Ngày lễ
Ý nghĩa và nguồn gốc ngày Valentine trắng 14/3 từ Nhật Bản
Ý nghĩa và nguồn gốc ngày Valentine trắng 14/3 là gì mà giới trẻ châu Á lại có thêm một ngày tặng quà chỉ một tháng sau Lễ Tình nhân? Đây là ngày hồi đáp cho người đã nhận quà hôm 14/2, và nó ra đời từ một câu chuyện khá bất ngờ ở Nhật Bản.
Ngày 14/3 vốn là ngày hồi đáp.1 Ai được tặng hoa hay socola hôm 14/2 thì hôm nay trả lại tình cảm ấy bằng một món quà hoặc một lời nói thật lòng. Gói gọn trong một câu, đó là ý nghĩa và nguồn gốc ngày Valentine trắng 14/3.
Ngày lễ này gắn chặt với Nhật Bản, nơi ngành bánh kẹo đã biến một lá thư độc giả thành dịp lễ lan ra khắp châu Á.
Nó phổ biến ở Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam, nhưng ở ta chưa nổi bằng 14/2.1 Ở châu Âu và Bắc Mỹ thì hầu như không ai biết đến, vì người yêu ở đó tặng quà cho nhau ngay trong ngày 14/2.
Ngày 14/3 là gì
Valentine trắng, còn gọi là Ngày Trắng, là ngày 14/3 hàng năm, diễn ra đúng một tháng sau Valentine đỏ 14/2.2 Tên gọi nghe lạ với nhiều người lớn.
Nhưng với người trẻ thì đây đã thành một mốc quen thuộc trên lịch, nằm giữa dịp Lễ Tình nhân và tháng Tư. Ngày này phổ biến ở các nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam, với người hưởng ứng nhiệt tình đa phần thuộc giới trẻ.1 Từ Nhật Bản, nó lan rộng sang Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc, Hồng Kông, Việt Nam, Singapore và Malaysia; riêng ở Hàn Quốc, kẹo trở thành món quà đặc trưng của ngày này.
Cách đón ở mỗi nơi cũng khác nhau. Ở Nhật và Hàn Quốc, đa phần nam giới tặng quà đáp lễ cho phụ nữ, những người đã tặng quà hay thể hiện tình cảm với họ hôm 14/2.1 Ở Việt Nam, ngày 14/3 không ai quy định ai tặng ai; nam hay nữ đều có thể tặng quà cho người mình yêu, và nhiều người nhận được món quà đáp lễ.1
Valentine trắng không phổ biến ở ta bằng Valentine đỏ, nhưng vẫn có nhiều người trẻ chọn dịp này tặng quà cho đối phương, đặc biệt là socola trắng.3 Với những ai muốn sắp xếp các dịp tặng quà trong năm, ngày này nằm ngay sau Lễ Tình nhân một tháng, dễ nhớ và dễ tra trên lịch vạn niên.
Truyền thuyết kẹo dẻo trắng
Trước khi nói đến sử liệu, phải kể chuyện dân gian vẫn lưu truyền. Theo sự tích, năm 1965 tại Nhật, một chàng trai bán kẹo dẻo được cô gái tỏ tình hôm 14/2.3 Đến 14/3, anh làm tặng cô một hộp kẹo thật lớn, trắng như tuyết, để đáp lại tình cảm.
Tuy nhiên, đây chỉ là truyền thuyết. Thời điểm năm 1965 của câu chuyện chưa được nguồn uy tín nào xác nhận; các nguồn tiếng Anh đáng tin chỉ nhắc đến một chuyện khác có thật, là bức thư độc giả đăng trên tạp chí phụ nữ Nhật năm 1977. Nên hiểu hộp kẹo trắng như tuyết là phần huyền thoại mà người ta thêm vào, cho ngày lễ có một khởi đầu đẹp và đúng với màu trắng của tên gọi.
Hãy hình dung câu chuyện ấy theo cách của ngày nay: một cô gái tỏ tình bằng thư tay hôm 14/2, và sáng 14/3, chàng trai đặt trước cửa nhà cô một hộp kẹo dẻo trắng tinh.
Đẹp, nhưng chưa đủ để thành lịch sử.
Nguồn gốc ngày Valentine trắng: chiêu truyền thông của ngành bánh kẹo
Nguồn gốc ngày Valentine trắng 14/3 bắt đầu từ năm 1977, khi một giám đốc điều hành của hãng bánh kẹo Ishimura Manseido ở thành phố Fukuoka, Nhật Bản, đọc được thư của một phụ nữ đăng trên tạp chí phụ nữ. Cô than phiền rằng phụ nữ Nhật phải tặng socola cho nam giới vào ngày Valentine nhưng không nhận lại gì. Cô gợi ý nam giới có thể đáp lại bằng khăn tay, kẹo hay thậm chí kẹo dẻo.
Lấy cảm hứng từ bức thư, người giám đốc, tên Zengo Ishimura, cho hãng phát triển món bánh mới: nhân socola bọc lớp kẹo dẻo trắng. Ông đặt ngày 14/3, đúng một tháng sau Valentine, là Ngày kẹo dẻo, khuyến khích nam giới dùng món ngọt trắng này để đáp lễ.3
Sau Ngày kẹo dẻo, các công ty bánh kẹo Nhật ra mắt socola trắng, và món này nhanh chóng được ưa thích. Nhưng cuộc chơi mới thực sự lớn khi cả một ngành vào cuộc. Năm 1978, Hiệp hội Công nghiệp bánh kẹo quốc gia Nhật Bản lập Ủy ban Ngày Trắng và chính thức gọi ngày 14/3 là Valentine trắng, như một ngày trả lời đối với ngày Valentine 14/2, với mục đích các chàng trai tặng quà đáp lễ cho các cô gái. Sau hai năm chuẩn bị, ngày lễ chính thức ra mắt năm 1980 bằng các chiến dịch lớn tại bách hóa cùng quảng cáo trên đài phát thanh.
Vậy ai mới là người khai sinh?
Câu hỏi này có hai lời giải. Thuyết được Hiệp hội Ngày kỷ niệm Nhật Bản chấp nhận ghi công Ishimura Manseido ở Fukuoka phát động chiến dịch Ngày kẹo dẻo ngày 14/3 năm 1978. Thuyết khác cho rằng Hiệp hội Hợp tác xã Sản xuất bánh kẹo quốc gia Nhật Bản, gọi tắt Zen-Aikyō, mới là bên ấn định ngày 14/3 là ngày tặng kẹo năm 1978 và bắt đầu chiến dịch quy mô từ 1980. Hai bên cùng chọn một ngày, cùng một mục đích, nên ranh giới giữa họ mờ đến mức nhiều tài liệu ghi lẫn vào nhau.
Còn cái tên Ngày Trắng thì có lý giải rất đời. Theo Zen-Aikyō, một từ điển Anh-Nhật liệt kê hai từ chỉ đường và chỉ ngọt ở mục từ nghĩa là trắng; tên gọi vì thế vừa gợi tình yêu trong sáng của người trẻ, vừa gợi vị ngọt của đường. Ban đầu Ngày kẹo dẻo chỉ là sự kiện nhỏ lẻ, sau đó được đổi tên thành Ngày Trắng để rộng nghĩa hơn: nam giới không bị giới hạn ở kẹo dẻo mà có thể tặng socola trắng, hoa trắng hay bất kỳ món gì theo chủ đề màu trắng.
Nói thẳng, nguồn gốc thực sự của ngày 14/3 là một chiêu truyền thông kích cầu kinh doanh của ngành bánh kẹo Nhật Bản.1 Nhưng chiêu ấy đã thành công hơn cả mong đợi: một ngày bán kẹo biến thành ngày lễ tình cảm được nhiều người châu Á ghi nhớ.
Ý nghĩa ngày Valentine trắng 14/3: ngày hồi đáp tình cảm
Ý nghĩa cốt lõi của Valentine trắng là ngày đáp trả: người nhận quà trong ngày 14/2 sẽ đáp lại người thương bằng quà tặng hoặc lời nói cảm động, chân thành.2 Màu trắng của ngày này tượng trưng cho sự tinh khiết, tình yêu trong sáng và ngọt ngào; màu trắng cũng là màu của đường, gợi vị ngọt trong kẹo dẻo, món quà khởi nguồn.
Cách đáp lễ ở Nhật có một quy tắc nổi tiếng gọi là sanbai gaeshi, nghĩa là trả lại gấp ba: món quà trả lễ ngày 14/3 nên gấp hai đến ba lần giá trị món quà nhận ngày Valentine. Quy tắc này thịnh hành thời bong bóng kinh tế, khi tiền bạc dư dả và người ta sẵn sàng chi cho những phép lịch sự phóng đại.
Ngày nay quy tắc ấy cũng đang nới lỏng. Nhiều người Nhật chọn quà có giá trị ngang hoặc chỉ nhỉnh hơn một chút thay vì gấp ba. Bên cạnh đó xuất hiện xu hướng Valentine ngược, khi nam giới chủ động tặng quà trước cả ngày 14/3, và những hộp socola tình bạn đáp lễ giữa bạn bè mọi giới tính.
Ở Việt Nam, ý nghĩa ngày hồi đáp vẫn giữ nguyên nhưng cách làm mềm mại hơn: không ai đếm giá trị món quà, và cả hai phía đều có thể là người tặng. Điều quan trọng, theo cách hiểu chung của dịp này, là người nhận quà 14/2 có một dịp chính đáng để nói lại lời cảm ơn, dù bằng một hộp kẹo nhỏ hay một câu nói thật lòng.
Quà tặng và thông điệp ngầm
Quà tặng truyền thống của dịp này là bánh quy, kẹo, socola trắng và kẹo dẻo; ngoài ra còn có trang sức, túi xách, giày, khăn hay thú nhồi bông. Ở Mỹ, một số chàng trai còn tặng đồ lót cho bạn gái trong ngày Valentine trắng.
Cần biết rằng mỗi món quà mang một thông điệp ngầm, và có hai cách giải nghĩa khác nhau đang song song tồn tại. Một mặt, quan niệm phổ biến trong giới trẻ cho rằng tặng bánh quy ngày 14/3 nghĩa là người tặng yêu người nhận, kẹo nghĩa là người tặng thích người nhận, còn socola trắng nghĩa là “Chúng ta hãy làm bạn nhé”.
Mặt khác, cách người Nhật phân loại món quà lại ngược chiều: kẹo thể hiện tình cảm lãng mạn, bánh quy gợi tình bạn, macaron nghĩa là người nhận là bạn đặc biệt. Đáng chú ý nhất là kẹo dẻo, món khởi nguồn của ngày lễ, nay lại mang ngầm ý từ chối tình cảm. Hai cách hiểu này mâu thuẫn nhau, vì chúng xuất phát từ hai nền văn hóa khác nhau. Ai tặng quà cho người Nhật hay người am hiểu phong tục Nhật nên theo cách phân loại thứ hai; còn tặng trong nhóm giới trẻ Việt thì quan niệm thứ nhất mới là điều người nhận thường nghĩ đến.
Muốn hiểu vì sao món quà nặng ý đến thế, phải nhìn lại ngày 14/2 ở Nhật. Socola tặng hôm đó chia ba loại: honmei choco là socola tình yêu dành cho vợ chồng, người yêu; giri choco là socola nghĩa vụ, lịch sự, tặng đồng nghiệp, bạn cùng lớp hay nhân viên dưới quyền; tomo choko là socola tình bạn tặng bạn thân.2 Socola làm bằng tay thường được ưa thích hơn, vì đó là dấu hiệu người nhận là người duy nhất.2 Người nhận giri choco hôm 14/2 thì hôm 14/3 phải đáp lễ sao cho vừa phải, không để người tặng hiểu lầm.
Có một điều nên tránh: không nên tặng socola đen trong ngày Valentine trắng, vì nó bị coi là món quà từ chối tình cảm.1 Ai định tặng lại hộp socola đen mua sẵn thì nên đổi sang socola trắng kèm thiệp viết tay, để lời đáp lễ không bị hiểu nhầm thành lời từ chối.
Người Nhật còn chú trọng chọn quà đến mức coi món quà mang thông điệp gửi đến người nhận; vì thế quà không nên tặng qua loa, cũng không nên quá xa xỉ mà thiếu cái tâm của người tặng.3
Một hộp kẹo nhỏ có thiệp tay viết thường nói được nhiều hơn một món đồ đắt tiền mua vội.
Ba ngày Valentine trong năm
Một năm có ba ngày Valentine: Lễ Tình nhân 14/2, Valentine trắng 14/3 và Valentine đen 14/4.1 Ba ngày này nối nhau thành một dòng chảy, mỗi ngày một vai trò.
Valentine đỏ 14/2 được Giáo hoàng Gelasius I đề ra năm 496 sau Công nguyên để tôn vinh Thánh Valentine. Valentine trắng 14/3 mang nguồn gốc Nhật Bản, là ngày đáp lễ.1 Còn Valentine đen có nguồn gốc từ Hàn Quốc, dành cho người độc thân.
Ai muốn xếp ba ngày này vào kế hoạch cả năm có thể xem danh sách các ngày lễ trong năm hoặc xem thêm ở chuyên mục Ngày lễ. Còn điều đáng làm nhất thì không tốn tiền: nếu hôm 14/2 ai đó đã tặng mình một món quà, 14/3 là ngày nên nhắn tin hay gọi điện cảm ơn người ấy trước, quà đáp lễ tính sau.
Ngày 14/3 ở Nhật còn là gì
Ít ai biết ngày 14/3 tại Nhật còn được gọi là Ngày Hôn nhân Quốc tế, vì đúng ngày 14/3/1873, năm thứ sáu thời kỳ Minh Trị, hôn nhân giữa người Nhật và người nước ngoài lần đầu được pháp luật chính thức thừa nhận.2 Vì thế có cặp vợ chồng Nhật và Việt chọn ngày này để kỷ niệm ngày đăng ký kết hôn, vừa trùng Ngày Hôn nhân Quốc tế vừa trùng ngày đáp lễ.
Ngày 14/3 là ngày lễ mang tính thương mại hóa ngay từ đầu và không phải ngày nghỉ chính thức ở Nhật hay Hàn Quốc. Nhưng điều đó không làm ngày này bớt quan trọng: nó vẫn là dịp để các cặp đôi thể hiện tình cảm, và ở Hàn Quốc còn thúc đẩy doanh số cho ngành bán lẻ trang sức, socola và quà tặng cá nhân hóa.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.