Ước mơ là gì, bí quyết biến ước mơ thành hiện thực

Nhiều người vẫn nghĩ ước mơ chỉ là những mơ mộng viển vông, dành cho người có điều kiện đặc biệt chứ không phải cho người bình thường. Thực ra ước mơ là gì, bí quyết biến ước mơ thành hiện thực không phải hai chuyện riêng. Ước mơ là những khao khát, mong muốn hoặc mục tiêu mà con người hy vọng sẽ đạt được trong tương lai. Nó có thể lớn lao hoặc nhỏ bé, xa vời hoặc gần gũi, và hoàn toàn có thể trở thành hiện thực nếu đi đúng cách.

Một bạn trẻ muốn có nghề ổn định trong hai năm tới cũng là một ước mơ đúng nghĩa, không cần phải là điều phi thường. Vấn đề không nằm ở độ lớn của mong muốn, mà ở việc người mang ước mơ có biết biến nó thành lộ trình hay không.

Ước mơ là gì

Tách ước mơ ra thì thấy ba thành phần gắn chặt với nhau: khao khát là ngọn lửa bên trong, mong muốn là điều cụ thể mà người ta hướng tới, còn mục tiêu là điểm đến có thể gọi tên được. Ước mơ có thể lớn lao hoặc nhỏ bé, xa vời hoặc gần gũi, mang tính cá nhân hoặc cộng đồng.

Ước mơ phải xuất phát từ đáy lòng mỗi người và mang lại cho họ niềm tin, hy vọng. Thử hình dung một người đi làm mơ ước mở tiệm bánh nhỏ trong khu phố của mình. Ước mơ ấy mang tính cá nhân vì nó là khát vọng riêng, nhưng cũng có ích cho cộng đồng xung quanh, khi hàng xóm có thêm một chỗ mua bánh ngon vào buổi sáng.

Vai trò của ước mơ với cuộc sống không dừng ở việc cho người ta một điều để nghĩ tới lúc rảnh. Ước mơ giúp con người có mục tiêu và động lực phấn đấu, vượt qua khó khăn thử thách, sống có ý nghĩa và có ích cho xã hội. Khi đạt được ước mơ, con người cảm thấy hạnh phúc và viên mãn.

Ngược lại, một mong muốn mượn từ người khác, kiểu như thấy bạn bè thi gì mình cũng đòi thi ấy, thường không đủ sức kéo ai đi xa. Vì nó không mọc từ đáy lòng nên khi gặp trở ngại đầu tiên, người mang nó dễ buông hơn.

Đó là lý do trước khi nghĩ đến cách biến ước mơ thành hiện thực, người ta phải hỏi thật kỹ mình muốn gì, chứ chưa cần vội hỏi làm thế nào.

Cha mẹ muốn hiểu con cũng nên biết điều này. Một đứa trẻ ước làm thợ sửa xe hay họa sĩ truyện tranh không hề kém gì đứa trẻ ước làm bác sĩ. Việc của người lớn là giúp con gọi tên mong muốn và chia nhỏ nó thành việc làm được, thay vì cân đong ước mơ của con theo thước đo của mình.

Vì sao mục tiêu rõ ràng hiệu quả hơn

Khoa học về thiết lập mục tiêu cho thấy điều nhiều người làm ngược: họ giữ ước mơ trong đầu như một làn sương mờ, rồi tự nhủ đến đâu hay đến đó. Nghiên cứu của Edwin A. Locke và Gary Latham cho thấy mục tiêu cụ thể và đầy tham vọng mang lại hiệu suất cao hơn đáng kể so với mục tiêu dễ dàng, chung chung hoặc không có mục tiêu. Khi đặt mục tiêu, người ta tạo ra một trạng thái tương lai mong muốn khác với hiện tại, và khoảng cách chênh lệch này thúc đẩy hành động.

Con số nói rõ hơn lời khuyên chung. Theo Harvard Business Review, người đặt mục tiêu dài hạn kiên trì cao hơn 40% so với người chỉ nghĩ đến kết quả tức thì. Nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy mục tiêu được phân tích kỹ có tỷ lệ thành công cao hơn 30% nhờ giảm thiểu rủi ro bất ngờ. Nghĩa là chỉ việc ngồi xuống viết rõ mình muốn gì, trong bao lâu, đã tăng phần trăm cơ hội đạt được, trước khi một hành động nào diễn ra.

Cơ chế cũng dễ hiểu như việc đi chợ.

Người cầm tờ giấy ghi rõ cần mua gì sẽ không lang thang giữa các quầy, không mua thừa và về nhà đúng bữa. Người đi chợ không có tờ giấy ấy dễ bị đồ trưng bày kéo đi hết gian này sang gian khác. Mục tiêu trong đời cũng vậy: nó là tờ giấy giữ người ta khỏi lệch đường khi có thứ hấp dẫn hơn xuất hiện.

Đích lớn không hề là trở ngại, miễn người đặt biết mình đang nhắm vào đâu.

Elon Musk thành lập SpaceX năm 2002 với mục tiêu đưa người lên sao Hỏa. Sara Blakely sáng lập Spanx và đặt mục tiêu dài hạn là thay đổi ngành thời trang nữ. Oprah Winfrey từ nghèo khó vươn thành nhà truyền thông hàng đầu, sở hữu đài riêng. Điểm chung của ba trường hợp này là đích được nói ra rõ ràng và được giữ làm mục tiêu dài hạn, chứ không phải một ao ước nói cho vui rồi bỏ.

Mục tiêu khó nên được đặt ở mức khoảng bách phân vị thứ 90 về hiệu suất, với giả định rằng động lực chứ không phải năng lực mới là yếu tố giới hạn. Nói cách khác, đích nên đặt ở mức khó, chỉ chạm tới khi dồn hết động lực, chứ không phải mức dễ đến mức chẳng cần cố.

Mường tượng đích đến

Có một việc nghe có vẻ mơ hồ nhưng được nhiều người làm thật: nhắm mắt tưởng tượng cuộc sống sau khi đạt mục tiêu, cảm nhận niềm vui và tự hào để tiếp thêm động lực khi chán nản. Trước buổi thi, một học sinh hình dung mình cầm tờ kết quả đạt điểm mong muốn, cảm nhận niềm vui ấy, sẽ có thêm sức bền cho những buổi ôn tập dài.

Vận dụng trí tưởng tượng có ý thức giúp chuyển ước mơ thành khả năng hiện thực. Nhà văn Shakti Gawain viết về sức mạnh này trong cuốn Creative Visualization. Robert Fritz bàn về ngọn lửa sáng tạo trong cuốn Creating, còn Joseph Jaworski kể chuyện chia sẻ tầm nhìn trong cuốn Synchronicity. Stephen R. Covey, trong 7 Thói quen Để Thành đạt, cũng khuyên luôn nghĩ đến kết quả tương lai trước khi hành động.

Việc mường tượng còn có ích hơn khi đi kèm theo dõi tiến triển. Nhìn thấy nỗ lực của mình đang dẫn tới mục tiêu tạo thêm động lực, và động lực ấy nuôi tiếp những lần hình dung sau. Ngược lại, hình dung mà không có chút tiến bộ nào để đối chiếu thì rất dễ thành mộng mị.

Cần phân biệt mường tượng đích đến với mơ mộng suông.

Mơ mộng suông là tưởng tượng xong rồi nằm yên; mường tượng có ý thức là hình dung rõ đích để từ đó vạch đường đi. Người leo núi không đứng ngắm đỉnh suốt ngày, họ nhìn đỉnh để biết đường nào lên.

Lập kế hoạch ngược

Trước khi vạch đường, phải viết ước mơ ra giấy cụ thể nhất có thể, vì không biết mình thực sự muốn gì thì khó đạt được điều đó. Từ trang giấy ấy, người ta biến ước mơ thành khát khao mãnh liệt rồi chuyển thành mục tiêu có thời hạn, để tạo áp lực tích cực và một cam kết với chính mình.

Đây là cách ít bài viết nhắc tới nhưng lại là khâu biến ước mơ thành lộ trình. Tiến sĩ Ric Kelly, người có 25 năm kinh nghiệm phát triển đội ngũ lãnh đạo cho công ty đa quốc gia, khuyên lập kế hoạch ngược: hình dung đích 5 năm, rồi chia việc theo năm, theo tháng. Warren Bennis ví điều này như người leo núi quan sát đỉnh núi từ xa, rồi lập kế hoạch ngược từng chặng về điểm xuất phát.

Muốn viết tiểu thuyết thì bắt đầu bằng hội thảo văn học hoặc viết truyện ngắn; muốn mở tiệm bánh thì bắt đầu bằng việc nướng thử vài mẻ bánh cho người quen nhận xét. Chia mục tiêu lớn thành mục tiêu ngắn hạn có thời hạn cho từng bước là cách giữ lộ trình không bị chìm trong mong muốn chung chung. Bản kế hoạch hành động cần ghi cả các bước cụ thể, thời hạn hoàn thành và nguồn lực cần thiết, và phải linh hoạt điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi.

Một công cụ giúp việc chia nhỏ này không thành liệt kê tùy hứng là khung SMART: mục tiêu cần cụ thể, đo lường được, khả thi, phù hợp và có thời hạn. Cùng một ước mơ học ngoại ngữ, “tôi muốn giỏi tiếng Anh” không qua nổi khung này, còn “tôi thuộc 600 từ trong 3 tháng, mỗi tuần ôn 50 từ” thì qua hết.

• Hình dung đích đến sau 5 năm, viết ra một câu mô tả sống động

Hành động mỗi ngày để biến ước mơ thành hiện thực

Kế hoạch dù đẹp cũng chỉ là bản vẽ; việc xây phải diễn ra mỗi ngày. Cách giữ đà là hành động hằng ngày, từng chút một và nhẫn nại, ví như xây nhà cần nền móng vững chắc và nhiều viên gạch.^{11 Để biến ước mơ của con thành hiện thực (tis.edu.vn)} James Clear viết về sức mạnh của hành động nhỏ lặp lại trong cuốn Atomic Habits: giá trị nằm ở số lần lặp, không ở độ lớn của mỗi lần.

Ví dụ nổi bật là J.K. Rowling. Bà viết Harry Potter 1-2 giờ mỗi ngày tại quán cà phê khi còn thất nghiệp, và bộ sách sau đó bán hơn 500 triệu bản.

Không ngày nào trong số ấy là ngày làm nên cả bộ sách; mỗi ngày chỉ làm nên vài trang.

Cũng không cần chờ một mốc đẹp mới khởi động. Không có thời điểm nào tốt hơn hiện tại để bắt đầu hiện thực hóa ước mơ, chỉ cần nỗ lực và một kế hoạch rõ ràng. Hành động ngay lập tức quan trọng vì trì hoãn khiến người ta mãi dậm chân tại chỗ, còn hành động dù nhỏ cũng giúp tiến gần hơn đến ước mơ.

Nếu chưa chắc chắn đến cùng, vẫn có thể bắt đầu từ một ý tưởng chung rồi thu hẹp mục tiêu khi tiến gần ước mơ. Người muốn mở tiệm bánh không nhất thiết chờ đủ vốn mới làm; họ bắt đầu bán cho người quen trước, vừa có phản hồi vừa có thêm tiền nguyên liệu. Đặt khung thời gian nhất định, chia giờ giấc rõ ràng và vạch danh sách việc cần làm hằng ngày cũng giúp giữ nhịp. Một tờ danh sách ba việc cho buổi tối sau giờ làm sẽ giữ đà tốt hơn một bản kế hoạch hoành tráng nằm im trong ngăn kéo.

Độ căng vừa sức của mục tiêu

Hiểu lầm phổ biến là nghĩ ước mơ càng to càng tốt, ai đặt đích nhỏ là kém cỏi. Thực ra mục tiêu cần có độ căng, không quá xa vời cũng không quá dễ đạt. Người mới chạy bộ đặt mục tiêu hoàn thành 5 km trong hai tháng sẽ tiến bộ thật, còn đặt chạy marathon ngay tuần sau chỉ khiến mình bỏ cuộc giữa chừng.

Cũng cần biết chọn bỏ. Nên từ bỏ ước mơ huyễn hoặc, không thực tế, vì nó có thể làm cạn kiệt năng lượng sáng tạo.

Sức người có hạn, giữ một đích không bao giờ chạm được đồng nghĩa với việc không còn sức cho những đích chạm được.

Kỳ vọng cũng nên để vừa phải: làm hết sức mình và kiên trì, vì sẽ có những thứ đi trật đường ray rồi vẫn tới đích. Người ôn thi trượt một kỳ thi thử thì việc cần làm là điều chỉnh lịch ôn, chứ không phải kết luận mình không có năng lực. Giữ thái độ tích cực, tránh suy nghĩ tiêu cực và tập trung vào điều mình muốn đạt được là lời khuyên đi kèm.

Tự tin và giữ đà trên đường biến ước mơ thành hiện thực

Tự tin vào bản thân giúp bạn vượt qua thử thách để chinh phục mục tiêu. Cùng với sự tự tin là thói quen nhìn lại: định kỳ tự hỏi ba câu là đã hoàn thành mục tiêu chưa, còn đam mê không, có lệch hướng không. Cuối mỗi tháng, một người học ngoại ngữ nhìn lại số từ đã thuộc và điều chỉnh kế hoạch tuần kế tiếp.

Ngoài tự kiểm tra, còn hai cách giữ đà đáng dùng. Chia sẻ ước mơ với người khác giúp nhận lời khuyên, kinh nghiệm bổ ích và ý tưởng mới.^{11 Để biến ước mơ của con thành hiện thực (tis.edu.vn)} Học hỏi từ người đã thành công qua sách, khóa học, hội thảo và trò chuyện trực tiếp cũng là cách rút ngắn đường đi. Nghe lời khuyên không có nghĩa là làm theo tất cả; người mang ước mơ nên mạnh dạn bỏ qua những lời phản đối vô lý từ người xung quanh nếu tin chắc ước mơ của mình không làm tổn hại đến ai.

Cuối cùng, người đi trên con đường này nên tận hưởng từng chặng, tự hào về mình và tìm niềm vui trong quá trình làm thay vì chỉ chờ kết quả cuối cùng. Người leo núi mà Warren Bennis từng ví von lên đỉnh bằng từng chặng đã tính, và trên đường đi, họ vẫn biết mình đang ở đâu trên sườn núi.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Để biến ước mơ của con thành hiện thực (tis.edu.vn) ↩^a ↩^b