Trau chuốt hay chau chuốt mới là cách viết đúng chính tả?

Trau chuốt hay chau chuốt? Đáp án ngắn gọn là trau chuốt: từ điển tiếng Việt ghi nhận cách viết này, còn chau chuốt thì không.

Chuyện viết sai không hiếm. Một bài viết dẫn số liệu rằng có đến 50% người Việt nói và viết “chau chuốt” thay vì “trau chuốt”. Một bài khác nêu khoảng 40% dân số nhầm lẫn giữa hai từ. Hai con số lệch nhau, không rõ khảo sát ở đâu và vào lúc nào, nhưng cùng chỉ một điều: đây là lỗi phổ biến.

Trước khi gõ, thử mẹo này: thay từ đang phân vân bằng “rèn luyện” hoặc “hoàn thiện”. Nếu câu vẫn xuôi nghĩa thì đó là trau chuốt. Cách thử ấy dựa vào nghĩa chứ không dựa vào âm đọc, nên người nói giọng vùng miền nào dùng cũng được.

Trau chuốt hay chau chuốt: từ nào đúng?

Câu hỏi này chỉ có một đáp án. Từ điển tiếng Việt ghi cách viết trau chuốt, còn những cách viết khác trong nhóm này đều vắng mặt.

Nghĩa từng tiếng giải thích vì sao. Trau nghĩa là mài, giũa làm cho người hoặc vật trở nên bóng bẩy, đẹp hơn. Chuốt là điều chỉnh, sửa chữa cho bóng bẩy, đẹp hơn. Ghép lại, hai tiếng cùng chỉ một hướng: làm cho thứ gì đó mịn màng, gọn gàng hơn về hình thức.

Muốn kiểm tra nhanh, đặt từ khác vào chỗ của nó, đúng như mẹo đã nêu ở đầu bài. Với câu “Chị ấy ___ từng đường nét trên tấm thiệp cưới”, thay “hoàn thiện” vào thấy xuôi nghĩa, vậy chỗ trống là trau chuốt. Còn câu “Nó ___ mặt lại vì bực” thì không thể điền từ này, vì ở đó cần một động từ chỉ vẻ khó chịu.

Một mẹo nữa dựa vào dấu thanh. Chữ Hán Việt mang dấu huyền, ngã hoặc nặng thì phụ âm đầu viết là tr, không viết ch. Trong tiếng Hán Việt, sau phụ âm đầu là o hoặc ơ thì hầu hết cũng viết tr: tróc, trọc, trọng, trở, trợ.

Bên kia, ch đứng đầu những từ chỉ người thân trong nhà (cha, chị, chú), từ phủ định (chẳng, chưa), đồ vật quen thuộc (chén, chăn, chổi), hay tên trái cây, con vật, món ăn (chôm chôm, chim, chó, chè, cháo). Trau chuốt không thuộc nhóm nào trong số đó, nên không có lý do gì viết bằng ch.

Báo chí dùng từ đúng ở những chỗ dễ thấy. Báo Vietnamnet từng đăng bài “Ford Everest 2018: Giảm giá hơn 500 triệu đồng vẫn nâng cấp, trau chuốt”. Báo Tuổi Trẻ có diễn đàn mang tiêu đề “Trau chuốt lời nói, trách nhiệm của mỗi người”. Những chỗ ấy cho thấy từ này quen thuộc trong văn phong báo chí, chỉ là người viết phải nhớ viết đúng.

Trau chuốt nghĩa là gì

Theo từ điển, đây là động từ chỉ sự sửa sang, rà soát tỉ mỉ để mọi thứ đẹp đẽ, chỉn chu hơn, thường nói về hình thức. Nghĩa hẹp hơn là tô điểm cẩn thận từng chi tiết.

Trong đời sống hằng ngày, từ này đứng được ở nhiều hoàn cảnh: ngoại hình khi ăn mặc, câu chữ trong bài văn, một bản thuyết trình, thậm chí một gian bếp trước Tết. Chỗ nào cần sự chỉn chu, trau chuốt đều chen vào được.

Cụm trau chuốt bản thân rộng hơn quần áo, tóc tai: nó nhắc tới việc cố gắng hoàn thiện chính mình. Trong văn chương, trau chuốt lỗi văn nghĩa là làm cho bài văn từ chỗ không hay trở nên sinh động hơn trong mắt người đọc.

Những từ gần nghĩa là chải chuốt, chỉnh trang, sửa sang, ngắm nghía. Riêng ngắm nghía ít được dùng trong cặp này hơn ba từ kia. Cách dịch sang tiếng Anh thì các nguồn không thống nhất: có nơi nêu polish, refine, elaborate, có nơi chỉ nêu một hai từ. Chưa có căn cứ để chọn một cách dịch chuẩn duy nhất.

Sắc thái nghĩa cũng có chỗ chưa ngã ngũ. Một nguồn ghi từ này thường dùng để nói về cái đẹp của phụ nữ, trong khi nguồn khác cho rằng nó dùng chung cho hình thức, văn bản, sản phẩm. Cách hiểu rộng sát với cách dùng hằng ngày hơn, nhưng chưa đủ để nói cách nào đúng tuyệt đối.

Điều chắc chắn là từ này xuất hiện đều trong sách tham khảo, sách giáo khoa và bài báo. Tạp chí Elle Decoration còn đặt tên một bài viết là “Cuộc đối thoại giữa thô ráp & trau chuốt”, nói về không gian sống. Những nơi in ấn cẩn thận thường giữ đúng một cách viết, và đó là căn cứ tiện nhất khi bạn phân vân.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Chau chuốt sai ở đâu

Chau nghĩa là nhíu mày, thể hiện thái độ không hài lòng. Ghép chau với chuốt không tạo ra từ có nghĩa nào trong tiếng Việt. Vì thế, chau chuốt là cách viết sai, dù nghe thuận tai.

Còn vài biến thể sai khác nữa. Trao chuốt sinh ra từ việc nhầm trau (rèn luyện) với trao (tặng, giao). Cách viết trau chút thì ít gặp hơn, cũng nằm trong nhóm sai. Cả trao chuốt lẫn chau chuốt đều không được từ điển chính thống ghi nhận.

Lỗi này đâu chỉ là chuyện gõ nhanh. Khi nói, cách viết nhầm có thể được châm chước bỏ qua. Nhưng khi in ra văn bản, tài liệu, nó bị tính là sai chính tả và không được chấp nhận. Người soát bản thảo ở nhà xuất bản hay tòa soạn thường giữ đúng chữ tr ở đầu từ này. Sửa một chữ lúc còn ở bản thảo rẻ hơn nhiều so với in lại cả trang.

Đọc thêm: Giày vò hay dày vò đúng chính tả? Từ điển chỉ ghi một cách

Vì sao hay viết nhầm

Âm tr và ch phát âm gần nhau, nhiều người không phân biệt được khi đọc, nên khi viết cũng lẫn. Ở một số vùng phương ngữ, người nói chuyển tr thành ch, khiến việc phân biệt càng khó.

Một nguyên nhân khác là thói quen truyền miệng, dùng theo cách nói của ông cha mà không phân biệt đúng sai. Cũng có người hiểu nhầm trau chuốt là từ láy âm đầu nên viết thành chau chuốt.

Hiểu nhầm ấy bắt nguồn từ một quy luật có thật: từ thuần Việt mở đầu bằng ch hay đi láy với phụ âm khác, còn tr hầu như không láy âm đầu, trừ vài ngoại lệ như trụi lủi, trọc lóc, trẹt lét. Thấy hai tiếng cùng mở đầu bằng một phụ âm, người viết dễ nghĩ ngay tới từ láy. Từ đó họ đổi tr thành ch cho khớp quy luật.

Lỗi thường gặp ở học sinh trung học, khi chưa phân biệt được hai âm, và ở người đã đi làm. Phát âm tr cần uốn cong lưỡi, âm nặng hơn ch, nhưng cách phát âm chuẩn này hay bị bỏ qua.

Muốn nắm chắc hơn, có thể đọc lại quy tắc phân biệt ch và tr trong chuyên mục Chính tả, hoặc dán cả câu vào ô Kiểm tra chính tả của trang trước khi gửi đi.

Câu đúng và câu sai

Đặt cạnh nhau, khác biệt hiện ra ngay. Bảng dưới giữ nguyên câu viết sai ở cột giữa, kèm lý do ngắn ở cột cuối, để bạn đối chiếu từng cặp.

Đọc thêm: Ra dáng hay da dáng, từ nào mới đúng chính tả

Các cặp từ dễ nhầm

Cùng nhóm tr và ch còn có trau dồi, viết đúng như vậy chứ không phải chau dồi hay trao dồi. Câu “Trau dồi kỹ năng” là đúng. Chau mày mới là cách viết đúng, trau mày là sai.

Quy tắc dấu thanh đã nêu ở trên áp dụng cho cả hai từ này: trau dồi (Hán Việt, dấu huyền) viết tr, chau mày (thuần Việt, dấu huyền) viết ch.

Nhưng quy tắc ấy có giới hạn. Nó là kinh nghiệm ghi chép của người dạy chữ, không phải định luật ngôn ngữ học, và vẫn có trường hợp đứng ngoài. Vì thế chỉ nên dùng nó như một lần kiểm tra phụ, sau khi đã tra nghĩa.

Trên báo, cách viết đúng còn hiện ra ở những câu rất đời: “Mỹ Tâm ngày càng trau chuốt vẻ ngoài”. Một câu ngắn như thế đủ cho thấy từ này chẳng xa lạ gì, chỉ cần nhớ viết chữ tr ở đầu.

Nhầm lẫn kiểu này còn gặp ở nhiều cặp khác, như giấu với dấu, dày với giày. Nguyên tắc chung vẫn là tra nghĩa trước, tra âm sau.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Trau chuốt có phải là từ láy không?

Không. Trau chuốt là từ ghép của hai động từ gần nghĩa, không phải từ láy âm đầu. Người hiểu nhầm nó là từ láy nên mới đổi tr thành ch cho khớp kiểu từ láy. Trong nhóm từ láy thuần Việt, tr hầu như không đứng ở vị trí âm đầu, chỉ có vài ngoại lệ như trụi lủi, trọc lóc, trẹt lét.

Chải chuốt và trau chuốt khác nhau thế nào?

Cả hai đều đúng chính tả và gần nghĩa nhau, cùng chỉ việc sửa sang cho đẹp đẽ, chỉn chu. Chải chuốt nghiêng về đầu tóc, quần áo; trau chuốt dùng rộng hơn, đứng được trước câu chữ, sản phẩm hay chính bản thân người viết.

Vì sao trên báo vẫn thấy viết đúng trau chuốt?

Tòa soạn có người soát chữ trước khi đăng, nên trên báo bạn sẽ thấy cách viết đúng ở những chỗ dễ thấy nhất. Còn trên mạng xã hội, bài đăng đi thẳng từ điện thoại ra, không qua khâu ấy, nên lỗi còn nhiều.