Văn khấn chuyển bàn thờ đọc thế nào cho đúng nếp

Dời bàn thờ là việc ít người làm quen tay, nên lần đầu ai cũng lúng túng. Đồ thờ chỉ có một bát hương, bộ ấm chén và tấm ảnh thờ, vậy mà đứng trước án hồi lâu không biết phải nói gì trước khi nhấc bát hương lên.

Quan niệm “đất có thổ công, sông có hà bá” cho rằng mỗi ngôi nhà có các thế lực linh thiêng canh chừng bảo vệ, nên khi chuyển bàn thờ cần khấn xin sự đồng ý của thần linh và tổ tiên. Vì thế, dời bàn thờ bao giờ cũng mở đầu bằng lời nói, chưa đến lượt đôi tay.

Lời ấy chính là văn khấn chuyển bàn thờ. Bài khấn thật ra là một bản tâu trình, có người nói, người nghe, lý do và lời hứa. Nắm được bốn phần của bài là gia chủ tự đọc được, không phải học thuộc lòng.

Bố cục của bài khấn

Bài văn khấn chuyển bàn thờ do chủ nhà hoặc người đứng đầu gia đình đọc, trực tiếp thắp hương và đọc trước án; người khác trong nhà đứng lễ cùng chứ không đọc thay. Nếp cũ cũng vậy: lời khấn là lời của gia chủ nói với bề trên về việc của nhà mình.

Bài mở bằng “Nam mô A Di Đà Phật” ba lần. Tiếp đến là các câu kính lạy: chín phương Trời, mười phương Chư Phật cùng Hoàng thiên, Hậu thổ và các đấng Tôn thần. Rồi đến lượt các ngài trấn giữ khu vực: Thành hoàng bản cảnh, Thổ địa bản xứ, Táo quân bản gia. Sau cùng, gia chủ kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại tiên linh của dòng họ.

Phần chính văn là chỗ người đọc hay lúng túng nhất. Bài nêu ngày tháng năm âm lịch, họ tên tín chủ, địa chỉ cũ và địa chỉ mới. Rồi tâu trình lý do: vì chuyển nhà nên xin phép dời bàn thờ cùng bát hương từ vị trí cũ sang vị trí mới trang nghiêm hơn. Với bàn thờ gia tiên, lời khấn nói rõ gia đình vốn ngụ ở địa chỉ cũ, nay chuyển về địa chỉ mới. Lời cung thỉnh hương linh về nơi ở mới cho ấm cúng, thuận việc hương khói.

Cuối bài là lời xin phép và lời hứa. Xin chư vị tạm lánh sang bên để việc di chuyển được trọn, nguyện xin các vị tiếp tục giáng ngự nơi ban thờ mới, độ cho gia đạo bình an. Có bản còn xin xá lỗi vì người trần mắt thịt, lễ vật có thiếu sót.

Trên ban thờ gia tiên của nhiều nhà có bài vị chính giữa đề bốn chữ “Cửu Huyền Thất Tổ”. Cụm ấy chỉ chung các vị ông bà tổ tiên đã mất. Khi khấn, gia chủ nhắc tới là gửi lời đến tất cả các vị tổ tiên trong dòng họ.

Câu chữ giữa các bản đang lưu hành có chỗ khác nhau, nhưng bốn phần trên thì không đổi. Một điều dễ bỏ sót: đây là thủ tục bắt buộc trong nghi lễ dời án thờ, để trình báo và xin phép các đấng thần linh cùng tổ tiên về nơi án tọa mới. Vì vậy phải đọc xong mới được nhấc bát hương. Đây là lời trình báo, đọc thành tiếng trước án, không lẩm nhẩm trong đầu.

Mâm lễ theo từng bàn thờ

Mâm lễ tùy điều kiện và phong tục từng vùng miền, không có mâm chung cho mọi nhà. Nhưng nên chia theo loại bàn thờ, vì mỗi bàn thờ thờ một vị khác nhau.

Bàn thờ gia tiên cần mâm ngũ quả, bình hoa cúc, trầu cau têm cánh phượng, mâm cỗ mặn gồm gà luộc, xôi, giò hoặc cỗ chay, khay nước rượu trà, nhang đèn, vàng mã gia tiên và sớ xin chuyển bàn thờ.

Bàn thờ Thần Tài Thổ Địa cần bộ tam sên gồm thịt luộc, tôm luộc, trứng luộc, đĩa trái cây, hoa đồng tiền, khay 5 chén nước hoặc rượu, đĩa gạo, đĩa muối và vàng mã Thần Tài.

Bàn thờ Thổ Công có mâm riêng: một con gà trống luộc nguyên con, một chân giò lợn luộc hoặc hầm, đĩa xôi trắng hoặc xôi đậu xanh, chai rượu trắng. Thêm ba lá trầu, ba quả cau, ba chén nước, năm quả táo hoặc lê, chín bông hồng đỏ hoặc cúc vàng, năm quả trứng gà ta. Cuối là đĩa gạo muối, năm lễ tiền vàng và một bộ quần áo cho Thổ Công.

Một số bản kê thêm con ngựa đỏ, ngựa vàng có đủ hia hài kiếm mũ, bộ quần áo vàng đỏ dâng Quan Thổ Công và Ông Địa, cùng sớ thiên di linh vị. Đó là lễ tùy tâm theo vùng miền, nhà nào muốn gọn thì không cần sắm.

Nhà chật hay làm gấp thì dùng mâm tối giản: hương, đèn hoặc nến, hoa tươi, năm chén nước sạch, trầu cau, ba chén rượu, đĩa ngũ quả, vàng mã; cúng cả gia tiên thì thêm xôi gà. Số bông hoa cúc thường chọn số lẻ 3, 5 hoặc 7. Dù vậy, hương, hoa, trà quả là phần bắt buộc, thiếu mấy thứ ấy mới là thiếu.

Lễ chay gồm hoa tươi, quả tươi, bánh kẹo, nước sạch, hợp với nhà chung cư không có chỗ nấu nướng.

Ngày lành và khung giờ dương

Nên lên kế hoạch từ 3 đến 5 ngày trước ngày dự định chuyển nhà hoặc bắt đầu thi công, đủ thời gian tra cứu lịch, mua sắm vật phẩm và dọn dẹp cả vị trí cũ lẫn mới.

Cách chọn ngày phổ biến là tra lịch vạn niên, ưu tiên ngày hoàng đạo, ngày tốt; nhà kỹ hơn thì nhờ thầy phong thủy xem theo mệnh gia chủ và tuổi các thành viên. Cần tránh ngày Sát Chủ, ngày Không Vong và ngày Thọ Tử. Với bàn thờ Phật, kiêng thêm ngày Tam Nương, Sát Chủ, Trùng Phục; chuyển nhà thì tránh ngày tam tai, ngày xấu và ngày xung tuổi gia chủ.

Nếu không quá khắt khe ngày giờ, mùng một hoặc rằm các tháng là lựa chọn dễ nhớ, dễ thu xếp cho người đi làm.

Khung giờ được nhiều nhà chọn là buổi sáng từ 5h đến 11h, khi dương khí đang thịnh; nên tránh làm lễ chập choạng tối hoặc sau 18h. Lễ chuyển bàn thờ Thổ Công cũng thường diễn ra buổi sáng hoặc giữa buổi chiều. Đến giờ hoàng đạo thì gia chủ ăn mặc chỉn chu để sắp lễ.

Chuyện giờ giấc chưa có chỗ thống nhất: có bản chỉ khuyên buổi sáng, có bản cho phép cả giữa buổi chiều. Không mốc nào là bắt buộc cho mọi nhà.

Đọc thêm: Phong tục thờ cúng tổ tiên và những gì cần sắm cho bàn thờ gia tiên

Việc nên tránh khi bốc dỡ đồ thờ

Chuyển bàn thờ là nghi thức tâm linh quan trọng, thể hiện lòng thành kính của con cháu với tổ tiên, thần linh; làm cẩu thả dễ bị coi là mạo phạm.

Bốc dỡ đồ thờ không phải việc ai cũng nên làm. Người đang có tang sự hoặc phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt không bốc dỡ; không dùng tay chưa rửa sạch để bốc. Khi bốc bát hương, hơ nhẹ tay qua lửa hoặc khói hương để tịnh rồi mới làm.

Che bát hương bằng vải đỏ sạch trước khi dời; người bê giữ thẳng tay, đi một mạch tới nơi mới, không dừng giữa đường. Tuyệt đối không đặt bát hương trực tiếp xuống nền đất ở bất kỳ khâu nào.

Không nên để bàn thờ trống quá lâu; di chuyển nhẹ nhàng, tránh đổ vỡ. An vị xong thắp hương ngay và duy trì tuần hương trong những ngày đầu.

Ngay cả khi chỉ xê dịch bàn thờ gia tiên một khoảng rất ngắn cũng không được bỏ việc thỉnh cáo Thổ Công, vì Thổ Công là thần chủ quản trạch đất.

Trình tự xê dịch và an vị

Quy trình có ba bước cốt lõi không đảo lộn: sắm lễ và báo cáo, đọc bài khấn xin phép Thổ Công và gia tiên, rồi mới di chuyển vật lý và làm lễ an vị ở không gian mới.

Trải khay hoặc mâm phẳng sạch, lót giấy đỏ hay vải tươm tất. Đọc khấn xong, thỉnh bát hương Thần linh (Thổ Công) đặt lên mâm trước, sau đó lần lượt bát hương Gia tiên, rồi bát hương Bà cô Ông mãnh. Bưng mâm bằng hai tay, đi chậm rãi. Người lớn tuổi hoặc gia chủ làm việc này, giữ đồ thờ thẳng, tránh va chạm.

Về tro và chân nhang cũ: rút bớt, chỉ giữ lại 3 hoặc 5 chân nhang đẹp nhất mang sang bàn thờ mới. Phần còn lại hóa tro trên chiếc mâm sắt sạch, bọc lại rồi rải xuống dòng sông hoặc thủy vực có nước chảy luân chuyển.

Lỡ làm rơi vãi tro bát hương thì đừng dùng chổi quét nhà. Dùng khăn mới sạch thấm chút nước rượu gừng gom nhẹ phần tro, rồi thắp một nén nhang nhỏ tạ lỗi với bề trên.

Sau khi an vị phải làm lễ tạ với xôi gà, hoa quả, rượu, mâm cơm canh, kèm bài khấn an vị. Lời cáo xin chư vị Thổ địa - Tài thần an tọa vào bát hương nơi mới, phù hộ sức khỏe, khang ninh, bách sự toại tâm. Thắp 3 hoặc 5 nén hương báo cáo tổ tiên, thần linh đã đến vị trí mới.

Bát hương cũ không dùng nữa thì theo lệ dân gian không vứt bừa: đem thả ở đoạn sông nước sạch sẽ hoặc gửi lên chùa, tro hương rải dưới gốc cây.

Một mẹo nhỏ mà hữu ích: chụp lại bàn thờ trước khi chuyển để sắp vật phẩm về đúng vị trí ban đầu.

Đọc thêm: Cách trang trí bàn thờ ngày Tết đẹp, đúng nếp từng miền

Làm gọn trong căn hộ

Căn hộ chung cư không có sân, không có gian thờ riêng, nên khâu chọn chỗ đặt bàn thờ quan trọng hơn mâm lễ. Vị trí mới cần vệ sinh sạch sẽ, thoáng mát, tránh gần nhà vệ sinh và khu vực bếp.

Bàn thờ và các vật dụng thờ cúng lau chùi sạch sẽ trước khi đặt vào chỗ mới. Khi sắp xếp, bát hương giữ vị trí trung tâm; đèn dầu hoặc nến đặt ngay phía trước, còn hoa tươi và đĩa trái cây chia hai bên.

Người đi làm về muộn, nếu buộc phải làm lễ ban đêm thì chọn giờ Tý (23h–1h) hoặc chờ sáng hôm sau.

Đồ thờ ít thì việc dời càng nhanh, nhưng đừng vì thế mà bỏ lễ báo cáo: một bát hương cũng là chỗ các vị trú ngụ, nên lời xin phép vẫn phải đủ bốn phần như trên.

Phần nên giữ, phần có thể lược

Trong mọi thứ sắm sanh, phần cốt lõi là lời xin phép và lòng thành; phần có thể lược là mâm cao cỗ đầy. Chốt xong ba câu hỏi với người lớn thì việc sắm lễ nhẹ đi rất nhiều, không còn sợ làm thừa hay làm thiếu.

Trước khi sắm lễ, hỏi người lớn trong họ gọn nhất bằng ba câu: nhà mình kiêng ngày nào, mâm lễ theo nếp vùng nào, và ai là người đọc khấn. Hỏi xong thì việc còn lại chỉ là làm đúng thứ tự.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên (Wikipedia)