Nhà & đời sống
Tự làm chậu trồng cây từ chai nhựa, thùng gỗ, khăn cũ gần như 0 đồng
Nhiều người nghĩ muốn trồng cây đẹp phải mua chậu đắt tiền, nhưng một chai nhựa 1,5 lít cắt nằm ngang cũng cho cây phát triển bình thường như trồng trong chậu lớn, miễn là khoét đúng lỗ thoát nước. Tự làm chậu trồng cây từ đồ tái chế gần như không tốn tiền.
Góc ban công chật hẹp, một thùng gỗ đựng hàng bỏ không sau khi chuyển nhà, xấp khăn tắm sờn trong tủ: những thứ này thường được xếp vào danh sách đồ để dành rồi vứt. Trong khi đó, nhiều gia đình vẫn ra cửa hàng mua chậu nhựa, chậu men gốm với giá không hề rẻ, dù chậu trồng cây cảnh hoàn toàn có thể tự tạo ra từ chính những vật liệu ấy.
Tự làm chậu trồng cây từ những thứ tưởng là rác ấy gần như không tốn đồng nào.
Lợi ích của việc làm chậu cây từ đồ tái chế không dừng ở tiền bạc. Tái chế là quá trình thu gom, xử lý rác thải hoặc vật liệu không cần thiết thành vật liệu mới, giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính.3 Một chiếc chậu gỗ cũ khi hết dùng cũng phân hủy trong môi trường mà không gây tác hại, thậm chí trở thành phân bón.
Lỗ thoát nước quyết định cây sống
Thử hình dung một người mới ra ở riêng gieo hạt vào chiếc cốc nhựa nguyên đáy, đặt trên bậu cửa, tưới nước đều đặn mỗi sáng. Hai tuần sau lá vàng dần, nhổ lên thì thấy cả búi rễ thâm đen, bốc mùi. Nguyên nhân không nằm ở thiếu chăm: nước tưới đọng lại đáy cốc, không có chỗ thoát.
Rễ cây cần thở. Khi nước chiếm hết khe hở trong đất, không khí không vào được, rễ ngộp nước rồi thối dần. Với những loại ưa khô như nha đam, đất liên tục ẩm và chậu thoát nước kém khiến rễ dễ gặp vấn đề hơn cả thiếu nước, nên phải chờ đất khô tương đối rồi mới tưới.1 Vì vậy, chậu cây tự làm tại nhà, dù từ chai nhựa, thùng gỗ hay lon thiếc, đều bắt buộc phải có lỗ thoát nước ở đáy.
Cách khoét lỗ thay đổi theo vật liệu. Với chai nhựa và hộp nhựa mỏng, dùng đinh hoặc đầu kéo hơ nóng đục vài lỗ nhỏ ở đáy là đủ. Với thùng gỗ, cần khoan điện gắn mũi khoan đường kính 1-2 cm, khoan 4-6 lỗ ở đáy, xếp cách nhau đều. Lỗ đủ lớn để nước thoát nhanh nhưng không đến mức đất rơi ra ngoài. Với lon thiếc cứng hơn, đặt lon lên tấm gỗ, dùng đinh và búa đóng vài lỗ nhỏ ở đáy.
Bên dưới lỗ nên lót một lớp sỏi hoặc đá nhỏ dày khoảng 2-3 cm để tạo lớp thoát nước, rồi mới cho đất trồng vào. Với chậu gỗ, có thể lót thêm lớp vải lọc geotextile lên trên lớp sỏi để đất không lọt xuống làm nghẹt lỗ.
Lỗ thoát nước còn giúp một việc ít người để ý: rửa muối. Ít nhất mỗi tháng một lần nên tưới đẫm cho chậu cây cảnh, để lượng muối thừa trong đất thoát ra qua lỗ đáy.2 Đất khô quá làm muối tích lại, nhìn thấy qua mảng màu hơi trắng trên mặt đất hoặc rìa chậu.2 Chậu không lỗ thì muối không có đường ra, đất ngày càng mặn, cây héo dù bón phân đúng.
Chai nhựa nằm ngang treo tường
Trong các cách tự làm chậu trồng cây, chai nhựa là vật liệu dễ kiếm nhất trong nhà và cũng cho ra nhiều kiểu chậu nhất. Kiểu phù hợp với căn hộ nhỏ nhất là vườn treo từ chai nằm ngang, treo dọc theo tường hoặc lan can ban công.
Cách làm như sau. Đặt chai nằm ngang, dùng thanh sắt nhọn đầu hơ nóng đục 4 lỗ ở hai phía chai để luồn dây treo, sau đó khoét phần chính giữa chai một miệng rộng rồi cho đất trồng vào. Trước khi cắt, đánh dấu đường cắt bằng bút dạ không trôi, có thể dùng thước kẻ kim loại để cắt sát theo cạnh; dùng dao rọc giấy lưỡi mới, cắt chậm và đều tay.
Cạnh nhựa sau khi cắt rất sắc, có thể cứa vào tay lúc trồng và tưới. Có ba cách xử lý: chà nhẹ bằng giấy nhám mịn, lướt lưỡi dao hơ nóng để làm chảy phần nhựa nhọn, hoặc dán băng keo quanh miệng chậu. Ai muốn chậu đẹp hơn thì sơn acrylic, sơn phun, dán giấy báo cũ hoặc quấn dây thừng quanh thân chai.
Với chai 1,5 lít, cây trồng trong kiểu vườn treo nằm ngang này phát triển bình thường như trồng trong chậu lớn hay trồng trực tiếp ngoài vườn. Một căn hộ studio không có sân vẫn có thể có hàng chục cây rau ăn lá nhờ dải chai nằm ngang xếp xen kẽ treo dọc ban công, không chiếm một mét vuông sàn nào.
Kiểu thứ hai dành cho ai thích treo thẳng đứng: cắt đôi chai, đục lỗ ở đáy để thoát nước, làm vành miệng bằng thép để treo tường hoặc đặt lên giá đỡ; nhớ cắt phần đáy chai đủ dài để chứa đủ đất cho cây sinh trưởng. Nửa thân chai còn nắp cũng dùng được, treo thành dàn thẳng đứng, các chậu xếp chồng lên nhau mà không tốn diện tích.
Kệ chai nối tiếp tưới một lần
Cách làm chậu cây từ đồ tái chế thông thường dừng ở việc biến một chai thành một chậu. Nhưng có một cách xếp đặt thông minh hơn: nối các chai thành kệ theo tầng, để nước tưới tự chảy từ chai trên xuống các chai dưới.
Người làm chỉ cần tưới chai trên cùng, cả dàn cây dưới đều được ẩm.
Nguyên tắc đơn giản: mỗi chai trồng một cây, các chai đặt so le theo tầng, chai trên cao hơn chai dưới một chút. Nước tưới ở tầng trên thấm qua lỗ thoát nước, chảy từ từ xuống tầng dưới, tiếp tục xuống tầng nữa. Nhờ vậy tưới ít nước mà đất vẫn ẩm tối đa, và công tưới giảm hẳn: người thuê trọ bận cả tuần chỉ cần tưới chai trên cùng của kệ ba tầng, hai tầng dưới tự ẩm.
Kệ này hợp với rau ăn lá, loại cây không cần chậu sâu. Nếu nhà không có tường để treo, xếp các chậu chai lên một kệ gỗ theo tầng cũng được. Ai muốn gọn hơn nữa có thể làm chậu tự tưới từ vỏ chai nước ngọt cũ, nước dự trữ ở phần dưới thấm dần lên gốc.
Kiểu xếp tầng còn mở ra nhiều dáng khác: các chậu chai xếp thành từng lớp tam giác trông như cây thông, hoặc thành vườn kim tự tháp có hệ thống tưới chảy từ đỉnh xuống đáy, tiết kiệm thời gian tưới mỗi ngày. Những dải chai sơn nhiều màu còn được các quán cà phê ưa chuộng để trang trí tường, nên treo ở nhà cũng không kém phần đẹp.
Đọc thêm: Yamaha tái chế nhôm làm xi-lanh động cơ, giảm 47.000 tấn CO2 mỗi năm
Thùng gỗ và pallet cũ
Gỗ cho cảm giác ấm và bền hơn nhựa, mà nguyên liệu thì nằm ngay quanh nhà. Nguyên liệu chính để làm chậu gỗ là gỗ pallet, những tấm gỗ nhỏ thường là gỗ tràm, gỗ thông hoặc cao su; làm một chiếc chậu đơn giản chỉ cần 5 tấm, trong đó 4 tấm làm thành và 1 tấm làm đáy. Trước khi cưa ghép, nên phác họa bản vẽ thiết kế để hình dung chi tiết, cấu tạo và vật dụng cần chuẩn bị.
Nếu không muốn ghép từ đầu, một thùng gỗ đựng hàng sẵn có là lựa chọn nhanh hơn. Thùng nên làm từ gỗ chịu ẩm tốt như gỗ thông, gỗ sồi, dài khoảng 60-80 cm; có thể tận dụng thùng đã có sẵn hoặc mua giá rẻ ở chợ đồ cũ. Công đoạn làm lại gồm ba việc: vệ sinh bề mặt bằng bàn chải cứng và nước xà phòng, dùng giấy nhám hạt 120-180 làm phẳng các góc sắc, rồi phun sơn gỗ chịu nước và để khô 24 giờ để kéo dài tuổi thọ thùng trong môi trường ẩm ướt.
Đáy thùng khoan 4-6 lỗ bằng khoan điện cầm tay, mũi khoan 1-2 cm, đeo găng tay khi làm việc với gỗ; thùng nào có dấu hiệu mục nát hoặc nứt sâu thì bỏ, đừng tiếc. Sau đó lót lớp đá sỏi dày 2-3 cm, có thể thêm lớp vải lọc geotextile ngăn đất lọt xuống.
Một thùng gỗ đựng hàng dài 60 cm bỏ không trong góc kho có thể trở thành chậu trồng rau lớn trên sân thượng. Chỉ cần rửa sạch, khoan 5 lỗ đáy và phun sơn, chi phí gần như 0 đồng. Nếu phải mua, pallet gỗ tạp đã qua sử dụng khoảng 50.000 đồng một pallet, pallet gỗ thông đã qua sử dụng 60.000-100.000 đồng một pallet, theo số liệu nhà cung cấp công bố tháng 4/2024.
Chậu xi măng từ vải cũ
Ít ai ngờ chiếc khăn tắm sờn có thể thành chậu. Cách làm chậu xi măng từ vải không cần khuôn cứng, cho ra sản phẩm mang phong cách handmade với nếp gấp tự nhiên, hợp người yêu cái đẹp mộc mạc.
Trộn xi măng loãng hơn bình thường để khăn dễ thấm, nhúng khăn hoặc mảnh vải cũ vào hỗn hợp sao cho tất cả sợi vải được phủ đều. Sau đó đắp khăn lên một chiếc xô đang úp ngược hoặc lên khuôn có dáng mềm, để nếp gấp tự hình thành; chờ 48-72 giờ cho khăn cứng hẳn là có chậu. Muốn đẹp hơn thì sơn màu rustic, giả đá, hoặc để nguyên màu xi măng.
Một chiếc khăn tắm cũ sờn ở góc phòng tắm, nhúng xi măng, úp lên chiếc xô, hai đến ba ngày sau thành chậu có nếp gấp tự nhiên để trồng xương rồng, nhìn như đồ mua ở tiệm gốm thủ công. Điều cần nhớ: dù chậu mềm dẻo khi làm, vẫn phải tạo lỗ thoát nước để cây dễ sinh trưởng và tránh úng rễ.
Đọc thêm: Giá khám mỗi Bệnh viện Chợ Rẫy: 50.600 đồng một lượt và cách giảm chi phí
Chậu hình thú cho trẻ
Biến đồ bỏ đi trong nhà thành chậu cây dễ thương là cách hay nhất để kéo con nhỏ vào việc trồng cây. Cha mẹ hướng dẫn trẻ cắt chai nhựa hoặc hộp nhựa cũ thành hình thú cưng, ô tô, sơn màu phù hợp không gian, đổ đất và gieo hạt. Chậu chai hình động vật đáng yêu thu hút trẻ, giúp truyền cảm hứng yêu thiên nhiên từ sớm.
Lon thiếc cũng là nguyên liệu tốt. Rửa sạch lon, dùng đồ khui hộp hoặc giấy nhám làm mịn miệng lon để tránh sắc cạnh, rồi dùng đinh và búa đóng vài lỗ nhỏ ở đáy để thoát nước. Muốn đẹp, sơn màu, dán vải bằng keo, hoặc dán giấy dán tường và giấy báo cũ quanh thân lon.
Đồ chơi cũ chờ ngày vứt cũng có vai trò riêng. Chiếc xe tải đồ chơi bỏ quên dưới gầm giường được chở đầy đất, gieo hạt mầm, và trở thành chậu cây bé xíu trên bàn học của trẻ. Cốc, bát cũ làm chậu rồi trang trí bằng món đồ chơi thừa cũng ra sản phẩm ngộ nghĩnh không kém.
Hiểu lầm về chậu tái chế
Nhiều người trồng cây thấy vòng trắng bám quanh miệng chai hoặc rìa chậu thường lo rằng chậu nhựa tái chế độc, hại cây. Thực ra đó là muối thừa trong đất kết lại, dấu hiệu cho thấy đã lâu không tưới đẫm để muối thoát qua lỗ đáy. Chậu nhựa không phải thủ phạm; cách tưới mới là vấn đề.
Điều duy nhất cần lưu ý với chậu nhựa là nguồn gốc: một số chậu nhựa giá rẻ chứa Bisphenol A, hợp chất này có thể ngấm vào cây trong quá trình tưới nước và ảnh hưởng sức khỏe con người, nên chọn chậu có nguồn gốc rõ ràng. Chai nước uống, hộp đựng thực phẩm từng dùng trong nhà thì yên tâm hơn, vì vốn được làm để tiếp xúc với thức ăn.
Còn một sai lầm nằm ở chậu chứ không ở vật liệu: chuyển cây từ chậu nhỏ sang chậu lớn chỉ trong một lần khiến bầu đất giữ ẩm nhiều hơn mức cây hấp thụ kịp thời, dẫn đến ngập úng.2 Khi rễ mọc chui ra khỏi lỗ thoát nước ở đáy, hoặc tán lá mới mọc rất nhỏ và chậm, đó là lúc cây cần thay chậu.2 Tốt nhất là tăng cỡ chậu từng nấc. Bất kể chậu mới là chai nhựa, thùng gỗ hay khăn thấm xi măng, lỗ thoát nước vẫn là thứ đầu tiên cần kiểm tra trước khi cho đất vào.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- 4 lý do nên trồng cây nha đam trong nhà (cafef.vn) ↩
- Những sai lầm cần tránh khi trồng cây cảnh trong nhà (giadinh.suckhoedoisong.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d
- Tái chế (Wikipedia) ↩