Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 80 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Trúng tuyển hay chúng tuyển: từ nào chính xác?

Trúng tuyển hay chúng tuyển, đáp án chỉ có một: trúng tuyển. Năm 2025, Đại học Kinh tế Quốc dân có 8.858 sinh viên trúng tuyển và nhập học, đạt 104% chỉ tiêu 8.500. Con số ấy nằm trong văn bản tuyển sinh với đúng một cách viết.

11 phút đọc

Trúng tuyển hay chúng tuyển, câu trả lời nằm ngay ở chữ đầu: viết đúng là trúng tuyển. Mọi giấy báo, danh sách, thông báo của nhà trường đều dùng đúng chữ ấy, từ kỳ thi vào lớp 10 cho tới bậc thạc sĩ,.

Chúng tuyển không phải một từ của tiếng Việt. Chỉ khi hai chữ tình cờ đứng cạnh nhau mới thành cụm đọc được: chúng là một nhóm người, tuyển là chọn người. Đứng một mình, cụm ấy không mang nghĩa được chọn vào học hay vào làm. Đảo thứ tự, hỏi chúng tuyển hay trúng tuyển, đáp án vẫn không đổi.

Phần còn lại của bài đi vào ba việc: giải nghĩa từ, chỉ ra vì sao người viết hay lẫn hai chữ này, và đưa những câu mẫu để đối chiếu khi viết hồ sơ hay tin nhắn.

Trúng tuyển nghĩa là gì

Hỏi trúng tuyển là gì, câu trả lời ngắn gọn là: được chọn, được nhận vào một trường, một ngành hoặc một vị trí sau quá trình thi tuyển hay xét tuyển. Người viết hồ sơ, đi thi, chờ kết quả; khi tên mình nằm trong danh sách được nhận thì gọi là trúng tuyển.

Tách ra từng tiếng cho dễ nhớ. Trúng là đúng vào, ăn khớp, đạt tới đích; ta gặp nó trong trúng thưởng, trúng số, trúng cử. Tuyển là chọn lấy người đủ điều kiện.6 Ghép lại, trúng tuyển là kết quả chọn đã ngã về phía mình, không còn là chuyện cân nhắc của người khác nữa.

Phạm vi dùng rộng hơn nhiều người tưởng. Ngoài tuyển sinh đại học, báo chí dùng trúng tuyển cho kỳ thi vào lớp 10, cho bậc thạc sĩ ở Đại học Cambridge và trường Y Harvard. Từ này còn hiện diện trong tuyển chọn nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân, thậm chí trong tuyển dụng lao động hợp đồng.6 Cùng một từ, cùng một cách viết ở mọi ngữ cảnh ấy.

Kết quả trúng tuyển thường được ghi nhận bằng giấy tờ: giấy báo trúng tuyển, quyết định công nhận trúng tuyển. Có trường hợp kết quả ấy được giữ lại chờ người học quay về: theo kiến nghị gửi Bộ Quốc phòng, người trúng tuyển được bảo lưu kết quả để thực hiện nghĩa vụ quốc phòng trước khi nhập học. Từ không hề bị đóng khung trong chuyện thi đại học.

Trong câu, trúng tuyển hay đi kèm những cụm quen: điểm trúng tuyển, danh sách trúng tuyển, cơ hội trúng tuyển, thí sinh trúng tuyển. Điểm trúng tuyển là mức điểm chuẩn được phê duyệt, ai đạt từ mức đó trở lên thì có tên trong danh sách. Cơ hội trúng tuyển là khả năng được chọn, cách nói hay gặp khi bàn về lợi thế của chứng chỉ ngoại ngữ.

Vì sao hay nhầm trúng và chúng

Chính tả tiếng Việt phân biệt rõ phụ âm tr và ch, nhưng ở nhiều nơi cách phát âm không có sự phân biệt này, nên khi viết rất dễ lẫn hai âm. Nghe một đằng, viết một nẻo, và lỗi thành ra khó tự phát hiện.

Đây không phải lỗi riêng của từ trúng tuyển. Cùng nhóm ấy có trau chuốt, một từ khác cũng hay bị gõ lệch âm đầu, cũng vì không phân biệt được tr với ch. Người viết nhầm những từ này thường vẫn viết đúng hàng trăm từ khác trong cùng câu, nên lỗi rất dễ lọt mắt.

Lối ra nằm ở khâu soát lại. Sau khi viết xong, đọc chậm từng âm đầu thay vì chỉ kiểm tra xem câu có đúng nghĩa hay không; cách khắc phục lỗi chính tả thường được nhắc là rà lại mặt chữ một lượt riêng, tách khỏi lúc nghĩ nội dung. Với cặp tr và ch, lúc rà phải vừa nhìn vừa đọc thành tiếng.

Thói quen trên điện thoại làm lỗi dày thêm. Gõ nhanh, bàn phím gợi ý, mắt chỉ nhìn xem câu có đúng nghĩa không mà bỏ qua mặt chữ. Tin nhắn hỏi kết quả tuyển sinh vì thế đôi khi hiện lên sai một phụ âm, người nhận vẫn hiểu, còn người gửi thì không biết mình vừa viết sai. Ai đã từng gõ nhầm khi hỏi trúng tuyển hay chúng tuyển đúng chính tả hẳn đều gặp cảnh này.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại bên bàn gỗ, hai tay đan vào nhau, trên bàn có vở, bút chì, hai chén men và khăn gấp
Một người phụ nữ ngồi quay lưng bên chiếc bàn gỗ, hai tay đan vào nhau, trên bàn có vở, bút chì và hai chén nhỏ, cạnh đó là khăn gấp và ghế gỗ trống.

Ví dụ câu đúng, câu sai

Tám cặp câu dưới đây để đối chiếu nhanh khi viết thư, đơn hay tin nhắn. Dòng đầu là cách viết đúng, dòng sau là chỗ dễ viết nhầm.

  • Đúng: “Em trúng tuyển nguyện vọng 1 ngành Y khoa.”, Sai: “Em chúng tuyển nguyện vọng 1 ngành Y khoa.”
  • Đúng: “Con gái tôi trúng tuyển lớp 10 trường gần nhà.”, Sai: “Con gái tôi chúng tuyển lớp 10 trường gần nhà.”
  • Đúng: “Cả lớp có 29 bạn trúng tuyển đại học.”, Sai: “Cả lớp có 29 bạn chúng tuyển đại học.”
  • Đúng: “Anh ấy trúng tuyển vị trí kế toán sau hai vòng phỏng vấn.”, Sai: “Anh ấy chúng tuyển vị trí kế toán sau hai vòng phỏng vấn.”
  • Đúng: “Nhà trường dán danh sách trúng tuyển trước cổng từ sáng.”, Sai: “Nhà trường dán danh sách chúng tuyển trước cổng từ sáng.”
  • Đúng: “Điểm trúng tuyển năm nay cao hơn năm trước.”, Sai: “Điểm chúng tuyển năm nay cao hơn năm trước.”
  • Đúng: “Chúc mừng bạn trúng tuyển, nhớ nộp giấy báo đúng hạn.”, Sai: “Chúc mừng bạn chúng tuyển, nhớ nộp giấy báo đúng hạn.”
  • Đúng: “Bố mẹ mừng con trúng tuyển bằng bữa cơm ấm cúng.”, Sai: “Bố mẹ mừng con chúng tuyển bằng bữa cơm ấm cúng.”

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Mẹo nhớ cách viết đúng

Mẹo đầu tiên dựa vào họ hàng của từ, và đây cũng là cách trả lời dứt điểm câu hỏi trúng tuyển hay chúng tuyển. Trúng đi với trúng thưởng, trúng số, trúng cử, trúng đích; chúng đi với chúng tôi, chúng ta, chúng nó. Hai nhóm này không bao giờ lẫn sang nhau. Gặp chỗ phân vân, thử đặt từ bên cạnh một từ cùng họ xem câu có xuôi không.

Một cách khác là đổi từ. Đặt trúng tuyển cạnh từ đỗ, câu vẫn xuôi: “Em đỗ nguyện vọng 1” đổi sang “Em trúng tuyển nguyện vọng 1” nghe tự nhiên. Chúng tuyển thì không thay được bằng đỗ, vì nó vốn không phải một từ.

Trước khi gửi hồ sơ hay tin nhắn quan trọng, dán đoạn chữ vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để soát lại một lượt. Muốn hiểu sâu hơn về cặp phụ âm này, đọc quy tắc phân biệt ch và tr.

Sổ tay úp trên bàn gỗ, cạnh phong bì trắng, bút chì, chén men nhỏ và khăn gấp
Sổ tay úp trên bàn gỗ, cạnh phong bì trắng, bút chì, chén men nhỏ và khăn gấp, sau là ghế gỗ và cây xanh trong ánh sáng sớm.

Điểm trúng tuyển và điều kiện xét tuyển

Điểm trúng tuyển là mức điểm chuẩn nhà trường phê duyệt cho từng ngành, từng phương thức.9 Nó không phải con số cố định qua các năm, mà thay đổi theo chỉ tiêu, số hồ sơ và cách tính điểm của mỗi phương thức.

Năm 2021, Trường Đại học Y Hà Nội tuyển 1.150 chỉ tiêu cho 12 mã ngành đào tạo, lệ phí xét tuyển 25.000 đồng mỗi nguyện vọng. Ở ngành Y khoa, thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ xét theo phương thức kết hợp có điểm trúng tuyển thấp hơn tối đa 3 điểm so với thí sinh xét bằng điểm thi tốt nghiệp.9

Con số 3 điểm ấy nói lên một điều thực tế: cùng một ngành, cùng một trường, mức điểm để có tên trong danh sách trúng tuyển phụ thuộc vào cửa nào người thi bước vào. Cùng năm 2021, trường ĐH Bách khoa Hà Nội xét tuyển thẳng thí sinh có IELTS Academic từ 6.5 kèm điểm trung bình lớp 10, 11, 12 đạt 8.0 trở lên.10 Trong khi đó, Học viện Chính sách và Phát triển chỉ cần IELTS từ 4.5 với điểm trung bình lớp 12 từ 7.10 Một tấm chứng chỉ, hai mức đòi hỏi cách nhau khá xa.

Đọc thêm: Sơ suất hay sơ xuất: từ nào chính xác?

Các trường xét bằng chứng chỉ

Chứng chỉ ngoại ngữ trở thành một đường vào riêng ở nhiều trường, và chính nó là lợi thế giúp tăng cơ hội trúng tuyển vào nhiều trường trên toàn quốc.10 Năm 2021, trường ĐH Công nghiệp Hà Nội lấy mức IELTS Academic 5.5 kèm điểm trung bình từng học kỳ lớp 10, 11, 12 từ 7.10 Ở Hà Nội, trường ĐH Giao thông Vận tải xét từ 5.0, kèm tổng điểm hai môn thi tốt nghiệp từ 12.10 Riêng ngành Ngôn ngữ Anh, ĐH FPT nhận IELTS Academic từ 6.0.10 ĐH Mỏ - Địa chất lấy từ 4.5 và tổng hai môn từ 10, trong đó có Toán.10 Còn ĐH Quốc gia Hà Nội dự kiến xét từ 5.5 và tổng hai môn còn lại tối thiểu 12.10

Hiệu quả của đường vào ấy hiện ra ở con số tuyển sinh. Năm 2025, Đại học Kinh tế Quốc dân có 8.858 sinh viên trúng tuyển nhập học, vượt 104% chỉ tiêu 8.500, và trên 65% trong số đó có chứng chỉ IELTS 6.5 trở lên. Trong một lớp tân sinh viên của trường, cứ ba người thì khoảng hai người đã có tấm chứng chỉ ấy trước khi nhập học.

Trên bàn gỗ trong nhà, một tập hồ sơ bìa cứng buộc dây đỏ nằm cạnh tai nghe lớn
Trên chiếc bàn gỗ có tập hồ sơ bìa cứng buộc dây đỏ, bên cạnh là tai nghe lớn, bình gốm cắm hoa trắng và một chiếc máy tính xách tay khép, ánh chiều vàng dịu.

Tấm gương trúng tuyển đáng nhớ

Có những kết quả khiến chính người trong cuộc bất ngờ. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung trúng tuyển đại học ở tuổi 42 tại Nhạc viện TPHCM, với tổng 21,17/30 điểm, gồm Kiến thức âm nhạc 5,17, Thanh nhạc 8 và Nhạc cụ 8. Cùng một từ ấy, báo chí cũng dùng cho 29 học sinh một lớp trúng tuyển đại học nhờ chứng chỉ ngoại ngữ.

Có nơi tỷ lệ trúng tuyển thấp đến mức khó tin. Năm 2016, Delta Air Lines nhận khoảng 150.000 hồ sơ thi tiếp viên và chỉ 1% trúng tuyển; khóa 2021 của Đại học Harvard có tỷ lệ trúng tuyển 5,2% trong hơn 39.500 thí sinh. Người trúng tuyển vào Delta sau đó còn phải qua khóa huấn luyện 8 tuần trước khi bay.

Phía bên kia kỳ tuyển chọn ấy là những người đã làm nghề nhiều năm. Danny Elkins là tiếp viên làm việc ở Delta Air Lines từ năm 1991, tức anh đã ở trong nghề qua rất nhiều mùa tuyển dụng.2 Anh đã chứng kiến hàng trăm nghìn người nộp đơn, và một phần rất nhỏ trong đó có tên trong danh sách. Với người như anh, trúng tuyển là cánh cửa mở ra một nghề, kéo dài qua nhiều năm chứ không gói trong một mùa thi.

Đọc lại các trường hợp ấy sẽ thấy trúng tuyển luôn đứng ở chỗ nói về kết quả cuối cùng, cái đích mà người nộp hồ sơ hướng tới, còn chúng tuyển không xuất hiện ở dòng tin nào như thế. Câu hỏi trúng tuyển hay chúng tuyển, từ nào đúng, đến đây đã có lời giải. Muốn tra thêm những cặp từ hay viết lẫn, ghé Chuyên mục Chính tả.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com