khoét đáy chai để lắp đèn và nối dây điện vào, rồi treo lên cao. Nguồn sáng chỉ nên là đèn LED hoặc đèn năng lượng thấp, tránh bóng sợi đốt sinh nhiệt trong lòng chai nhựa; cần chừa lỗ thông gió và không đậy nắp chai.

Sai lầm hay gặp và an toàn

Ba lỗi khiến nhiều công tái chế chai nhựa dở dang đều nằm ở những chi tiết nhỏ. Thứ nhất là lỗ tưới: đục quá to thì nước xả một lần rồi cạn, quá nhỏ thì đất mãi không ẩm. Nên chỉnh kích thước lỗ theo loại cây và thử trước khi lấp đất. Thứ hai là làm đèn mà quên bỏ nắp chai; nhiệt của bóng đèn bị giữ trong lòng chai sẽ nóng dần, vì thế dù làm đèn treo sân vườn hay đèn ngủ, nắp phải được tháo ra. Thứ ba là trồng cây ăn được trong chai từng chứa sản phẩm có BPA; chất này nguy hiểm cho sức khỏe, nên nếu không chắc chắn về loại chai, hãy chọn chai nước lọc đã rửa sạch cho phần trồng rau ăn lá.

Về thao tác, dao rọc giấy nên cắt chậm trên miếng bìa lót, không cắt phần đang cầm trên tay; mép nhựa sau khi cắt luôn sắc, chà giấy nhám ngay. Cổ chai thường dày hơn thân, nên kẹp chặt vào miếng bìa rồi cắt dần từ mép vào. Cứ dập mạnh một nhát, nhựa dễ nứt và để lại cạnh sắc làm đau tay. Khi gắn đèn, chỉ dùng đèn LED hoặc nến điện, không dùng nến lửa thật trong lòng chai nhựa. Việc cuối cùng của mọi công tái chế là dọn dẹp: gom các mẩu nhựa rời vào một túi riêng để bỏ đúng nơi thu gom rác, tránh để chúng vãi xuống cống hay sân vườn.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Cách làm đèn Trung thu bằng chai nhựa cho bé cực kỳ đơn giản, sáng tạo (hellobacsi.com) ↩
• Tái sử dụng chai nhựa có 'rước họa vào thân'? (vnexpress.net)